Έως το 2026 τα κράτη της ΕΕ λανσάρουν εθνικές εφαρμογές πορτοφολιού για το Ψηφιακό Πορτοφόλι Ταυτότητας: Ιταλία, Γαλλία και Φινλανδία μπροστά, ποια είναι η πρόοδος των άλλων;
Οι Βρυξέλλες θέλουν να κάνουν τις προσωπικές διοικητικές διαδικασίες πιο απλές και πιο εύκολες. Μέχρι το τέλος της χρονιάς, η ΕΕ θα παρουσιάσει το EU Digital Identity Wallet (EUDI Wallet). Πρόκειται για έναν ιδιωτικό ψηφιακό χώρο, όπου πολίτες, κάτοικοι και επιχειρήσεις μπορούν να αποθηκεύουν και να μοιράζονται προσωπικά έγγραφα, να έχουν πρόσβαση σε ιδιωτικές και δημόσιες υπηρεσίες και να υπογράφουν έγγραφα ψηφιακά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το Digital Identity Wallet είναι μια δωρεάν εφαρμογή που οι χρήστες μπορούν να κατεβάζουν στις κινητές τους συσκευές. Μειώνει την εξάρτηση από τις λύσεις αποθήκευσης των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας, όπως το Apple Wallet και το Google Wallet, καθώς και από τα εθνικά συστήματα, ενώ δίνει στους χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο στα προσωπικά τους δεδομένα.
Δεν θα υπάρξει μία ενιαία εφαρμογή ψηφιακού πορτοφολιού για ολόκληρη την ΕΕ. Αντί για αυτό, κάθε κράτος μέλος πρέπει να δημιουργήσει τη δική του. Οι εφαρμογές αυτές θα βασίζονται στα ίδια τεχνικά πρότυπα, ώστε οι χρήστες να έχουν πρόσβαση στα πορτοφόλια τους και οι πάροχοι υπηρεσιών να προσφέρουν υπηρεσίες οπουδήποτε στην ΕΕ, οποιαδήποτε στιγμή.
Τι είναι το EUDI Wallet;
Το EUDI Wallet αποτελεί μέρος του Κανονισμού eIDAS 2.0, ο οποίος στοχεύει στη δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής αγοράς για την ηλεκτρονική ταυτοποίηση. Είναι μια εφαρμογή ψηφιακής ταυτότητας για πολίτες, κατοίκους και επιχειρήσεις στην ΕΕ, που απλοποιεί την αποθήκευση εγγράφων, διευκολύνει την ψηφιακή ταυτοποίηση και την καθιστά πιο ασφαλή και αξιόπιστη.
Αντί να χρειάζεται να κουβαλούν έντυπα αντίγραφα προσωπικών εγγράφων ή να χρησιμοποιούν πολλές διαφορετικές εφαρμογές αποθήκευσης στο κινητό, οι χρήστες μπορούν με το Wallet να κρατούν όλα τα σημαντικά τους έγγραφα σε έναν ιδιωτικό ψηφιακό χώρο. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται επίσημα πιστοποιητικά, όπως δελτία ταυτότητας ή πιστοποιητικά γέννησης. Μπορούν επίσης να περιλαμβάνονται ιατρικές συνταγές, πανεπιστημιακά διπλώματα, ψηφιακές εκδόσεις διπλωμάτων οδήγησης, συνδρομές σε γυμναστήρια και κάρτες επιβίβασης.
Μέσω του Wallet, οι χρήστες μπορούν να μοιράζονται έγγραφα με ιδιωτικές και δημόσιες αρχές, τόσο διαδικτυακά όσο και εκτός σύνδεσης, σε ολόκληρη την ΕΕ. Για παράδειγμα, όταν υποβάλλουν αίτηση για δουλειά στη Γερμανία, μπορούν να δείξουν στους εργοδότες ένα ισπανικό πανεπιστημιακό πτυχίο χωρίς να χρειάζεται να ξαναυποβάλουν όλη τη χαρτούρα. Όταν νοικιάζουν ένα διαμέρισμα στη Στοκχόλμη, μπορούν να εμφανίσουν μέσω του Wallet το ιστορικό ενοικιάσεων από το Μιλάνο, χωρίς να χρησιμοποιήσουν κάποια εθνική εφαρμογή.
Οι χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε εθνικές ή διασυνοριακές δημόσιες υπηρεσίες, όπως πλατφόρμες υγειονομικής ασφάλισης ή κοινωνικής ασφάλισης, ή να υποβάλουν αίτηση για διαβατήριο ή για φορολογική δήλωση. Έχουν επίσης άμεση πρόσβαση σε ιδιωτικές υπηρεσίες, όπως η υποβολή αίτησης για τραπεζικό δάνειο ή το άνοιγμα διαδικτυακού τραπεζικού λογαριασμού.
