Σομαλιλάνδη: «Χείρα φιλίας» σε Ελλάδα και Κύπρο «κατά της τουρκικής και σομαλικής επιθετικότητας»

Την στρατηγική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο και... «απέναντι στην Τουρκία» προβάλλει η αυτοαποκαλούμενη «Δημοκρατία της Σομαλιλάνδης» με ανάρτησή της το μεσημέρι της Τετάρτης (26/8) στο X, πρώην twitter. Πρόκειται για την δεύτερη μέσα σε διάστημα μικρότερο της εβδομάδας «χείρα φιλίας» που τείνει σε Ελλάδα και Κύπρο η αποσχισθείσα από τη διεθνώς αναγνωρισμένη Δημοκρατίας της Σομαλίας περιοχή, της οποίας την ανεξαρτησία αναγνώρισε τον περασμένο Δεκέμβριο το Ισραήλ του Μπέντζαμιν Νετανιάχου προκαλώντας παγκόσμιο σάλο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Αφορμή για την τελευταία ανάρτηση αποτέλεσε ισραηλινό δημοσίευμα, το οποίο αναπαρήγαγε τις πρόσφατες δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη ότι «Η Ελλάδα είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της και στο πεδίο» και το μήνυμα ισχύος στην Τουρκία ότι «η Ελλάδα της παθητικής διπλωματίας τελείωσε».

«Η Ελλάδα έβαλε ένα όριο στο Αιγαίο Πέλαγος. Η επόμενη γραμμή ανήκει στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντεμπ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο. Η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ σχηματίζουν τον πυρήνα της στρατηγικής συμμαχίας της ανατολικής Μεσογείου. Η Δημοκρατία της Σολαλιλάνδης, στρατηγικά τοποθετημένη στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα, αναδεικνύεται σε ζωτικό εταίρο στο νότιο πλευρό. Η Τουρκία έχει εγκαταστήσει την παρουσία της στη Μογκαντίσου, ενώ το Ισραήλ αναγνώρισε την Χαργκέισα. Η εποχή της παθητικότητας τελείωσε», αναφέρεται στην ανάρτηση της «Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης», που συνοδεύεται από εικόνα που προφανώς έχει δημιουργηθεί με AI και εμφανίζει τις σημαίες των τριών χωρών καθώς και της Σομαλιλάνδης.

Ποια είναι η ιστορία της Σομαλιλάνδης

Η Σομαλιλάνδη κήρυξε μετά από έναν σχεδόν δεκαετή πόλεμο την ανεξαρτησία της, αποσχιζόμενη ουσιαστικά από την Σομαλία, το 1991. Έκτοτε λειτουργεί de facto ως ανεξάρτητο κράτος με δικό του νόμισμα, στρατό και κυβέρνηση, δηλώνοντας ως πρωτεύουσα την πόλη Χαργκέισα. Ωστόσο στο πέρασμα αυτών των 35 ετών, καμία χώρα στον κόσμο δεν την αναγνώρισε πλην του Ισραήλ τον περασμένο Δεκέμβριο, το οποίο είχε φροντίσει όλο αυτό το διάστημα να αναπτύξει σχέσεις με την περιοχή.

Η έκταση της Σομαλιλάνδης είναι κατά περίπου το ένα τρίτο μεγαλύτερη από την Ελλάδα (εκτείνεται σε 135.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα), αλλά ο πληθυσμός της περίπου στο μισό αυτής (εκτιμάται μεταξύ 5 και 6 εκατομμυρίων). Ωστόσο βρίσκεται σε ιδιαίτερα στρατηγικής σημασίας γεωγραφική θέση στο Κέρας της Αφρικής, καλύπτοντας ουσιαστικά την περιοχή της πρώην βρετανικής αποικίας στην περιοχή, η οποία καταργήθηκε επισήμως το καλοκαίρι του 1960.

Όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία αποφάσιζε να παραχωρήσει ανεξαρτησία στις περισσότερες αποικίες της στα τέλη της δεκαετίας του '50, δημιουργήθηκε κατόπιν συμφωνιών του Λονδίνου με τοπικές φυλές το επονομαζόμενο «Προτεκτοράτο της Σομαλιλάνδης». Η ιστορία του δεν κράτησε ούτε... εβδομάδα, αφού μόλις πέντε μέρες μετά, στο τέλος του Ιουνίου του 1960, η πρώην βρετανική Σομαλιλάνδη ενώθηκε με την ιταλική αποικία στην περιοχή και οι δύο οντότητες συνέστησαν την Δημοκρατία της Σομαλίας με πρωτεύουσα το Μογκαντίσου.

