Τα τσιμεντένια ονειρικά τοπία της Βαρκελώνης: τα αριστουργήματα του Αντόνι Γκαουντί

Σε ένα εξοχικό σπίτι στο Ριουδόμς, ο νεαρός γιος μιας οικογένειας χαλκουργών πάλευε με την εύθραυστη υγεία του και περνούσε την ώρα του παρατηρώντας τη φύση.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το αγόρι – Αντόνι Γκαουντί – έμελλε να γίνει αρχιτέκτονας, με ένα ξεχωριστό, φυσιολατρικό ύφος που εξακολουθεί να γοητεύει τη Βαρκελώνη και τον υπόλοιπο κόσμο.

Κατασκευασμένα στον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, τα σφύζοντα από ζωή έργα του Γκαουντί αποτυπώνουν επιρροές από όλο τον κόσμο, από τον καταλανικό μοντερνισμό και την αρ νουβό έως τη βυζαντινή και την περσική αρχιτεκτονική.

«Η πρωτοτυπία συνίσταται στην επιστροφή στην αρχή», έλεγε ο Γκαουντί, σχολιάζοντας την έμπνευση που αντλεί από τη φύση. Και ενώ ο φυσικός κόσμος υπήρξε η μούσα της αρχιτεκτονικής του, η σύγχρονη μηχανική και η επιστήμη ήταν τα στηρίγματά της. Τα κτίρια του Καταλανού αρχιτέκτονα ήταν ταυτόχρονα εντυπωσιακά οπτικά και λειτουργικά.

Τον Ιούνιο συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τον θάνατο του Γκαουντί. Ακολουθούν ορισμένα από τα λαμπρότερα αριστουργήματά του, τα οποία έχουν όλα ανακηρυχθεί Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Casa Vicens (κατασκευάστηκε μεταξύ 1883-1885)

Στην οδό Carrer de les Carolines της Βαρκελώνης, η Casa Vicens είναι μια έκρηξη χρώματος και υφών. Το σπίτι ήταν η πρώτη μεγάλη ανάθεση που έλαβε ο Γκαουντί μετά την αποφοίτησή του από το πανεπιστήμιο και προμήνυμα του φυσιολατρικού, ευρηματικού ύφους που θα ανέπτυσσε αργότερα.

Το κτίριο συνδυάζει στοιχεία ισπανικού μουδεχάρ, περσικής και βυζαντινής τέχνης. Πράσινα πλακίδια με κίτρινα λουλούδια διακοσμούν την πρόσοψη του σπιτιού και τμήματα του εσωτερικού, πάνω σε τοίχους στο χρώμα της σκουριάς.

Τα πλακίδια εμπνεύστηκαν από τις πρώτες επισκέψεις του Γκαουντί στο οικόπεδο για μετρήσεις, όταν θυμόταν ότι το έβρισκε σκεπασμένο με «μικρά κίτρινα λουλούδια». Ο αρχιτέκτονας σχεδίασε επίσης το εμβληματικό κιγκλίδωμα της εισόδου – που θυμίζει φύλλα φοίνικα – εμπνευσμένος από έναν φοίνικα που συνάντησε τυχαία όσο δούλευε τα σχέδια του σπιτιού.

Ήταν επίσης σημαντικό για εκείνον να σχεδιάσει το σπίτι έτσι ώστε να δέχεται άφθονο φως και αερισμό, όπως έγραφε στις σημειώσεις του μεταξύ 1878 και 1883.

Η οξεία αντίληψη του Γκαουντί για το περιβάλλον γύρω από το σπίτι και η αισθητική του γοητεία από τη φύση αποτυπώνονται σε αυτή την πρώιμη, εκλεκτική δημιουργία.

Casa Batlló (ανασχεδιάστηκε μεταξύ 1904-1906)

Αν η Casa Vicens αποτυπώνει τα πρώτα πειράματα του Γκαουντί, στην Casa Batlló το φαντασιακό και ευφυές ύφος του φτάνει στην πλήρη του άνθηση.

Το σπίτι στον Passeig de Gràcia είναι ένα ονειρικό τοπίο εμπνευσμένο από τη θάλασσα και τις οργανικές μορφές ζωής. Εξωτερικά, εκλεπτυσμένες, κυτταρικές φόρμες σε αποχρώσεις του μωβ, του μπλε και του πράσινου διακοσμούν τα τζάμια των παραθύρων. Το κάτω μισό της πρόσοψης θυμίζει σκελετό, χαρίζοντας στο κτίριο το εύστοχο παρατσούκλι «Σπίτι των Κοκάλων».