Όταν αιτούνται υπηρεσίες, οι χρήστες πρέπει να ταυτοποιούνται, αλλά διατηρούν τον έλεγχο της ψηφιακής τους ταυτότητας σε όλη τη διαδικασία.
«Οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να λένε όχι, να μην μοιράζονται καθόλου τις πληροφορίες τους ή να τις μοιράζονται μόνο επιλεκτικά. Για παράδειγμα, αν κάποιος ζητήσει το φοιτητικό σας πάσο, θα μπορούσατε να του δώσετε το όνομα του πανεπιστημίου σας και ίσως το αντικείμενο σπουδών, αλλά όχι τον αριθμό του φοιτητικού σας πάσο», δήλωσε ο Thomas Lohninger, εκτελεστικός διευθυντής της ΜΚΟ ψηφιακών δικαιωμάτων epicenter.
Ενσωματωμένα χαρακτηριστικά, όπως η «επιλεκτική γνωστοποίηση» και η «απόδειξη μηδενικής γνώσης», θα επιτρέπουν στους χρήστες να μοιράζονται μόνο τις πληροφορίες που απαιτούνται, χωρίς να αποκαλύπτουν άλλα αναγνωριστικά στοιχεία. Αυτό διασφαλίζει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών συλλέγουν μόνο τα ελάχιστα δεδομένα που χρειάζονται για να προσφέρουν μια υπηρεσία. Μέσω ενός πίνακα ελέγχου απορρήτου, οι χρήστες θα μπορούν να παρακολουθούν ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα τους, ενώ οι φορείς που εκδίδουν ψηφιακά έγγραφα δεν επιτρέπεται να παρακολουθούν ή να δημιουργούν προφίλ των χρηστών.
Οι χρήστες μπορούν να υπογράφουν έγγραφα απευθείας από το Wallet, χρησιμοποιώντας μια δωρεάν ηλεκτρονική υπογραφή, η οποία έχει την ίδια νομική ισχύ με τη χειρόγραφη σε όλα τα κράτη μέλη.
Ασφάλεια και προστασία της ιδιωτικότητας
Καθώς το Wallet συγκεντρώνει ένα ευρύ φάσμα κρίσιμων πιστοποιητικών σε ένα ψηφιακό σύστημα, η συγκέντρωση τόσο ευαίσθητων πληροφοριών σε ένα σημείο δημιουργεί ένα μοναδικό σημείο αποτυχίας.
«Αν βάλεις όλα τα αυγά σε ένα καλάθι, τότε αυτό το καλάθι ελπίζουμε να μην χαλάσει ποτέ», είπε ο Lohninger. Μια κυβερνοεπίθεση, μια τεχνική βλάβη ή μια διακοπή λειτουργίας θα μπορούσαν δυνητικά να επηρεάσουν την πρόσβαση σε τα πάντα, από τις δημόσιες συγκοινωνίες και τις κρατικές υπηρεσίες μέχρι τους ψηφιακούς λογαριασμούς και τα έγγραφα ταυτότητας.
Αν το τηλέφωνο ενός χρήστη παραβιαστεί ή κλαπεί, ο κλέφτης θα μπορούσε να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε όλο το νομικό, ιατρικό και επαγγελματικό ιστορικό του πολίτη.
Στη συνέχεια έρχονται οι τεχνικοί κίνδυνοι. Παρότι το νομικό πλαίσιο απαγορεύει στα κράτη μέλη να παρακολουθούν τη χρήση του πορτοφολιού, η εφαρμογή εξακολουθεί να πρέπει να επικοινωνεί με κυβερνητικούς διακομιστές για να ελέγξει αν ένα πιστοποιητικό είναι έγκυρο. Αν ένα κράτος εφαρμόσει ένα κεντρικό σύστημα επαλήθευσης, δημιουργεί ένα ψηφιακό ίχνος. Αυτό θα επέτρεπε σε μια κυβέρνηση ή σε συνεργαζόμενες ιδιωτικές εταιρείες να διασταυρώνουν χρονικές σημάνσεις και κλειδιά, παρακολουθώντας ακριβώς πού και πότε ένας πολίτης πραγματοποιεί ταυτοποίηση.
Υπάρχει επίσης αυξανόμενη ανησυχία για αυτό που οι υπερασπιστές της ιδιωτικότητας αποκαλούν «υπερταυτοποίηση». Ο Lohninger υποστηρίζει ότι το Wallet θα μπορούσε να κάνει τη βεβαιωμένη ταυτοποίηση τόσο εύκολη και φθηνή, ώστε οι οργανισμοί να αρχίσουν να την ζητούν ακόμη και εκεί όπου μέχρι τώρα δεν ήταν απαραίτητη. «Πράγματα που σήμερα μπορούμε να κάνουμε με ψευδώνυμο ή ανώνυμα μπορεί σύντομα να γίνουν όλο και περισσότερο υπό υποχρέωση χρήσης του πραγματικού μας ονόματος», είπε.
