Οι επτά τοποθεσίες επελέγησαν με κριτήριο την ευρωπαϊκή τους πολιτιστική και κοινωνική αξία, ως σημεία αναφοράς της ευρωπαϊκής κληρονομιάς.
Η Ευρώπη δεν στερείται εντυπωσιακών ιστορικών αξιοθέατων για να εμπλουτίσει κανείς το ταξιδιωτικό του πρόγραμμα. Ωστόσο, με τόσους θησαυρούς προς φροντίδα, ορισμένα δεν απολαμβάνουν την προσοχή και τη χρηματοδότηση που τους αξίζουν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Europa Nostra (πηγή στα Αγγλικά), το κορυφαίο ευρωπαϊκό δίκτυο της κοινωνίας των πολιτών για την πολιτιστική κληρονομιά, καταρτίζει κάθε χρόνο έναν κατάλογο με τα μνημεία που βρίσκονται σε μεγαλύτερη ανάγκη – και στη λίστα «7 πιο απειλούμενοι χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη» για το 2026 περιλαμβάνονται η αρχαία πόλη της Μινώας στην Ελλάδα και οι βρετανικοί στρατώνες στη Μάλτα.
Από την έναρξή του το 2013, το πρόγραμμα, που βασίζεται σε υποψηφιότητες, λειτουργεί ως καταλύτης για την κινητοποίηση τεχνογνωσίας, την αναστολή ακατάλληλων αναπτυξιακών σχεδίων και τη διασφάλιση δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης.
Κάθε περίπτωση που εντάσσεται στον τελικό κατάλογο μπορεί να λάβει επιχορήγηση πολιτιστικής κληρονομιάς ύψους 10.000 ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), για τη στήριξη δράσεων διάσωσής της.
Διάσωση των απειλούμενων χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης
Οι επτά χώροι επιλέχθηκαν με βάση την ευρωπαϊκή πολιτιστική και κοινωνική τους αξία, καθώς και τους σοβαρούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν. Ένα ακόμη κριτήριο επιλογής ήταν η δυνατότητά τους να λειτουργήσουν ως μοχλός βιώσιμης κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης.
Το επόμενο βήμα είναι η συγκρότηση ομάδων ειδικών για κάθε χώρο, οι οποίες θα συλλέξουν πληροφορίες, θα συναντηθούν με τους βασικούς εμπλεκόμενους φορείς και θα πραγματοποιήσουν επιτόπιες αποστολές για να αξιολογήσουν την κατάσταση στο πεδίο.
Τα ευρήματα θα τροφοδοτήσουν μια έκθεση με προτάσεις για δράση και θα στηρίξουν την εκπόνηση ενός προσαρμοσμένου σχεδίου για κάθε χώρο, το οποίο θα υλοποιηθεί μέσα στα επόμενα δύο χρόνια με τη στήριξη της επιχορήγησης πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΤΕπ.
Αυτοί είναι οι επτά χώροι που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Το χωριό Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας, Ελλάδα
Βρισκόμενα στο νησί της Αμοργού στις Κυκλάδες, το χωριό Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας αποτελούν, όπως αναφέρει η Europa Nostra, μια εξαιρετική μαρτυρία της αδιάλειπτης ανθρώπινης παρουσίας από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Το λιμάνι των Καταπόλων κάτω από την αρχαία πόλη της Μινώας.Το λιμάνι των Καταπόλων κάτω από την αρχαία πόλη της Μινώας.
Τα σχεδιαζόμενα, μεγάλης κλίμακας έργα επέκτασης του λιμανιού αποτελούν άμεση απειλή για το εύθραυστο πολιτιστικό και ιστορικό τοπίο, με κίνδυνο να προκαλέσουν ανεπανόρθωτες βλάβες τόσο στον αρχαιολογικό χώρο όσο και στη ζωντανή κοινότητα που συνδέεται με αυτόν.
Η Europa Nostra σημειώνει ότι η προστασία αυτών των αξιοθέατων θα μπορούσε να αποτελέσει «μια ισχυρή ευκαιρία για τη δημιουργία ενός μοντέλου που θα μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλα μεσογειακά νησιά, αποδεικνύοντας ότι η προστασία της κληρονομιάς, η ζωή της κοινότητας και η βιώσιμη ανάπτυξη μπορούν και οφείλουν να συνυπάρχουν».
Υδρομύλος Fábri, Φέκετ, Ουγγαρία
Βρισκόμενος στο χωριό Φέκετ, στη νότια Ουγγαρία, ο υδρομύλος Fábri κατασκευάστηκε από Γερμανούς εποίκους το 1788 πάνω στο ρέμα Καράσιτσα.
Ο μύλος ενσαρκώνει «αιώνες μεταβίβασης γνώσεων, τεχνικής δεξιότητας και κοινοτικής παράδοσης», αναφέρει η Europa Nostra. «Η πολυγενεακή του διαχείριση – από τους αδελφούς Träbert έως τις οικογένειες Fábri και Gerst – αντικατοπτρίζει μια αδιάλειπτη σύνδεση με την τοπική αγροτική ζωή και την παραδοσιακή χειροτεχνία».