Η πολύχρωμη στέγη θυμίζει σκληρά λέπια πάνω στο δέρμα ενός δράκου, μοτίβο που επανέρχεται συχνά στο έργο του Γκαουντί και παραπέμπει στον θρύλο του Σαντ Ζόρντι, προστάτη αγίου της Καταλονίας.

Το εσωτερικό είναι εξίσου μαγικό. Τα ταβάνια γυαλίζουν σαν λέπια ψαριού. Ημιδιαφανή γυάλινα πάνελ απαλύνουν τα περιγράμματα των δωματίων πίσω τους. Τοίχοι και μπετονένια στηθαία των εσωτερικών μπαλκονιών είναι σμιλεμένα σε απαλές καμπύλες.

Ωστόσο, το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι το κεντρικό φρεάτιο φωτισμού, που διατρέχει τους ορόφους του κτιρίου και διαχέει το φυσικό φως σε όλο το σπίτι.

Ο Γκαουντί στόλισε ακόμη το φρεάτιο με διαβαθμίσεις μπλε πλακιδίων, με πιο ανοιχτές αποχρώσεις στη βάση και πιο σκούρες στην κορυφή, ώστε να ενισχύεται η αίσθηση της διάχυσης του φωτός.

Το φρεάτιο, σε συνδυασμό με τα ανοίγματα σε κάθε όροφο για καλύτερη κυκλοφορία του αέρα, αποκαλύπτει μια αρχιτεκτονική σχολαστικά μελετημένη ώστε να παντρεύει την αισθητική με τη μηχανική.

Μπαίνοντας στην Casa Batlló είναι σαν να εισχωρεί κανείς στο μυαλό του αρχιτέκτονα, όπου η ομορφιά και η επιστήμη μοιάζουν να βρίσκονται σε διαρκή διάλογο.

Η γλυπτική δομή του κτιρίου αντηχεί την αγαπημένη ρήση του Γκαουντί: «Η ευθεία ανήκει στους ανθρώπους, η καμπύλη στον Θεό».

Πάρκο Γκουέλ (δημιουργία μεταξύ 1900 - 1914)

Αρχικά σχεδιασμένο ως οικιστικό συγκρότημα για την ελίτ της πόλης, το Πάρκο Γκουέλ επέτρεψε στον Γκαουντί να προχωρήσει ακόμη περισσότερο το ύφος του και να εντάξει κτίρια στο φυσικό τοπίο.

Οι επιφάνειες σε όλο το συγκρότημα είναι διακοσμημένες με έντονα trencadís – μια μωσαϊκή τεχνική που ανέπτυξε ο Γκαουντί και χρησιμοποιεί σπασμένα κεραμικά πλακίδια. Στο Πάρκο υπάρχουν πάνω από 400 δράκοι, αναφορά στον θρύλο του προστάτη αγίου της Καταλονίας, σε μια προσπάθεια να αποτυπωθεί στο έργο του η ιστορία και ο πολιτιστικός ιστός της περιοχής.

Ο Γκαουντί δημιούργησε επίσης συστήματα συλλογής και αποθήκευσης νερού για την άρδευση της βλάστησης και την αποφυγή της διάβρωσης του εδάφους.

Στο Πάρκο Γκουέλ, η αρχιτεκτονική αντλεί από τη γύρω χλωρίδα και πανίδα και μεταμορφώνει τον χώρο σε κάτι ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.

Casa Milà (κατασκευάστηκε μεταξύ 1906-1912)

Με την Casa Milà, ο Γκαουντί διεύρυνε τόσο τις δυνατότητες των υλικών που χρησιμοποιούσε όσο και τις επικρατούσες αντιλήψεις για το πώς πρέπει να κατασκευάζεται ένα κτίριο.

Γνωστή και ως La Pedrera («Το Λατομείο»), η πρόσοψη του σπιτιού αποτελείται κυρίως από πέτρα, σμιλεμένη σε κυματιστές καμπύλες. Στην Casa Milà, το παραδοσιακά άκαμπτο υλικό μεταμορφώνεται και μοιάζει σχεδόν ρευστό.

