Επιστήμονες εκφράζουν ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία για ένα μείζον ρεύμα του Ατλαντικού, το οποίο ίσως καταρρεύσει και βυθίσει τη βόρεια Ευρώπη σε μια νέα εποχή παγετώνων.
Όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, έτσι και η Ισλανδία γνώρισε το θερμότερο έτος της το 2025, καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να θερμαίνουν τον πλανήτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την Ισλανδική Μετεωρολογική Υπηρεσία, η εθνική μέση θερμοκρασία πέρυσι ήταν 5,2°C. Πρόκειται για αύξηση 1,1°C σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020 και για την υψηλότερη τιμή από τότε που τηρούνται αρχεία.
Οι θερμοκρασίες ήταν «σημαντικά πάνω από τον μέσο όρο» σχεδόν για όλους τους μήνες του έτους, ιδίως την άνοιξη. Στα μέσα Μαΐου, μάλιστα, ένα δεκαήμερο κύμα καύσωνα έπληξε τη χώρα, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν σε αποπνικτικό υψηλό 26,6°C στο αεροδρόμιο του Έγκιλσταδιρ.
Η ετήσια βροχόπτωση την τελευταία δεκαετία ήταν κάτω από τον μέσο όρο στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, ωστόσο σε πολλές περιοχές εξακολουθούσε να υπερβαίνει τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020. Για κάθε άνοδο της θερμοκρασίας του αέρα κατά 1°C, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατεί περίπου 7% περισσότερη υγρασία, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πιο έντονες και ισχυρές βροχοπτώσεις.
Παρά την άνοδο των θερμοκρασιών, οι επιστήμονες ανησυχούν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα μπορούσε τελικά να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα στη βόρεια Ευρώπη.
Η απειλή επιβράδυνσης της Ατλαντικής Μεσημβρινής Ανατρεπτικής Κυκλοφορίας (AMOC)
Οι φόβοι για μια ραγδαία ψύξη συνδέονται με την Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία (AMOC), ένα σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων που κυκλοφορούν τα νερά στον Ατλαντικό Ωκεανό, μεταφέροντας θερμά ύδατα προς βορρά και ψυχρά προς νότο.
Καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας επιταχύνει το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική και προκαλεί την απορροή νερών τήξης από το παγοκάλυμμα της Γροιλανδίας προς τον ωκεανό, η ροή του ρεύματος μπορεί να διαταραχθεί.
Εάν συμβεί αυτό, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι θα μπορούσε να πυροδοτηθεί μια «σύγχρονη εποχή των παγετώνων» στη βόρεια Ευρώπη, ρίχνοντας χώρες όπως η Ισλανδία σε νέα ακραία ψύχη. Η AMOC έχει καταρρεύσει και στο παρελθόν, πριν από την τελευταία Εποχή των Παγετώνων, που έληξε πριν από περίπου 12.000 χρόνια.
Γι’ αυτόν τον λόγο, τον Σεπτέμβριο του 2025, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Ισλανδίας χαρακτήρισε επισήμως την πιθανή κατάρρευση της AMOC ως κίνδυνο για την ασφάλεια της χώρας.
Θα μετατραπεί η Ισλανδία σε «έναν τεράστιο παγετώνα»;
Μια νέα έκθεση, που δημοσιεύτηκε στις 5 Φεβρουαρίου στην ιστοσελίδα του Βόρειου Συμβουλίου, προειδοποιεί ότι η κατάρρευση της AMOC θα μπορούσε να προκαλέσει «ακραίες επιπτώσεις» στις βόρειες χώρες, οι οποίες διαφέρουν και εν μέρει αντιστρατεύονται εκείνες που αναμένονται από την παγκόσμια κλιματική αλλαγή.
Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν ότι τα χειμερινά ακραία φαινόμενα στην Ισλανδία θα μπορούσαν να φτάσουν σε παγωνιά -45°C, θερμοκρασίες που τρυπούν τα κόκαλα. Θα μπορούσε να κάνει τον θαλάσσιο πάγο να περικυκλώσει τη χώρα για πρώτη φορά από την εποχή των Βίκινγκ.
Μιλώντας στην Washington Post, η Χιλντιγκούνουρ Θορστέινσον, γενική διευθύντρια της Ισλανδικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, δηλώνει: «Σε εκείνο το σημείο, η Ισλανδία θα ήταν ένας τεράστιος παγετώνας».
Βεβαίως, είναι ένα μόνο από τα πολλά σενάρια, όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν μπορεί πλέον να απορρίπτεται ως καταστροφολογική φαντασία.
«Η AMOC αποτελεί βασικό τμήμα του κλιματικού συστήματος για τη Νορδική περιοχή. Παρότι το μέλλον της AMOC παραμένει αβέβαιο, η πιθανότητα μιας ταχείας αποδυνάμωσης ή κατάρρευσης είναι ένας κίνδυνος που πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη», σημειώνει ο Αλέξι Νουμέλιν, ερευνητής καθηγητής στο Φινλανδικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο.
Πώς μπορεί η Ισλανδία να βγει από την «κατάψυξη»;
Η έκθεση ζητά «σθεναρά μέτρα μετρίασης» για την επίτευξη της απανθρακοποίησης και στόχων καθαρών αρνητικών εκπομπών, προειδοποιώντας ότι όσο περισσότερο η παγκόσμια θερμοκρασία παραμένει πάνω από 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να ενεργοποιηθεί ένα σημείο καμπής για την AMOC.
Οι ερευνητές ζητούν επίσης να εξασφαλιστεί περισσότερη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση και να δημιουργηθεί ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για την AMOC που «συνδυάζει τις παρατηρήσεις της Γης με προσομοιώσεις μοντέλων».
«Αυτό το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης θα πρέπει να ενσωματωθεί στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής, ώστε να δημιουργηθούν γρήγοροι μηχανισμοί μετατροπής της γνώσης σε δράση», αναφέρει η έκθεση. «Ο νέος Ευρωπαϊκός Νόμος για τους Ωκεανούς της ΕΕ παρέχει δυνατότητες για τον συντονισμό αυτής της προσπάθειας».
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε μετά από επιστολή κλιματικών επιστημόνων το 2024, στην οποία υποστηριζόταν ότι ο κίνδυνος κατάρρευσης της AMOC ενδέχεται να είχε υποτιμηθεί στο παρελθόν.