Διαμάχη στην Τουρκία: Η υιοθεσία ενός σκύλου μειώνει τις πιθανότητες τεκνοποίησης;

Η διαφημιστική ταινία της Bosch Τουρκίας για τη Γιορτή της Μητέρας, με τίτλο "Η ιστορία μιας μητέρας", ερευνάται από το Ανώτατο Συμβούλιο Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης (RTÜK) μετά την αντίδραση του Υπουργείου Οικογένειας και Κοινωνικών Υπηρεσιών.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στη διαφήμιση, δύο γυναίκες, η μία πωλήτρια και η άλλη πελάτισσα, εθεάθησαν να συνομιλούν για τη μητρότητα στο κατάστημα, όταν η μία από τις γυναίκες ανέφερε το κατοικίδιό της. Η γυναίκα στην ταινία που χαϊδεύει τον σκύλο της ως "ο γιος μου" και του απευθύνεται ως "η μητέρα μου" προκάλεσε αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι η ταινία αποσύρθηκε από τον αέρα μετά τις αντιδράσεις.

Σημαντική μερίδα όσων αντέδρασαν στη διαφημιστική ταινία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίζουν ότι η ενθάρρυνση της ιδιοκτησίας σκύλων προσπαθεί να μειώσει το ποσοστό γεννήσεων στην Τουρκία. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, οι εταιρείες κάνουν τέτοιες διαφημίσεις επειδή θέλουν να μειώσουν τον πληθυσμό της Τουρκίας.

Υπάρχει όμως πραγματικά σχέση μεταξύ της ιδιοκτησίας σκύλων και της μείωσης του ποσοστού γονιμότητας; Τι λένε για το θέμα αυτό επιστημονικές μελέτες που έχουν διεξαχθεί στην Τουρκία και σε όλο τον κόσμο;

Μειώνεται το ποσοστό γονιμότητας στον κόσμο και στην Τουρκία;

Το ποσοστό γονιμότητας μειώνεται παγκοσμίως εδώ και πολύ καιρό. Η έννοια του ποσοστού γονιμότητας αναφέρεται στον μέσο αριθμό παιδιών που θα γεννήσει μια γυναίκα κατά τη διάρκεια της ζωής της. Το επίπεδο που απαιτείται για την ανανέωση του πληθυσμού είναι 2,1 ανά γυναίκα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για την παγκόσμια γονιμότητα για το 2024, θα υπάρχουν 2,2 παιδιά ανά γυναίκα. Το 1950, ο αριθμός αυτός ήταν 5 παιδιά ανά γυναίκα.

Σήμερα, πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο έχουν πέσει κάτω από το 2,1. Η Ευρώπη και η Ανατολική Ασία είναι οι χώρες που ηγούνται. Ενώ υπάρχουν 1,3 έως 1,5 παιδιά ανά γυναίκα στην Ευρώπη, ο αριθμός αυτός είναι κάτω από 1 σε χώρες όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία.

Η Τουρκία συγκαταλέγεται επίσης μεταξύ των χωρών με "χαμηλή γονιμότητα". Στην ανακοίνωσή της για το θέμα, η TURKSTAT δήλωσε: "Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας, ο οποίος ήταν 2,38 παιδιά το 2001, εισήλθε σε συνεχή πτωτική τάση από το 2014 και υλοποιήθηκε ως 1,48 παιδιά το 2024. Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας παραμένει κάτω από το επίπεδο αντικατάστασης του πληθυσμού που είναι 2,1 τα τελευταία 8 χρόνια".

Επιπλέον, ενώ ο αριθμός των επαρχιών της Τουρκίας με ποσοστό γονιμότητας κάτω από 1,50 ήταν 4 το 2017, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 55 το 2024. Αυτό αποτελεί σοβαρό πισωγύρισμα.

Μια παγκόσμια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό The Lancet προβλέπει ότι μέχρι το 2100 ο δείκτης γονιμότητας θα πέσει κάτω από το 2,1 σε όλες σχεδόν τις χώρες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι κύριοι λόγοι για την τάση αυτή είναι η εκπαίδευση, η αστικοποίηση και η οικονομική δομή. Οι ισχυρισμοί ότι "οι άνθρωποι γίνονται εγωιστές" ή ότι "τα κατοικίδια ζώα αποτρέπουν την τεκνοποίηση" δεν συγκαταλέγονται στους λόγους για τη μείωση της αύξησης του πληθυσμού.

Πόσοι άνθρωποι στην Τουρκία και στον κόσμο έχουν σκύλους;

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025 της Ευρωπαϊκής Ένωσης Τροφίμων για Κατοικίδια (FEDIAF), 139 εκατομμύρια νοικοκυριά στην Ευρώπη έχουν κατοικίδια ζώα. Αυτό σημαίνει ότι περίπου το 49 %.

