Η Ευρώπη απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα: Η ανεπαρκής αντίδραση υπονομεύει την αποτροπή του ΝΑΤΟ και ενθαρρύνει το Κρεμλίνο
Τα περιστατικά επιθέσεων υβριδικού πολέμου που ενορχηστρώνει η Ρωσία σε όλη την επικράτεια του ΝΑΤΟ εισέρχονται σε μια νέα, επικίνδυνη, «κινητική» φάση, συμφωνούν οι ηγέτες σε όλη την ήπειρο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε συνάντηση στις αρχές Σεπτεμβρίου, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας δήλωσε ότι στόχος του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν είναι «να μας τρομάξει ώστε να σταματήσουμε να στηρίζουμε την Ουκρανία».
«Δεν θα τα καταφέρει», είπε στους δημοσιογράφους, στο περιθώριο της συνόδου των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ.
Ωστόσο, άλλοι σε ευρωπαϊκούς διπλωματικούς κύκλους ανέφεραν στο Euronews ότι η έλλειψη μιας ισχυρής αποτρεπτικής αντίδρασης αφήνει την ήπειρο ευάλωτη σε κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων.
Η απόφαση της Γερμανίας να αποδώσει επίσημα στο Κρεμλίνο την ευθύνη για την τοποθέτηση ενός drone με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας τον Αύγουστο σηματοδότησε την πιο άμεση αντιπαράθεση του Βερολίνου με τη Μόσχα μετά από χρόνια εχθρικών παρεμβάσεων.
Η Γερμανία έκλεισε το ρωσικό προξενείο στη Βόννη και τερμάτισε μια συμφωνία που επέτρεπε στο πολιτιστικό κέντρο Russian House στο Βερολίνο να παραμείνει ανοικτό, παρά τις μακρόχρονες υποψίες για κατασκοπευτικές δραστηριότητες.
«Συνολικά, οι αστυνομικές έρευνες, τα μοτίβα των αδικημάτων και τα ευρήματα των υπηρεσιών πληροφοριών θεμελιώνουν τη ρωσική ευθύνη για την απόπειρα επίθεσης στο αεροδρόμιο της Λειψίας», δήλωσε ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ στο Βερολίνο μετά το περιστατικό.
Πιο πρόσφατα, ένα αεροσκάφος που μετέφερε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραλίγο να χτυπηθεί από ρωσικό drone, καθώς ξεκινούσε το ταξίδι του για να παραστεί στην κρατική κηδεία του βασιλιά Χάραλντ στο Όσλο, στις 7 Σεπτεμβρίου.
«Το Κρεμλίνο μας έχει ζυγίσει»
«Πώς γίνεται αυτά τα περιστατικά να μην φτάνουν το κατώφλι που θα επέβαλλε μια αντίδραση από το ΝΑΤΟ;» διερωτήθηκε μιλώντας στο Euronews ο Εντ Άρνολντ, ανώτερος σύμβουλος στη δεξαμενή σκέψης British Foreign Policy Group.
«Μη κάνοντας τίποτα, ροκανίζουμε την αποτρεπτική ισχύ του ΝΑΤΟ».
Ο Άρνολντ επεσήμανε ότι, αν τα εκρηκτικά στρατιωτικών προδιαγραφών που είχαν τοποθετηθεί στο drone στη Λειψία είχαν εκραγεί, θα μπορούσαν να έχουν αποβεί θανατηφόρα. Ο μηχανισμός δεν είχε εγκατασταθεί σωστά και δεν εξερράγη.
«Το περιστατικό στη Λειψία δεν αποτράπηκε από τις υπηρεσίες ασφαλείας, απλώς τα εκρηκτικά δεν πυροδοτήθηκαν», είπε. «Το ΝΑΤΟ χρειάζεται τώρα μια συνολική απάντηση, γιατί το Κρεμλίνο μας έχει πάρει τα μέτρα».
Η ασάφεια γύρω από το πώς θα αντιδράσει το ΝΑΤΟ οφείλεται εν μέρει στην έλλειψη βεβαιότητας για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα στήριζαν μια συλλογική αντίδραση σε επίθεση σε έδαφος του ΝΑΤΟ.
Μια εκτίμηση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών τον Αύγουστο ανέφερε ότι ο Πούτιν μπορεί να επιχειρήσει να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα του ΝΑΤΟ με μια περιορισμένη επίθεση σε έδαφος της συμμαχίας μέσα στα επόμενα χρόνια, είτε μέσω μικρής κλίμακας χερσαίας εισβολής είτε μέσω σοβαρής κυβερνοεπίθεσης σε κρίσιμες υποδομές – σε κάθε περίπτωση, μια κατάσταση υπερβολικά σοβαρή για να μείνει χωρίς απάντηση.