Η πορεία της Σομαλίας ποτέ δεν υπήρξε στρωμένη με ροδοπέταλα. Πρόκειται για μια χώρα με έκταση 640.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και πληθυσμό 20 εκατομμυρίων κατοίκων, που θεωρούνται από τους φτωχότερους στον κόσμο. Το γεγονός αυτής της μεγάλης φτώχειας που οδήγησε και στον μεγάλο λιμό τη δεκαετία του '90 σε συνδυασμό με την επίσης μεγάλη διείσδυση του φανατικού ισλαμισμού (η Σομαλία ελέγχεται ουσιαστικά από την ισλαμιστική φονταμενταλιστική οργάνωση «Αλ Σαμπάμπ»), είχε ως αποτέλεσμα οι πιο πλούσιοι κάτοικοι της άλλοτε βρετανικής περιοχής να επιδιώξουν την απόσχισή τους από την υπόλοιπη (άλλοτε ιταλική) Σομαλία και να προχωρήσουν στην επανασύσταση της (ας πούμε βρετανικής) Σομαλιλάνδης του 1960. Μόνο που όπως προαναφέρθηκε, την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης δεν την αποδέχθηκε κανείς, μέχρι τα τέλη του περασμένου Δεκεμβρίου που προχώρησε σε αυτήν την κίνηση - έκπληξη ο Νετανιάχου.

Η στάση του Ισραήλ και των ΗΠΑ

Αξίζει να σημειωθεί ότι ούτως ή άλλως, το Ισραήλ ήταν μεταξύ των 35 κρατών που είχαν προλάβει το 1960, στις πέντε ημέρες που υπήρξε, να αναγνωρίσουν το Προτεκτοράτο της Σομαλιλάνδης ενώ και στις τελευταίες τρεισήμισι δεκαετίες οι σχέσεις των δύο πλευρών γίνονταν ολοένα και πιο στενές, κυρίως επειδή και οι δύο μάχονταν τον ισλαμικό φονταμενταλισμό και ένιωθαν απομονωμένες στην περιοχή τους. Ωστόσο η κίνηση Νετανιάχου να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης τον Δεκέμβριο του 2025 προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις ακόμα και από τον Ντόναλντ Τραμπ που αναρωτήθηκε δημόσια «αν γνωρίζει πραγματικά κανείς τι είναι η Σομαλιλάνδη».

Παρόλα αυτά στο παρασκήνιο λέγεται ότι με την κυβέρνηση της Σομαλιλάνδης πέρα από το Ισραήλ είχαν αναπτύξει σχέσεις τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ηνωμένο Βασίλειο, που είχαν κατονομαστεί σε αιγυπτιακό δημοσίευμα ως χώρες που εξετάζουν επίσης την αναγνώριση ως ανεξάρτητου κράτους της Σομαλιλάνδης. Μάλιστα, η κυβέρνηση της αποσχισθείσας περιοχής φέρεται να συμμετείχε σε συζητήσεις με αμερικανούς και ισραηλινούς αξιωματούχους για την υποδοχή μεγάλου μέρους κατοίκων της Γάζας, ζητώντας όμως ως αντάλλαγμα για κάτι τέτοιο την επίσημη αναγνώριση του κράτους.

Τόσο για το Ισραήλ όσο και για τις ΗΠΑ η Σομαλιλάνδη είναι σημαντική, καθώς διαθέτει στρατηγική τοποθεσία στον Κόλπο του Άντεν, σε εγγύτητα με το στρατηγικό σημείο συμφόρησης Μπαμπ αλ Μαντάμπ, τη στενή πύλη που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα. Αυτό το γνωρίζει πάνω από όλα η «κυβέρνηση» της ίδιας της Σομαλιλάνδης και επενδύει σε αυτό, όπως προκύπτει και από την προ ωρών ανάρτηση με την οποία ενέπλεξε Ισραήλ, Ελλάδα και Κύπρο. Άλλωστε, η περιοχή δεν βρίσκεται μόνο απέναντι από την Υεμένη, από το έδαφος της οποίας οι φιλοϊρανοί αντάρτες Χούθι επιτίθενται στο Ισραήλ αλλά και σε δεξαμενόπλοια, αλλά και δίπλα στο Τζιμπουτί, όπου υπάρχει εγκατεστημένη μεγάλη κινεζική στρατιωτική βάση.