Οι κίνδυνοι θα διαφέρουν ανάλογα με τον τρόπο που κάθε κράτος μέλος θα αποφασίσει να αποθηκεύει τα δεδομένα. Η επιλογή που προσφέρει τη μεγαλύτερη προστασία της ιδιωτικότητας είναι η αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική, όπου όλα τα πιστοποιητικά βρίσκονται αποκλειστικά στο φυσικό, ασφαλές τσιπ υλικού του smartphone. Αν όμως μια χώρα προτιμήσει αντίγραφα ασφαλείας στο cloud ή κεντρικούς διακομιστές, δημιουργεί έναν τεράστιο στόχο για εγκληματίες του κυβερνοχώρου και εσωτερικές απειλές, αποδυναμώνοντας σημαντικά την ασφάλεια των δεδομένων.
Ορισμένες από τις προβλεπόμενες εγγυήσεις ιδιωτικότητας για το Wallet βασίζονται επίσης σε κρυπτογραφική τεχνολογία που βρίσκεται ακόμη υπό ανάπτυξη. Ο Lohninger ανέφερε τις αποδείξεις μηδενικής γνώσης, οι οποίες θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να επιτρέπουν σε κάποιον να αποδείξει ότι είναι άνω των 18 ετών χωρίς να αποκαλύπτει την ημερομηνία γέννησής του.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι τμήματα του απαιτούμενου τεχνικού πλαισίου παραμένουν ημιτελή και περιέγραψε ορισμένες από τις τεχνολογίες προστασίας της ιδιωτικότητας ως «το σύνορο της κρυπτογραφικής επιστήμης». Στην πράξη, όπως είπε, οι προγραμματιστές ισορροπούν σε ένα δύσκολο τρίγωνο μεταξύ ιδιωτικότητας, ασφάλειας και ευχρηστίας.
Ποιοι βρίσκονται πίσω από το EUDI;
Τρεις φορείς συνεργάζονται ώστε το σύστημα να λειτουργεί. Οι πάροχοι πορτοφολιού είναι ιδιωτικές εταιρείες που αναπτύσσουν τις εφαρμογές πορτοφολιού, τις διαθέτουν στους χρήστες για λήψη και παρέχουν τεχνική υποστήριξη. Οι εκδότες είναι αξιόπιστοι δημόσιοι ή ιδιωτικοί οργανισμοί που εκδίδουν ψηφιακά έγγραφα, όπως εκπαιδευτικά πιστοποιητικά, άδειες παραμονής και διπλώματα οδήγησης. Οι πάροχοι υπηρεσιών είναι ιδιωτικοί ή δημόσιοι φορείς που χρησιμοποιούν τις πληροφορίες στο πορτοφόλι και ζητούν ταυτοποίηση του χρήστη πριν προσφέρουν την υπηρεσία τους, όπως φαρμακεία ή πανεπιστήμια.
Έξι πιλοτικά έργα μεγάλης κλίμακας (LSPs) συνδυάζουν τεχνογνωσία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για να δοκιμάσουν και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα του Wallet σε μια σειρά από πραγματικές συνθήκες, όπως αγορά εισιτηρίων και έλεγχο επιβίβασης, πριν από την ευρεία διάθεσή του. 550 ιδιωτικές εταιρείες και δημόσιες αρχές σε όλη την ΕΕ, τη Νορβηγία, την Ισλανδία και την Ουκρανία συμμετέχουν στα τρέχοντα LSPs και δοκιμάζουν περισσότερα από 11 καθημερινά σενάρια χρήσης.
Δύο LSPs είναι αυτή τη στιγμή ενεργά, ενώ τέσσερα ξεκίνησαν το 2023 και έχουν πλέον ολοκληρώσει το έργο τους. Το APTITUDE δοκιμάζει το Wallet για εφαρμογές όπως τα Digital Travel Credentials (DTC), μια ασφαλή ψηφιακή εκδοχή του διαβατηρίου για γρηγορότερους και πιο ομαλούς ελέγχους στα σύνορα. Το WE BUILD Consortium επικεντρώνεται στην απλοποίηση των πληρωμών μεταξύ επιχειρήσεων, μεταξύ επιχειρήσεων και κυβερνήσεων, καθώς και μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών.
Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δική τους εθνική εφαρμογή πορτοφολιού. Η Επιτροπή έχει θεσπίσει ένα κοινό σε επίπεδο ΕΕ «εργαλείο» που οι πάροχοι πορτοφολιού πρέπει να εφαρμόσουν. Σε αυτό περιλαμβάνονται τεχνικές προδιαγραφές, όπως συμφωνημένα πρότυπα, πρωτόκολλα και μορφές δεδομένων.
