Viral αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα για το άνοιγμα των ισπανικών συνόρων ώθησαν χιλιάδες Μαροκινούς στη Θέουτα: Μετανάστες μιλούν για σοβαρά κενά ελέγχου, όχι για δράση μαφιών
Όλα ξεκίνησαν με δημοσιεύσεις στο Instagram που άφηναν να εννοηθεί ότι τα σύνορα της Ισπανίας με το Μαρόκο άνοιγαν. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν χρήστες του Facebook που παρακολουθούσαν τις περιπολίες της ακτοφυλακής και βίντεο στο TikTok που έδειχναν από πού να κολυμπήσουν. Ύστερα από δεκάδες αναρτήσεις και σχόλια, χιλιάδες Μαροκινοί πείστηκαν ότι η Ευρώπη βρισκόταν ξαφνικά σε απόσταση αναπνοής.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μέσα σε λίγες ώρες, οι νέοι άρχισαν να κατευθύνονται προς τα σύνορα με τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, στη βόρεια Αφρική. Λεωφορεία ασφυκτικά γεμάτα έφταναν στη γειτονική μαροκινή πόλη Φνίδεκ. Τα προαστιακά τρένα γέμισαν. Το ίδιο και τα ταξί.
Όταν οι αρχές αντέδρασαν, εκτιμάται ότι περίπου 60.000 άνθρωποι είχαν φτάσει στη Θέουτα μέσα σε λίγες μόλις ημέρες, το μεγαλύτερο μεταναστευτικό κύμα μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας εδώ και χρόνια. Περισσότεροι από 80 μετανάστες έχασαν τη ζωή τους και στις δύο πλευρές των συνόρων, κάποιοι από πνιγμό και άλλοι σε ποδοπάτημα, σύμφωνα με τις αρχές.
Σχεδόν όλοι οι μετανάστες που επέζησαν επέστρεψαν λίγο αργότερα, όμως οι συνέπειες των γεγονότων της περασμένης εβδομάδας θα παραμείνουν.
Οι φήμες ξεκίνησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Στη μαροκινή πόλη Λαράς, περίπου 150 χιλιόμετρα από τη Θέουτα, τρεις φίλοι είδαν ένα βίντεο που είχε αναρτηθεί από λογαριασμό στο Instagram με το όνομα Haraga Ceuta, στο οποίο αναφερόταν ότι τα σύνορα θα ήταν ανοιχτά. Ο όρος haraga, στη μαροκινή διάλεκτο, αναφέρεται σε νεαρούς μετανάστες που καταστρέφουν τα έγγραφά τους και επιχειρούν να περάσουν παράνομα στην Ευρώπη.
Η ανάρτηση έπεισε τον Άνας Αμράνι, τον Γιαχία Χαράκ και τον Ισμάιλ Ατίκ ότι άξιζε να ρισκάρουν το ταξίδι.
Για τους μετανάστες που ελπίζουν να φτάσουν σε ισπανικό έδαφος, η συνηθέστερη διαδρομή ξεκινά από τη Φνίδεκ, από όπου πολλοί επιχειρούν να κολυμπήσουν περίπου πέντε χιλιόμετρα κατά μήκος του συνοριακού κυματοθραύστη. Άλλοι ξεκινούν από το κοντινό χωριό Μπελιουνές.
Ένα βίντεο στο TikTok χάραζε με ακρίβεια τη διαδρομή που έπρεπε να ακολουθήσουν οι κολυμβητές. Σε ομάδες στο Facebook όπως η Fnideq Bab Sebta, χρήστες μοιράζονταν στιγμιότυπα οθόνης από πλατφόρμες παρακολούθησης πλοίων, για να εντοπίζουν τις στιγμές που οι περιπολίες της ακτοφυλακής φαίνονταν λιγότερο πυκνές. Κάποιοι ζητούσαν συμβουλές για τη χρήση φουσκωτών σκαφών. Άλλοι ανακοίνωναν ότι πουλούσαν στολές κατάδυσης.
«Είδα στο διαδίκτυο ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά και αποφάσισα να πάω», είπε ο 17χρονος Όμαρ Ντανμπορ, κάτοικος της Φνίδεκ, ενώ περπατούσε εξαντλημένος πίσω κατά μήκος της ακτής.
Δεν είναι σαφές ποιος βρισκόταν πίσω από τους ισχυρισμούς ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά ούτε ποιος διαχειριζόταν πολλούς από τους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αρκετοί από τους οποίους διαγράφηκαν λίγο μετά τα περάσματα. Το Associated Press (AP) επικοινώνησε με πολλούς λογαριασμούς, αλλά δεν έλαβε απάντηση.