Ο Άρνολντ υποστήριξε ότι η αβεβαιότητα γύρω από τη δέσμευση της Ουάσινγκτον θα ενισχύσει μόνο την όρεξη του Πούτιν να ρισκάρει το ενδεχόμενο μιας άμεσης αντιπαράθεσης με το ΝΑΤΟ, καθώς αυτό εξυπηρετεί την προσπάθειά του να αποδείξει ότι το Άρθρο 5 του Χάρτη του ΝΑΤΟ – «επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων» – είναι κενό γράμμα.
«Γνωρίζει ότι η καλύτερη πιθανότητα να το πετύχει αυτό είναι με τη σημερινή κυβέρνηση του Λευκού Οίκου», είπε ο ίδιος. «Ο Πούτιν είναι στρατηγιστής, όχι τακτικιστής. Ακόμη δεν μπορεί να νικήσει τους Ουκρανούς σε έναν συμβατικό πόλεμο, αλλά βλέπει ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι ευάλωτη στη ρωσική γοητεία».
Επίθεση γοητείας
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ μίλησε με διθυραμβικά λόγια στον Πούτιν κατά τη διάρκεια διπλωματικών συνομιλιών με στόχο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία την περασμένη εβδομάδα.
«Καταρχάς, κύριε πρόεδρε Πούτιν, σας ευχαριστούμε πολύ που μας δεχθήκατε», είπε. «Καθόμασταν έξω μόλις τώρα… και όλοι λέγαμε ότι όταν συνταξιοδοτηθούμε θα έχουμε όλες αυτές τις απίστευτες ιστορίες και απίστευτες αναμνήσεις, και οι δικές σας θα βρίσκονται στην κορυφή όλων».
Ο Κερτ Φόλκερ, που είχε υπηρετήσει ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ και σήμερα συμβουλεύει τις ουκρανικές αρχές σε θέματα ασφάλειας, δήλωσε στο Euronews ότι η συμμαχία πρέπει να βρίσκεται σε πολύ υψηλότερο επίπεδο ετοιμότητας για μια επίθεση που θα ενεργοποιούσε αναμφίβολα συλλογική απάντηση βάσει του Άρθρου 5 – και ότι πρέπει να καταστεί σαφές στο Κρεμλίνο πως πλέον υπάρχει «μηδενική ανοχή» απέναντι στις συνεχιζόμενες σκιώδεις πολεμικές του δραστηριότητες.
Αντί γι’ αυτό, υπενθύμισε τις εισβολές drones στη Ρουμανία και την Πολωνία τον τελευταίο χρόνο και την προφανή έλλειψη συνεπειών.
«Μένουμε να αναρωτιόμαστε: “πού είναι η γραμμή, την οποία αν περάσει η Ρωσία, θα αντιδράσουμε;”»
«Θυμηθείτε όταν 19 drones είχαν βρεθεί πάνω από το πολωνικό έδαφος και αυτό μας σόκαρε, και τώρα έχουμε ένα οπλισμένο drone που κινείται με ταχύτητα πάνω από τον ρουμανικό εναέριο χώρο και μπαίνει στην Ουκρανία και κανείς δεν λέει τίποτα. Όλα αυτά έχουν μια ύπουλη, σταδιακή επίδραση».
Η Πολωνία έλαβε τη σχετικά σπάνια απόφαση να ενεργοποιήσει το Άρθρο 4 του Χάρτη του ΝΑΤΟ μετά την περσινή εισβολή του drone.
Η διαδικασία του Άρθρου 4 αποτελεί προοίμιο για την ενεργοποίηση της απαίτησης συλλογικής απάντησης από τους συμμάχους. Υποχρεώνει όλα τα μέλη να συμμετάσχουν σε επίσημες διαβουλεύσεις όταν υποπτεύονται ότι η εδαφική τους ακεραιότητα απειλείται. Στόχος της διαδικασίας είναι να εξεταστεί μια κοινή απάντηση με τη στήριξη των συμμάχων, αφού διαμοιραστούν όλες οι πληροφορίες. Σε αντίθεση με το Άρθρο 5, δεν δεσμεύει τη συμμαχία σε αμοιβαία στρατιωτική άμυνα.
Ερωτηθείς γιατί έχουν υπάρξει τόσο λίγες επίσημες διαβουλεύσεις βάσει του Άρθρου 4 έκτοτε, παρά την ολοένα και πιο επιθετική στάση του Κρεμλίνου, ο Φόλκερ απάντησε ότι κάθε φορά που ενεργοποιείται μια επίσημη διαδικασία αλλά δεν προκύπτει αποτέλεσμα, αποκαλύπτεται ακόμη περισσότερο το «επίπεδο έλλειψης ενότητας» του ΝΑΤΟ.