Είναι πιο δύσκολο να βρεθούν αξιόπιστα στοιχεία στην Τουρκία. Ωστόσο, η μελέτη της Data Source για το 2024 αναφέρειότι το 14% των νοικοκυριών στην Τουρκία έχουν τουλάχιστον έναν σκύλο ή μια γάτα. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, η Τουρκία είναι προτελευταία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών σε αυτόν τον τομέα.

Ωστόσο, παρά τη διαφορά αυτή, ο δείκτης γονιμότητας συνεχίζει να μειώνεται τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Τουρκία.

Γιατί υιοθετούμε κατοικίδια ζώα;

Μια μελέτη που διεξήχθη από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Άγκυρας πέρυσι αποκάλυψε ότι οι κύριοι παράγοντες που καθορίζουν την ιδιοκτησία κατοικίδιων ζώων στην Τουρκία είναι η ηλικία, η εκπαίδευση, το εισόδημα και ο τρόπος ζωής.

Σύμφωνα με τη μελέτη που διεξήχθη με 1000 άτομα από 20 επαρχίες, η ιδιοκτησία σκύλων αυξάνεται ιδιαίτερα μεταξύ των ατόμων ηλικίας 50 ετών και άνω. Πιστεύεται ότι η μοναξιά και η ανάγκη για συντροφικότητα είναι αποτελεσματικές σε αυτό. Στους νέους ενήλικες ηλικίας 18-30 ετών, ο αριθμός των σκύλων είναι χαμηλότερος λόγω χρονικών περιορισμών.

Βλέπουμε τους σκύλους ως παιδιά μας;

Σύμφωνα με έρευνα της TGM Research με ημερομηνία 2026, το 39% των Τούρκων ιδιοκτητών κατοικίδιων ζώων βλέπουν τα κατοικίδιά τους ως "μέλη της οικογένειας", ενώ το 25% τα βλέπει "σαν παιδιά ή μωρά".

Μια έρευνα που διεξήχθη στην Ουγγαρία διαπίστωσε επίσης ότι το 19% των ατόμων χωρίς παιδιά και το 10% των γονέων θεωρούν το σκύλο τους τουλάχιστον εν μέρει πιο πολύτιμο από οποιονδήποτε άνθρωπο. Παρ' όλα αυτά, οι ερευνητές τονίζουν ότι, σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη, η συντριπτική πλειονότητα των ιδιοκτητών σκύλων δεν αντιμετωπίζει πραγματικά "τα κατοικίδιά τους σαν παιδιά". Σύμφωνα με την Enikő Kubinyi από την ερευνητική ομάδα, οι άνθρωποι συχνά προτιμούν τους σκύλους ειδικά επειδή "δεν είναι σαν τα παιδιά" και έχουν επίγνωση των ειδικών αναγκών του είδους τους.

Μειώνουν οι σκύλοι τη γονιμότητα;

Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις από παγκόσμιες έρευνες ότι η ιδιοκτησία σκύλων μειώνει την πιθανότητα απόκτησης παιδιών. Οι περισσότεροι ειδικοί δηλώνουν ότι δεν μπορούν να διαπιστώσουν σχέση αιτίου και αποτελέσματος μεταξύ της ιδιοκτησίας σκύλων και της μη απόκτησης παιδιών. Ωστόσο, υπάρχουν μελέτες που υποδηλώνουν ότι οι δύο καταστάσεις συνδέονται για διάφορους λόγους.

Σε μια μελέτη που διεξήχθη στην Κίνα το 2021, αναφέρθηκε ότι ο ισχυρός δεσμός με το κατοικίδιο των ανθρώπων που τοποθετούνται σε υψηλές κοινωνικοοικονομικές ομάδες μπορεί να έχει αρνητική σχέση με την επιθυμία για παιδιά. Ωστόσο, η μελέτη τόνισε ότι ο δεσμός με το ζώο και μόνο και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και μόνο δεν καθορίζουν την επιθυμία για παιδιά. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, οι δύο παράγοντες πρέπει να συνυπάρχουν. Σε άλλες κοινωνικοοικονομικές ομάδες δεν βρέθηκε τέτοια σχέση.

Το άρθρο περιλαμβάνει τις ακόλουθες δηλώσεις:

"Ούτε η υποκειμενική κοινωνικοοικονομική κατάσταση ούτε η προσκόλληση στο κατοικίδιο ζώο από μόνη της καθορίζει την πρόθεση γονιμότητας. Η αλληλεπίδραση της προσκόλλησης σε κατοικίδιο ζώο και της υποκειμενικής κοινωνικοοικονομικής κατάστασης έδειξε μια οριακά σημαντική επίδραση στην πρόθεση γονιμότητας".