Η ήπια στάση Ελλάδας και Κύπρου

Η Ελλάδα και η Κύπρος παρά τις επιθέσεις φιλίας που δέχονται, έχουν κρατήσει μεν χαμηλούς τόνους, ωστόσο επιμελώς αποφεύγουν να αναγνωρίσουν ως ανεξάρτητη κρατική οντότητα την Σομαλιλάνδη, αφού οι ισορροπίες είναι λεπτές όταν την ίδια στιγμή υπάρχει για παράδειγμα στην Κύπρο κατεχόμενο από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις τμήμα που επιδιώκει όπως η Σομαλιλάνδη την απόσχιση-ανεξαρτησία του με την ονομασία «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», ενώ ακραίοι κύκλοι απεργάζονται σχετικά σενάρια και με την Θράκη, εκμεταλλευόμενοι την παρουσία της πολυπληθούς και ευημερούσας μουσουλμανικής μειονότητας εκεί που η τουρκική διπλωματία επιδιώκει να βαφτίζει ως «τουρκική» και να (υπερ)προβάλει δήθεν προβλήματα που αντιμετωπίζει. Ολοι αναγνωρίζουν ότι τυχόν αναγνώριση της απόσχισης της Σομαλιλάνδης θα αποτελέσει «επικίνδυνο προηγούμενο».

Ωστόσο υπάρχει και ο αντίλογος που τονίζει ότι στην περίπτωση της Σομαλιλάνδης μιλάμε για οντότητα που υπήρξε στο παρελθόν ανεξάρτητη, έστω και για πέντε ημέρες, ενώ είχε υπόσταση για δεκαετίες και ως βρετανική αποικία, ως ξεχωριστή δηλαδή οντότητα από την ιταλική που αποτελεί το υπόλοιπο της σημερινής Σομαλίας. Επιπλέον, κανείς δεν παραγνωρίζει ότι η Σομαλία έχει στο πέρασμα των ετών αναπτύξει τόσο στενές σχέσεις με την Τουρκία, που από πολλούς χαρακτηρίζεται ως κράτος - δορυφόρος της Άγκυρας στην ευαίσθητη αυτή περιοχή της Ανατολικής Αφρικής.

Πάντως, η Αθήνα κλήθηκε να πάρει θέση ως μέλος αυτήν την διετία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στην έκτακτη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε μετά την μονομερή αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ. Εκεί, παρούσης και της Σομαλίας που επίσης είναι μέλος του ΣΑ αυτήν την περίοδο, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ πρέσβης Άγη Μπαλτά είχε, σύμφωνα με πηγές του ελληνικού ΥΠΕΞ, υπογραμμίσει «την υποστήριξη της Ελλάδας στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Σομαλίας» αλλά και «την αρχή της μη επέμβασης στις υποθέσεις τρίτων κρατών». Επιπλέον, η κα Μπαλτά «είχε αναφερθεί στο ψήφισμα 2809 του Συμβουλίου Ασφαλείας, που μεταξύ άλλων αφορά την πολιτική ανεξαρτησία και την ενότητα της Σομαλίας», εξηγώντας ότι «η Ελλάδα δεν μπορεί να υποστηρίξει ενέργειες που αποσταθεροποιούν την περιοχή στο Κέρας της Αφρικής».

Η «γκάφα»(;) της Σομαλίας για την ΤΔΒΚ

Η τελευταία ανάρτηση της «Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης» στο X ζητά εμμέσως πλην σαφώς την αναγνώρισή της ως ανεξάρτητου κράτους από Ελλάδα και Κύπρο, όπως ήδη έχει πράξει το Ισραήλ. «Η Τουρκία έχει εγκαταστήσει την παρουσία της στη Μογκαντίσου, ενώ το Ισραήλ αναγνώρισε την Χαργκέισα. Η εποχή της παθητικότητας τελείωσε», αναφέρεται στο τέλος της ανάρτησης.