Τα κιγκλιδώματα από σφυρήλατο σίδερο στα μπαλκόνια στριφογυρίζουν σε μορφές που θυμίζουν φύκια, συμπληρώνοντας τις καμπύλες της πέτρας. Το εξωτερικό του κτιρίου διατηρεί τη διακριτική απόχρωση της πέτρας.

Ο σχεδιασμός του σπιτιού ήταν ριζοσπαστικός για την εποχή του: το κτίριο δεν διαθέτει φέροντες τοίχους και στηρίζεται αντ’ αυτών σε δοκάρια και κολόνες. Αυτό επέτρεψε στον Γκαουντί να δημιουργήσει πιο ανοιχτές κατόψεις. Το σπίτι ήταν επίσης το πρώτο στον Passeig de Gràcia, και από τα πρώτα του 20ού αιώνα, με υπόγειο χώρο στάθμευσης για άμαξες.

Η Casa Milà διαθέτει ακόμη μια εντυπωσιακή, γλυπτική ταράτσα με αεραγωγούς και εκλεκτικιστικές καμινάδες που μοιάζουν σχεδόν με πιόνια σκακιού. Η καμπυλότητα της ταράτσας συμβάλλει επίσης στη βέλτιστη διανομή του φωτός σε όλο το κτίριο.

Βασιλική της Σαγράδα Φαμίλια (υπό κατασκευή)

Το 1926, ο Γκαουντί παρασύρθηκε από ένα τραμ, σε ένα δυστύχημα που αποδείχθηκε μοιραίο. Εκείνο το πρωινό του Ιουνίου κατευθυνόταν προς το εργοτάξιο του πιο πρόσφατου και φιλόδοξου έργου του: της Βασιλικής της Σαγράδα Φαμίλια.

Ο Γκαουντί ανέλαβε το έργο, το οποίο είχε ξεκινήσει αρχικά άλλος αρχιτέκτονας. Το 1914 σταμάτησε να αναλαμβάνει άλλες δουλειές για να επικεντρωθεί στην κατασκευή της εκκλησίας. Τα σχέδιά του συνδυάζουν γοτθικά και αρ νουβό στοιχεία με το ιδιαίτερο προσωπικό του ύφος.

Στο εσωτερικό της εκκλησίας, κίονες που απλώνονται σαν δέντρα και ένα ταβάνι που θυμίζει φυλλωσιά κυριαρχούν στον χώρο. Ο Γκαουντί την οραματιζόταν ως «έναν ναό της φύσης, που υψώνεται προς τον ουρανό».

Τα σχέδιά του για τη Βασιλική της Σαγράδα Φαμίλια – με στοιχεία όπως γεωμετρικά μοτίβα, βιτρό και πολλαπλούς ψηλούς πύργους - αποτέλεσαν ένα φιλόδοξο και συναρπαστικό κύκνειο άσμα.

Ο αρχιτέκτονας άφησε αναλυτικά σχέδια και οδηγίες για τα περίτεχνα πλάνα του, που επέτρεψαν τη συνέχιση των εργασιών στο επιβλητικό οικοδόμημα μετά τον θάνατό του.

Το κτίριο αναδείχθηκε πέρυσι η ψηλότερη εκκλησία στον κόσμο και οι νέες προσθήκες στο εξωτερικό του, τον φετινό Φεβρουάριο, αύξησαν ακόμη περισσότερο το ύψος του.

Σήμερα φτάνει λίγο πάνω από τα 172 μέτρα και έφτασε στο μέγιστο ύψος του όταν ο σταυρός ύψους 17 μέτρων τοποθετήθηκε πρόσφατα στην κορυφή του Πύργου του Ιησού Χριστού.

Ενώ οι εργασίες στο έργο συνεχίζονται, οι σκαλωσιές στο εξωτερικό θα αφαιρεθούν ενόψει των εγκαινίων του πύργου, που έχουν προγραμματιστεί για τον Ιούνιο – συμπίπτοντας με τη συμπλήρωση εκατό ετών από τον θάνατο του Γκαουντί.

Ακόμη και έναν αιώνα μετά, το έργο του Γκαουντί συνομιλεί με τη ζωντανή, σύγχρονη Βαρκελώνη. Η πόλη ανακηρύχθηκε για φέτος Παγκόσμια Πρωτεύουσα Αρχιτεκτονικής από την UNESCO και τη Διεθνή Ένωση Αρχιτεκτόνων (UIA).