«Αν προχωράς σε Άρθρο 4 αλλά δεν υπάρχει στη συνέχεια κάποιο αποτέλεσμα, ίσως είναι καλύτερη ιδέα να μη γίνει η συνάντηση εξαρχής», είπε.
Απαντώντας σε τέτοιες επικρίσεις, αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ υπενθύμισαν επίσης ότι η Γερμανία δεν ενεργοποίησε επείγουσες διαβουλεύσεις Άρθρου 4.
«Η Γερμανία μπορεί να το κάνει, αλλά μέχρι να το κάνει, παραμένει ζήτημα για το οποίο πρέπει να αντιδράσει η γερμανική κυβέρνηση και όχι η συμμαχία», δήλωσε αξιωματούχος στο Euronews.
Η Ρωσία δεν αποθαρρύνεται
«Η αποτροπή δεν λειτουργεί», δήλωσε η Λόρα Γκαλάντε, πρώην διευθύντρια του Κέντρου Ολοκλήρωσης Πληροφοριών για Απειλές στον Κυβερνοχώρο των ΗΠΑ. «Όταν φτάνουμε να έχουμε ένα drone σε πολιτικό αεροδρόμιο, βλέπουμε αυτή την απειλή με απόλυτη καθαρότητα».
Συμφώνησε με άλλους που μίλησαν στο Euronews ότι δεν έχει υπάρξει ακόμη μια στιγμή όπου το ΝΑΤΟ να έχει καταφέρει να συσπειρωθεί γύρω από μια απάντηση στις ρωσικές παραβιάσεις ή επιθέσεις – και επεσήμανε επίσης την «υπαναχώρηση» της Ουάσινγκτον όσον αφορά το κατά πόσο παραμένει πλήρως δεσμευμένη στη συλλογική ασφάλεια του ΝΑΤΟ.
Η Γκαλάντε εκτιμά ότι θα εναπόκειται στην Ευρώπη – ιδίως σε χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία, που διαθέτουν ισχυρές, καλά εξοπλισμένες ένοπλες δυνάμεις και μια συνολική αντίληψη ασφάλειας – να αναλάβουν ηγετικό ρόλο σε περίπτωση μεγάλης επίθεσης.
Ακόμη και η χρήση του όρου «υβριδικός πόλεμος» θεωρείται πλέον ευρέως ανεπαρκής, καθώς υποβαθμίζει τη σοβαρότητα των ενορχηστρωμένων από τη Ρωσία ενεργειών, οι οποίες περιλαμβάνουν όχι μόνο συχνές παραβιάσεις με drones, αλλά και εμπρησμούς, δολιοφθορές και απόπειρες δολοφονίας.
«Πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να αντιμετωπίσουμε και τον μη συμβατικό πόλεμο», δήλωσε ο πρόεδρος της Λετονίας Ένγκαρς Ρίνκεβιτς στο Συνέδριο της Ρίγας 2026 την Πέμπτη.
«Πολύ συχνά αναφερόμαστε σε αυτόν ως υβριδικό πόλεμο. Και όσο περισσότερο το κάνω και εγώ ο ίδιος, τόσο περισσότερο πιστεύω τώρα ότι όλοι μας έχουμε άδικο».
Ο Ρίνκεβιτς υποστήριξε ότι αυτό το πλαίσιο του «υβριδικού» δημιουργεί «ένα αίσθημα στις κοινωνίες μας ότι δεν έχει σχέση με τον πραγματικό, σαφή και υπαρκτό κίνδυνο».
Στο μεταξύ, στις 11 Σεπτεμβρίου, το Κρεμλίνο απείλησε να στοχοποιήσει τη Λιθουανία με ρωσικά πυρηνικά όπλα, αν η κυβέρνηση στο Βίλνιους επιτρέψει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων στο έδαφος της χώρας.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ έκανε τα σχόλια αυτά καθώς αναφερόταν στην πρόσφατη ετοιμότητα του Βίλνιους να άρει τους περιορισμούς για τη φιλοξενία πυρηνικών όπλων.
«Αυτό ήταν αναμενόμενο. Θα σηματοδοτήσει μια πολύ σοβαρή κλιμάκωση της έντασης, γιατί αν αναπτύξεις πυρηνικά όπλα στο έδαφός σου, αυτά στρέφονται εναντίον κάποιου», είπε σε συνέντευξη Τύπου. «Προφανώς, αυτά τα όπλα δεν θα στρέφονται κατά της Δύσης. Θα στρέφονται προς Ανατολάς – δηλαδή εναντίον μας».
«Αν υπάρχουν πυρηνικά όπλα στο έδαφός της που στοχεύουν εμάς, τότε, αντίστοιχα, το έδαφος αυτής της χώρας θα βρεθεί επίσης στο στόχαστρο των δικών μας πυρηνικών όπλων».