Ωστόσο τις προηγούμενες ημέρες είχε προηγηθεί μια ακόμα ακόμα πιο σαφής ανάρτηση-προτροπή από την Σομαλιλάνδη προς την Ελλάδα και την Κύπρο, με αφορμή μια συνάντηση του νεοκλεγέντος προέδρου της Βουλής της Σομαλίας με τον πρόεδρο του «κοινοβουλίου» των Κατεχομένων και τις δημόσιες ευχαριστίες του πρώτου προς τον «πρόεδρο της Συνέλευσης της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».

Επρόκειτο για θεαματική γκάφα από τον Νο2 πολιτικό παράγοντα της Σομαλίας, μετά τον πρόεδρο της χώρας. Όσο στενές σχέσεις και αν έχει το Μογκαντίσου με την Άγκυρα, αποτελεί τουλάχιστον... αυτογκόλ το να χαρίζει η Σομαλία στο ψευδοκράτος τον τίτλο που μόνο η Τουρκία αναγνωρίζει, την ώρα που ζητάει από τη διεθνή κοινότητα να σέβεται την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και να μην αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη, την οποία η ίδια χαρακτηρίζει ουσιαστικά ως «ψευδοκράτος».

Η σχετική ανάρτηση διαγράφηκε, αλλά προφανώς η αντίδραση από Λευκωσία και Αθήνα σε παρασκηνιακό επίπεδο ήταν τέτοια, που από μόνη της η διαγραφή αυτής της ανάρτησης δεν στάθηκε αρκετή.

Κάπως έτσι, το σομαλικό υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε και επίσημη ανακοίνωση, με την οποία έσπευσε να ανασκευάσει όσα είχε πει ο πρόεδρος του κοινοβουλίου της χώρας, επαναβεβαιώνοντας «την κυριαρχία, την ανεξαρτησία, την ενότητα και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ» και διευκρινίζοντας ότι «η θέση της Σομαλίας για την Κύπρο παραμένει αμετάβλητη».

Η σαφής θέση για την Κύπρο ενός κράτους όπως η Σομαλία που έχει τόσο στενές σχέσεις με την Άγκυρα, μέσα από επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών του, έχει προφανώς την σημασία της σε διπλωματικό επίπεδο.

Η «προτροπή» σε Αθήνα και Λευκωσία

Την ίδια ώρα ωστόσο, την γκάφα του προέδρου της Σομαλικής Εθνοσυνέλευσης έσπευσε να εκμεταλλευθεί και η «κυβέρνηση» της αποσχισθείσας Σομαλιλάνδης, δηλώνοντας ότι «τάσσεται στο πλευρό της Κύπρου και της Ελλάδας απέναντι στην επιθετικότητα της Σομαλίας και της Ελλάδας».

Στην ίδια ανάρτηση, που συνοδεύεται από την φωτογραφία των δύο προέδρων κοινοβουλίων με τους τίτλους που τους είχαν αποδοθεί αρχικά από τον σομαλό αξιωματούχο, αναφέρεται ότι «η εμπλοκή του Προέδρου της Βουλής του αποτυχημένου κράτους της Σομαλίας με τον Πρόεδρο της Βόρειας Κύπρου εγείρει σοβαρά ερωτήματα», ενώ προστίθετα ότι «η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να ρίξουν μια νέα, φρέσκια, στρατηγική ματιά στη Δημοκρατία της Σομαλιλάνδης».

Μάλιστα, στη συνέχεια η ανάρτηση προτρέπει ευθέως την Αθήνα και την Λευκωσία να αναγνωρίσουν την Χαργκέισα, όπως δηλαδή έχει πράξει ήδη το κράτος του Ισραήλ: «Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης θα δημιουργούσε νέες ευκαιρίες για συνεργασία στους τομείς της διπλωματίας, της οικονομίας και της ασφάλειας, ενισχύοντας παράλληλα μια κοινή στάση ενάντια στην επιθετικότητα της Σομαλίας και της Τουρκίας».

Αθήνα και Λευκωσία, πάντως, έχουν αποφύγει οποιοδήποτε επίσημο σχόλιο τόσο στις επιθέσεις «φιλίας» της «Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης» αλλά και στην ανάρτηση που έκανε το υπουργείο Εξωτερικών της Σομαλίας.