Η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την υποθαλάσσια ασφάλειά της, μετά την παρουσίαση του πιο φιλόδοξου μέχρι σήμερα υπεράκτιου αιολικού έργου της, προειδοποιούν ειδικοί στην ασφάλεια.
Φιλόδοξα σχέδια για τη μετατροπή της Βόρειας Θάλασσας στον «μεγαλύτερο πράσινο ενεργειακό ταμιευτήρα» του κόσμου προκαλούν ανησυχία σε ειδικούς ασφαλείας.
Τον περασμένο μήνα, σχεδόν δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες ένωσαν τις δυνάμεις τους για να κατέβουν από το «τρενάκι των ορυκτών καυσίμων», δεσμευόμενες να υλοποιήσουν έως το 2050 κοινά υπεράκτια αιολικά έργα ισχύος 100 GW σε διαμοιραζόμενα ύδατα. Αυτό θα παρήγαγε αρκετή ηλεκτρική ενέργεια για να τροφοδοτεί περισσότερα από 140 εκατομμύρια νοικοκυριά.
Το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισλανδία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο υπέγραψαν στις 26 Ιανουαρίου τη Διακήρυξη του Αμβούργου, δεσμευόμενα για 9,5 δισ. ευρώ με την ελπίδα να κινητοποιήσουν 1 τρισ. ευρώ κεφαλαίων στην Ευρώπη, να δημιουργήσουν 90.000 θέσεις εργασίας και να μειώσουν το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% μέσα στα επόμενα 15 χρόνια.
Πριν από τρία χρόνια, τα κράτη της Βόρειας Θάλασσας δεσμεύτηκαν να κατασκευάσουν 300 GW υπεράκτιας αιολικής ενέργειας στη Βόρεια Θάλασσα έως το 2050, ως απάντηση στην παράνομη εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία και στην «εργαλειοποίηση» των ενεργειακών προμηθειών της Ευρώπης.
Ένα τρίτο αυτής της ισχύος προβλέπεται πλέον να προέλθει από κοινά έργα καθαρής ενέργειας. Σε αυτά θα περιλαμβάνονται νέα υπεράκτια αιολικά «υβριδικά assets» – αιολικά πάρκα στη θάλασσα που συνδέονται απευθείας με περισσότερες από μία χώρες μέσω διασυνδέσεων πολλαπλών χρήσεων (MPIs).
Καθώς η ενεργειακή υποδομή μεταβαίνει από σταθμούς ορυκτών καυσίμων σε πιο απομακρυσμένες περιοχές, οι ειδικοί ανησυχούν ότι μπορεί να καταστεί κρίσιμος στόχος για εχθρικά κράτη.
Το 2023, κοινή έρευνα των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων της Δανίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας αποκάλυψε ότι η Ρωσία διαθέτει πρόγραμμα δολιοφθοράς αιολικών πάρκων και καλωδίων επικοινωνίας στη Βόρεια Θάλασσα.
Διαπιστώθηκε ότι η Ρωσία διαθέτει στόλο πλοίων μεταμφιεσμένων σε αλιευτικές τράτες και ερευνητικά σκάφη, τα οποία πραγματοποιούν υποθαλάσσια επιτήρηση και χαρτογραφούν κρίσιμες τοποθεσίες για πιθανή δολιοφθορά.
Γιατί τα υπεράκτια αιολικά πάρκα είναι «ελκυστικός στόχος δολιοφθοράς»
Ο James Bore, πιστοποιημένος επαγγελματίας ασφαλείας, λέει στο Euronews Green ότι σε γενικό επίπεδο κάθε μορφή υπεράκτιας ενεργειακής παραγωγής με πολλαπλές διασυνδέσεις «εισάγει νέες αλληλεξαρτήσεις».
«Ρεαλιστικά, το ζήτημα είναι να αποφασίσουμε πού εδράζεται ο κίνδυνος, παρά μια ωμή αύξηση της ευαλωτότητας», προσθέτει.