Το χάος στον κυματοθραύστη
Όταν οι μετανάστες έφτασαν στις ακτές της Θέουτα, επικράτησε απόλυτο χάος στον στενό τσιμεντένιο κυματοθραύστη από τον οποίο πολλοί προσπάθησαν να βγουν στη στεριά.
Σύμφωνα με πολλούς μετανάστες που μίλησαν στο AP, ο κόσμος όρμησε ταυτόχρονα πάνω στα γλιστερά βράχια, σπρώχνοντας και σκαρφαλώνοντας ο ένας πάνω στον άλλο. Αρκετοί δήλωσαν ότι είδαν ανθρώπους να πέφτουν στο νερό και να παγιδεύονται κάτω από τους υπόλοιπους, ανίκανοι να βγουν στην επιφάνεια ενώ οι μετανάστες πάλευαν να φτάσουν στη στεριά.
«Πάτησα το πρόσωπο ενός νεκρού άνδρα καθώς έβγαινα. Ο Θεός να με συγχωρέσει εμένα και όλους όσοι βρέθηκαν νεκροί», είπε ο Λάχσεν Καλούς, Μαροκινός μετανάστης που έφτασε στη Θέουτα προτού επιστρέψει στη χώρα του συντετριμμένος.
Τουλάχιστον 72 άνθρωποι πέθαναν στην ισπανική πλευρά των συνόρων. Άλλοι 11 πέθαναν στη μαροκινή πλευρά.
Δεκάδες χιλιάδες μετανάστες έχουν επιστρέψει έκτοτε στο Μαρόκο, είτε αφού απελάθηκαν είτε φεύγοντας μόνοι τους λόγω έλλειψης στέγης, τροφής και νερού στη Θέουτα.
Κάποιοι παρερμήνευσαν τα νέα μέτρα μετανάστευσης της Ισπανίας
Ορισμένοι μετανάστες παρερμήνευσαν τις τελευταίες νομοθετικές αλλαγές στην Ισπανία, μεταξύ των οποίων τα μέτρα τακτοποίησης μεταναστών του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ και μια δικαστική απόφαση που περιορίζει τη δυνατότητα των αρχών να επαναπροωθούν άμεσα μετανάστες που κολυμπούν μέχρι τη Θέουτα.
Οι πρόσφατες προσπάθειες του Σάντσεθ για ρύθμιση του καθεστώτος παραμονής αφορούσαν αποκλειστικά άτομα που διέμεναν ήδη στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου, οι περισσότεροι από τους οποίους προέρχονται από τη Λατινική Αμερική και μπήκαν νόμιμα στην Ισπανία, αλλά παρέμειναν πέρα από τη διάρκεια της βίζας τους. Ωστόσο, κάποιοι στο Μαρόκο παρεξήγησαν την πολιτική του, πιστεύοντας ότι θα τους επιτρεπόταν να παραμείνουν. Αυτή η πεποίθηση διαδόθηκε στο διαδίκτυο.
«Ο Πέδρο Σάντσεθ είναι ψεύτης. Μας είπε ότι αν ερχόμασταν, θα βρίσκαμε δουλειά και χαρτιά, αλλά μας γύρισαν πίσω», είπε ο Άνταμ Ασίλ, μετανάστης από την Καζαμπλάνκα, παρότι ο Σάντσεθ δεν έκανε ποτέ τέτοια υπόσχεση.
Παρόλο που οι προσπάθειες να φτάσει κανείς στη Θέουτα είναι συχνές, ακτιβιστές υπέρ των μεταναστών επεσήμαναν ότι αυτό το επεισόδιο ήταν διαφορετικό λόγω του τρόπου με τον οποίο οι φήμες διαδόθηκαν στο διαδίκτυο, ενθαρρύνοντας χιλιάδες ανθρώπους να κατευθυνθούν ταυτόχρονα προς τον θύλακα αντί να το επιχειρούν σε μικρότερες, διάσπαρτες ομάδες.
Λάθη έγιναν και στις δύο πλευρές των συνόρων
Οι μαροκινές αρχές υποστήριξαν ότι το μεταναστευτικό κύμα δεν ήταν αυθόρμητο. Το υπουργείο Εσωτερικών απέδωσε την ευθύνη στην «εκμετάλλευση του ψηφιακού χώρου» και στη «διάδοση παραπληροφόρησης». Οι αξιωματούχοι δεν παρουσίασαν αποδείξεις, αλλά δήλωσαν ότι έχει ξεκινήσει έρευνα. Η ισπανική κυβέρνηση έκανε παρόμοιες δηλώσεις.