Μια ολοκληρωμένη μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου Eötvös Loránd στην Ουγγαρία, που δημοσιεύθηκε πέρυσι στο επιστημονικό περιοδικό European Psychologist, δίνει μια πιο διαφοροποιημένη απάντηση σε αυτό το ερώτημα: Τα σκυλιά δεν αντικαθιστούν άμεσα τα παιδιά, αλλά για ορισμένους ανθρώπους μπορούν να καλύψουν μια παρόμοια ανάγκη "φροντίδας" με μικρότερη επιβάρυνση.

Έρευνα για "δοκιμαστικό παιδί": 'Οι ιδιοκτήτες σκύλων έχουν περισσότερες πιθανότητες να αποκτήσουν παιδιά'

Ωστόσο, υπάρχει επίσης έρευνα που υποδηλώνει ότι η υιοθεσία ενός σκύλου αυξάνει την πιθανότητα απόκτησης παιδιού. Σε αυτές τις έρευνες τονίζεται ότι οι οικογένειες με παιδιά είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν έναν σκύλο και ότι ορισμένα ζευγάρια βλέπουν τα σκυλιά ως "δοκιμαστικά παιδιά" και τα θεωρούν ως μέρος της διαδικασίας προετοιμασίας για τη γονεϊκότητα.

Ορισμένοι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι άνδρες με σκύλους είναι πιο ελκυστικοί, γεγονός που μπορεί έμμεσα να αυξήσει την πιθανότητα γονεϊκότητας.

Σύμφωνα με μελέτη που διεξήχθη στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Ταϊβάν και στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ στις ΗΠΑ, αλλά δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί σε επιστημονικό περιοδικό, η ιδιοκτησία σκύλου αυξάνεται κατά 21% μετά τον τοκετό, ενώ η υιοθεσία ενός σκύλου αυξάνει την πιθανότητα να αποκτήσουν αργότερα παιδιά κατά 33%. Οι ερευνητές τόνισαν ότι τα ευρήματά τους συνάδουν με τη θέση ότι οι σκύλοι θεωρούνται "δοκιμαστικά παιδιά".

Γιατί οι άνθρωποι στρέφονται στα κατοικίδια ζώα;

Ο παγκόσμιος αριθμός των κατοικίδιων ζώων εκτιμάται σε 1 δισεκατομμύριο και αυξάνεται. Σύμφωνα με τους ερευνητές , τα τελευταία 10 χρόνια παρατηρείται σημαντική αύξηση στη φροντίδα των κατοικίδιων ζώων. Ωστόσο, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι ο πληθυσμός των κατοικίδιων γάτων αυξάνεται ταχύτερα, επειδή οι γάτες είναι πιο κατάλληλες για τη ζωή στην πόλη από ό,τι οι σκύλοι. Αναφέρεται επίσης ότι η κατοχή κατοικίδιων ζώων αυξήθηκε πολύ γρήγορα, ιδίως κατά τη διάρκεια της πανδημίας, και μετά την πανδημία παρατηρήθηκε πτωτική τάση.

Σύμφωνα με τους Ούγγρους ερευνητές, όλα αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι η σχέση μεταξύ της ιδιοκτησίας σκύλων και της γονιμότητας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τις ατομικές προτιμήσεις. Σύμφωνα με τους ερευνητές, υπάρχει ένας ευρύτερος κοινωνικοπολιτισμικός μετασχηματισμός πίσω από αυτές τις τάσεις: Η αυξανόμενη μοναξιά και η αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών.

Η Eniko Kubinyi, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας MTA-ELTE "Momentum" Pet Research Group, δήλωσε: "Η μείωση του αριθμού των παιδιών δεν οφείλεται στην αύξηση του αριθμού των σκύλων, αλλά στην ίδια τάση που διέπει και τα δύο φαινόμενα: Τον μετασχηματισμό και την αποδυνάμωση των κοινωνικών δικτύων ".

Η Kubinyi έχει μια προσέγγιση που ονομάζει "θεωρία διαφυγής των ζώων συντροφιάς". Η προσέγγιση αυτή υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι έχουν ένα βιολογικό ένστικτο φροντίδας και μια ανάγκη για κοινωνική υποστήριξη, αλλά καθώς οι ανθρώπινες σχέσεις αποδυναμώνονται στις σύγχρονες κοινωνίες, οι ανάγκες αυτές στρέφονται στα κατοικίδια ζώα.

Σύμφωνα με την Kubinyi, ο μεταβαλλόμενος ρόλος της ιδιοκτησίας σκύλων στις δυτικές κοινωνίες δείχνει ότι οι άνθρωποι στην πραγματικότητα βιώνουν έλλειψη φροντίδας και κοινωνικής υποστήριξης. Το κενό αυτό καλύπτεται εν μέρει από τους σκύλους (και ενδεχομένως τις γάτες).