«Κάθε μεγάλης κλίμακας υποδομή παραγωγής ενέργειας ανοίγει νέους δρόμους επίθεσης, αλλά πρόκειται για μια μετάβαση από ένα μοντέλο όπου τον βασικό ρόλο παίζουν οι εφοδιαστικές αλυσίδες καυσίμων και η γεωπολιτική σε ένα μοντέλο όπου μεγαλύτερη σημασία έχουν η φυσική υποδομή, τα δεδομένα και τα συστήματα ελέγχου.»
Ο ειδικός ασφαλείας προειδοποιεί ότι η φυσική διατάραξη της υποδομής, όπως επιθέσεις σε μονάδες παραγωγής, υπεράκτιους υποσταθμούς και υποθαλάσσια καλώδια, είναι ένας από τους βασικούς κινδύνους για αυτού του είδους την ανάπτυξη.
«Είναι δύσκολο να παρακολουθούνται συνεχώς και, ως εκ τούτου, αποτελούν ελκυστικούς στόχους δολιοφθοράς για ιδιαίτερα ικανούς, αποφασισμένους εχθρικούς δράστες», λέει ο Bore.
«Ωστόσο, η πρόκληση ζημιάς δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση και αποτελεί πολύ εμφανή ενέργεια, ενώ οι διαδικασίες επισκευής και αποκατάστασης είναι δοκιμασμένες. Οι ζημιές συνήθως περιορίζονται τοπικά και ένα καλά σχεδιασμένο σύστημα διαθέτει επαρκή εφεδρεία ώστε να περιορίζει τις επιπτώσεις κάθε μεμονωμένου περιστατικού.»
Καθώς τα έργα πράσινης ενέργειας ψηφιοποιούνται ολοένα και περισσότερο, προκύπτει και ένας κυβερνοφυσικός κίνδυνος.
«Η παραβίαση σε αυτό το επίπεδο είναι πιο πιθανή από θεαματικές φυσικές επιθέσεις, αλλά τα ρεαλιστικά αποτελέσματα είναι η διαταραχή ή η υποβάθμιση της λειτουργίας και όχι η καταστροφική αστοχία», υποστηρίζει ο Bore.
«Αυτοί οι κίνδυνοι είναι καλά κατανοητοί από άλλους κρίσιμους τομείς και είναι διαχειρίσιμοι εφόσον αντιμετωπιστούν στο στάδιο του σχεδιασμού και όχι εκ των υστέρων.»
Είναι επαρκής η υποθαλάσσια επιτήρηση της Ευρώπης;
Η ευρωπαϊκή εταιρεία αμυντικής τεχνολογίας EUROATLAS, η οποία αναπτύσσει αυτόνομα υποβρύχια οχήματα σχεδιασμένα για την ασφάλεια και τη συντήρηση κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, υποστηρίζει ότι τα κράτη της Βόρειας Θάλασσας χτίζουν ένα υποθαλάσσιο ενεργειακό σύστημα σε κλίμακα ηπείρου χωρίς να επενδύουν σε μια «αντίστοιχη υποθαλάσσια αρχιτεκτονική ασφαλείας».
«Η επίμονη, αυτόνομη υποθαλάσσια επιτήρηση γίνεται πλέον τόσο απαραίτητη για την ενεργειακή ασφάλεια όσο είναι το ραντάρ για τον εναέριο χώρο», λέει η Verineia Codrean της EUROATLAS.
Αν και η υποθαλάσσια επιτήρηση αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, ο Bore υποστηρίζει ότι είναι μόνο ένα μέρος μιας πολύ ευρύτερης προσέγγισης για την ανθεκτικότητα.
«Η ύπαρξη εφεδρειών, η δυνατότητα ταχείας επισκευής, τα τμηματοποιημένα δίκτυα και ο διεθνής συντονισμός συμβάλλουν συνήθως πολύ περισσότερο στην ενεργειακή ασφάλεια από οποιαδήποτε μεμονωμένη τεχνολογία», προσθέτει.