Οι αξιωματούχοι της Θέουτα είπαν ότι είχαν προειδοποιήσει την ισπανική κυβέρνηση για αύξηση των αφίξεων πριν από τη μαζική εισροή της Πέμπτης. Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε τη Δευτέρα ότι δεν είχε λάβει «καμία αναφορά ή ειδοποίηση για μαζική άφιξη ανθρώπων στη Θέουτα» και εξήρε τη συνεργασία με τις μαροκινές αρχές για την επιστροφή της πλειονότητας των μεταναστών.
«Κανείς δεν έχει εξηγήσει πώς αυτοί οι άνθρωποι κατάφεραν να περάσουν τα σύνορα», σημείωσε ο Μουσταφά Αζαϊτραουί, Μαροκινός γεωγράφος ειδικευμένος στις μεταναστευτικές δυναμικές. «Αν μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων μπορεί να διασχίσει τα σύνορα υπό αυτές τις συνθήκες, αυτό υποδηλώνει ένα ευρύτερο πρόβλημα ασφαλείας που ακόμη δεν έχει αναγνωριστεί δημόσια.»
«Τα σύνορα ήταν ανοιχτά και πέρασα»
Τόσο το Μαρόκο όσο και η Ισπανία απέδωσαν την κρίση της Θέουτα στους διακινητές ανθρώπων και στα παράνομα δίκτυα διακίνησης, υποστηρίζοντας ότι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες ενθάρρυναν τα μαζικά περάσματα. Ωστόσο, οι Μαροκινοί μετανάστες που επέστρεφαν και μίλησαν στο AP σε μεγάλο βαθμό απέρριψαν αυτή την εξήγηση.
«Κανείς δεν με πέρασε λαθραία. Ήθελα να πάω με δική μου θέληση, αλλά αυτή η χώρα δεν αξίζει τόση θυσία», είπε ο Καλούς.
«Δεν υπάρχουν μαφίες. Τα σύνορα ήταν ανοιχτά και πέρασα. Τώρα όμως το μετανιώνω», είπε ο Ντανμπορ, με τα ρούχα του ακόμη βρεγμένα από το ταξίδι της επιστροφής.
Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε ότι οι έρευνες για τα παράνομα δίκτυα διακίνησης βρίσκονται σε εξέλιξη και τόνισε ότι η Ισπανία και το Μαρόκο έχουν πραγματοποιήσει κοινές επιχειρήσεις κατά των διακινητών. Το μαροκινό υπουργείο Εσωτερικών δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τα παράνομα δίκτυα.
Φτώχεια και ανεργία πίσω από τις ροές
Η οικονομία του Μαρόκου αναμένεται να αναπτυχθεί κατά 4,5% φέτος, με μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, σύγχρονα λιμάνια και φιλοδοξίες να μετατραπεί σε περιφερειακό κέντρο για την αυτοκινητοβιομηχανία.
Ωστόσο, για πολλούς νέους Μαροκινούς αυτή η μετάβαση δεν έχει μεταφραστεί σε σταθερή εργασία. Η ανεργία των νέων παραμένει υψηλή, με το 37% των ατόμων από 15 έως 24 ετών χωρίς δουλειά. Μεταξύ των πτυχιούχων πανεπιστημίου, η ανεργία πλησιάζει το 20%. Το όνειρο της μετανάστευσης ενισχύεται συχνά από ιστορίες συγγενών που έφυγαν και επέστρεψαν με αυτοκίνητα, καινούργια ρούχα και ξένο συνάλλαγμα.
Ένας από όσους πέρασαν τα σύνορα ήταν ένας 16χρονος που μεγάλωσε λίγες δεκάδες χιλιόμετρα από τη Θέουτα. Η Ευρώπη του φαινόταν πάντα ένα όνειρο αρκετά κοντινό ώστε να το βλέπει, αν και ταυτόχρονα απλησίαστο.
Έτσι, όταν είδε μια ανάρτηση στο Facebook που άφηνε να εννοηθεί ότι τα σύνορα ήταν ανοιχτά και ότι χιλιάδες άνθρωποι τα κατάφερναν, ακολούθησε το πλήθος. Λίγες ημέρες αργότερα βρισκόταν πάλι στη μαροκινή πλευρά, κλαίγοντας καθώς ζητούσε χρήματα από αγνώστους για να πληρώσει ταξί και να γυρίσει σπίτι.
«Με χτύπησαν με δακρυγόνα και ρόπαλα. Εκεί δεν υπάρχει τίποτα για μένα», είπε ο έφηβος, που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας φοβούμενος τον στιγματισμό μετά την αποτυχημένη προσπάθειά του να περάσει τα σύνορα. «Ήθελα μόνο να μπορώ να συντηρώ τη μητέρα μου», είπε, σκουπίζοντας τα δάκρυά του.