Εθνική εικόνα
Οι χώρες της ΕΕ τρέχουν για να προλάβουν την προθεσμία, καθώς πρέπει να προσφέρουν στους πολίτες ένα πλήρως λειτουργικό EUDI wallet μέχρι το τέλος του 2026. Ωστόσο, ο Lohninger προβλέπει ότι η διάθεση δεν θα είναι ομοιόμορφη. «Πολύ λίγα κράτη μέλη θα καταφέρουν να τηρήσουν αυτή την προθεσμία», είπε, καθώς ορισμένες χώρες ενδέχεται να λανσάρουν συστήματα που μοιάζουν με το Wallet χωρίς να είναι πλήρως λειτουργικά ή διαλειτουργικά από την αρχή. Πρωτοπόρες εμφανίζονται η Ιταλία, η Γαλλία, η Φινλανδία και η Βουλγαρία.
Η στρατηγική τους ήταν να αξιοποιήσουν προϋπάρχουσες ψηφιακές υπηρεσίες και ευρέως χρησιμοποιούμενες εφαρμογές, ανανεώνοντάς τες ώστε να ανταποκρίνονται στο EUDI. Διαθέτουν ήδη ανοικτά περιβάλλοντα δοκιμών, όπου προγραμματιστές και τρίτοι φορείς επαλήθευσης πιστοποιητικών μπορούν να ενσωματώνονται στην επερχόμενη υποδομή του πορτοφολιού.
Η κυβέρνηση της Ιταλίας ενσωμάτωσε το πλαίσιο EUDI απευθείας στην δημοφιλή εφαρμογή δημόσιων υπηρεσιών IO, μέσω της πρωτοβουλίας IT-Wallet. Οι Ιταλοί πολίτες μπορούν ήδη να φορτώνουν ψηφιακές κάρτες υγείας και διπλώματα οδήγησης σε ένα ενεργό περιβάλλον δοκιμών.
Την ίδια ώρα, η Γαλλία δημιούργησε το EUDIW Unfold Playground μέσα από το ήδη υπάρχον οικοσύστημα France Identité. Πρόκειται για ένα εξειδικευμένο sandbox που επιτρέπει σε εξωτερικά τεχνολογικά εργαλεία να εκδίδουν και να επαληθεύουν ψηφιακά πιστοποιητικά στο γαλλικό περιβάλλον.
Μια ακόμη χώρα που κινείται γρήγορα είναι η Κροατία, η οποία επανακωδικοποιεί την προϋπάρχουσα εφαρμογή Certilia Wallet ώστε να ευθυγραμμιστεί με το αυστηρό Architecture Reference Framework της ΕΕ. Αυτό της επιτρέπει να μετατρέψει μια ήδη αξιόπιστη εγχώρια εφαρμογή σε ένα ευρωπαϊκό πορτοφόλι συμβατό με τη νομοθεσία, πολύ πριν από την προθεσμία, εξοικονομώντας χρόνο και πόρους ανάπτυξης.
Άλλα κράτη μέλη δυσκολεύονται με την τεχνική υλοποίηση, τα κυβερνητικά εμπόδια, τα εμπορικά κίνητρα και ζητήματα ασφάλειας. Πολλές χώρες δεν διαθέτουν τοπικό πλαίσιο κυβερνοασφάλειας που να επιτρέπει την ταχεία πιστοποίηση εφαρμογών σε αυτό το επίπεδο.
Η Σουηδία και η Γερμανία δεν έχουν ακόμη βρει τρόπο πρακτικής υλοποίησης, με τη Σουηδία να δημοσιεύει έναν οδικό χάρτη που προβλέπει διάθεση του EUDI Wallet το 2028 ή 2029. Η Γερμανία δεν έχει προχωρήσει από τη φάση πρωτοτύπου σε μια συνεκτική εθνική διάθεση· η διαδικασία καθυστερεί λόγω πολύπλοκων προμηθειών και της συζήτησης για το αν το πορτοφόλι πρέπει να είναι πλήρως δημόσιο ή ένα υβριδικό σχήμα δημόσιου-ιδιωτικού τομέα.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα, η Σλοβακία και άλλες χώρες παραμένουν «κολλημένες» σε φάσεις κλειστών δοκιμών. Σε αντίθεση με την Ιταλία ή τη Γαλλία, δεν διαθέτουν ανοιχτό δημόσιο sandbox ή εξωτερικά APIs με τα οποία μπορούν να δοκιμάσουν οι προγραμματιστές. Η Ρουμανία ανήκε σε αυτή την ομάδα μέχρι που μια ιδιωτική συνεργασία με τη Mastercard βοήθησε να επιταχυνθεί ένα υβριδικό μοντέλο.