«Η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια»
Το Υπουργείο Ενεργειακής Ασφάλειας και Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών του Ηνωμένου Βασιλείου (DESNZ) αναφέρει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και οι σύμμαχοί του στην ΕΕ «διπλασίασαν τις προσπάθειές τους» υπέρ της καθαρής ενέργειας, ώστε να προστατεύσουν τους πολίτες τους και να ενισχύσουν την εθνική ασφάλεια.
«Η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια», δηλώνει εκπρόσωπος του DESNZ στο Euronews Green.
«Αυτή η ιστορική συμφωνία θα μας επιτρέψει να εργαστούμε με τους Ευρωπαίους συμμάχους μας για να απελευθερώσουμε τον μεγαλύτερο ταμιευτήρα καθαρής ενέργειας στον κόσμο. Το σύμφωνο για την ασφάλεια της καθαρής ενέργειας περιλαμβάνει ειδικά μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε απειλές και την προστασία των υπεράκτιων ενεργειακών υποδομών.»
Η Jane Cooper από την RenewableUK, που εκπροσωπεί σχεδόν 500 εταιρείες της βιομηχανίας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προσθέτει: «Ενισχύουμε τη συνεργασία μας στον τομέα της ασφάλειας ώστε η κρίσιμη ενεργειακή υποδομή της Βόρειας Θάλασσας να προστατεύεται από κάθε βλάβη, ώστε να μπορούμε να συνεχίσουμε να παράγουμε, ανά πάσα στιγμή και με αξιοπιστία, τις τεράστιες ποσότητες καθαρής ενέργειας που χρειάζονται το Ηνωμένο Βασίλειο και οι γείτονές του.»
Πώς θα ενισχύσει την ασφάλεια η Διακήρυξη του Αμβούργου;
Η Διακήρυξη του Αμβούργου αναγνωρίζει την κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, αναφέροντας ότι η προστασία και η ανθεκτικότητα της θαλάσσιας ενεργειακής υποδομής «απαιτεί στενό συντονισμό και μια κοινή στρατηγική προσέγγιση για την αντιμετώπιση μιας σειράς απειλών όπως η φυσική δολιοφθορά, οι κυβερνοεπιθέσεις ή άλλες υβριδικές επιθέσεις».
Αυτό θα επιτευχθεί μέσω «ενισχυμένου συντονισμού» όλων των στρατιωτικών, πολιτικών και ιδιωτικών υπηρεσιών ασφαλείας, ενίσχυσης της κυβερνοάμυνας, τακτικών ασκήσεων ασφαλείας και «δράσης κατά πλοίων που δεν πληρούν τα πρότυπα», ώστε να αποφεύγονται πιθανές απειλές.
«Καλούμε τους Υπουργούς Ενέργειας και τους Υπουργούς που είναι αρμόδιοι για την άμυνα, την ανθεκτικότητα και την ετοιμότητα ή άλλους συναφείς τομείς να ενισχύσουν τη συνεργασία σχετικά με την ανθεκτικότητα και τη φυσική, καθώς και την κυβερνοάμυνα της υπεράκτιας ενεργειακής μας υποδομής στις Βόρειες Θάλασσες», αναφέρει η διακήρυξη.
Παρότι η υποδομή πράσινης ενέργειας μπορεί να αποτελέσει στόχο, ο Bore υποστηρίζει ότι δεν είναι «μοναδικά εύθραυστη».
«Σε πολλές περιπτώσεις, ένα διαφοροποιημένο, διασυνδεδεμένο σύστημα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι πιο ανθεκτικό από ένα σύστημα με μεγάλη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα – υπό την προϋπόθεση ότι η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως βασική πτυχή της μηχανικής και της διακυβέρνησης και όχι ως μεταγενέστερη σκέψη», λέει.