Βρίσκεται στο χωριό Φέκετ, στη νότια Ουγγαρία, και ο υδρομύλος Fábri κατασκευάστηκε από Γερμανούς εποίκους το 1788 πάνω στο ρέμα Καράσιτσα. Βρίσκεται στο χωριό Φέκετ, στη νότια Ουγγαρία, και ο υδρομύλος Fábri κατασκευάστηκε από Γερμανούς εποίκους το 1788 πάνω στο ρέμα Καράσιτσα.
Πλούσιος σε πολιτισμικές λεπτομέρειες, ο μύλος και τα συνοδευτικά του κτίρια προσφέρουν μια ματιά στις προβιομηχανικές κοινότητες άλεσης.
Η επιτροπή επισημαίνει ότι ο μύλος απειλείται από δομική φθορά, πλημμύρες και εγκατάλειψη. Η διάσωσή του φιλοδοξεί να αναβιώσει μια «ζωντανή, λειτουργική, παραγωγική μαρτυρία της αγροτικής ευρηματικότητας της Ευρώπης, της συλλογικής μνήμης και της διαχρονικής αξίας της τοπικής και λαϊκής κληρονομιάς».
Αίθουσα Blower, Ες-συρ-Αλζέτ, Λουξεμβούργο
Η Αίθουσα Blower στο συγκρότημα Belval στο Λουξεμβούργο αποτελεί ένα σπάνιο και μνημειώδες δείγμα της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ευρώπης, η οποία βρίσκεται ολοένα και περισσότερο σε κίνδυνο σε ολόκληρη την ήπειρο.
Χτισμένη το 1910 για την επεξεργασία σιδηρομεταλλεύματος, η αίθουσα βρίσκεται σήμερα εντός του ευρύτερου αποθέματος βιόσφαιρας Minett της UNESCO.
Η Αίθουσα Blower στο συγκρότημα Belval στο Λουξεμβούργο αποτελεί σπάνιο και μνημειώδες δείγμα της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ευρώπης.Η Αίθουσα Blower στο συγκρότημα Belval στο Λουξεμβούργο αποτελεί σπάνιο και μνημειώδες δείγμα της βιομηχανικής κληρονομιάς της Ευρώπης.
Παρά την εθνική νομική προστασία, χρειάζεται άμεσα αποκατάσταση, ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της ως ζωντανό δημόσιο κέντρο που θα συνδυάζει πανεπιστημιακή εκπαίδευση, επιστήμη, πολιτισμό και κοινοτική ζωή, αναφέρει η Europa Nostra.
Βρετανικοί στρατώνες στο Φορτ Chambray, Γκόζο, Μάλτα
Οι βρετανικοί στρατώνες στο Φορτ Chambray στη Γκόζο αποτελούν το μοναδικό σωζόμενο παράδειγμα βρετανικής στρατιωτικής στέγασης στο νησί της Μάλτας.
Χτισμένοι τον 19ο αιώνα μέσα σε μια οχύρωση του 18ου αιώνα, οι στρατώνες αντικατοπτρίζουν τις ευρύτερες μεταρρυθμίσεις στις συνθήκες διαβίωσης των στρατιωτών και προσφέρουν μια σπάνια εικόνα της οικογενειακής ζωής υπό τη βρετανική κυριαρχία.
Οι βρετανικοί στρατώνες στο Φορτ Chambray στη Γκόζο αποτελούν το μοναδικό σωζόμενο παράδειγμα βρετανικής στρατιωτικής στέγασης στο νησί της Μάλτας. Οι βρετανικοί στρατώνες στο Φορτ Chambray στη Γκόζο αποτελούν το μοναδικό σωζόμενο παράδειγμα βρετανικής στρατιωτικής στέγασης στο νησί της Μάλτας.
Σήμερα, οι στρατώνες αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο καταστροφής: άδεια της Πολεοδομικής Αρχής από το 2024 επιτρέπει την κατεδάφιση έως και του 85% του κτηρίου, προκειμένου να δημιουργηθεί χώρος για εντατική οικιστική και ξενοδοχειακή ανάπτυξη.
Τοπικές ΜΚΟ, μέσα ενημέρωσης και εκστρατείες crowdfunding έχουν κινητοποιηθεί για να αντιταχθούν σε αυτά τα σχέδια..
«Η ένταξη στη λίστα των 7 πιο απειλούμενων θα μπορούσε να αποτελέσει μια κρίσιμη ευκαιρία για να σωθούν οι στρατώνες, να ξανασυνδεθεί η κοινότητα με την κληρονομιά της και να προωθηθεί μια βιώσιμη, πολιτισμικά ευαίσθητη αναμόρφωση, αντί για βραχυπρόθεσμα οικονομικά οφέλη», αναφέρει η Europa Nostra.
Εργοστάσιο Πυρίτιδας Vale de Milhaços, Σεϊσάλ, Πορτογαλία
Το συγκρότημα του Εργοστασίου Πυρίτιδας Vale de Milhaços στο Σεϊσάλ, στην Πορτογαλία, είναι ένας από τους πληρέστερους και καλύτερα διατηρημένους βιομηχανικούς χώρους στην Ευρώπη.
Λειτούργησε με ατμοκίνηση από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το 2002 και διατηρεί τα αρχικά κτίρια, τα εργαστήρια και τις εκατονταετείς ατμομηχανές που είχαν σχεδιαστεί για την ασφαλή παραγωγή μαύρης πυρίτιδας, η οποία χρησιμοποιούνταν για εξορύξεις και κατασκευές και όχι για πολεμικούς σκοπούς.
Το συγκρότημα του Εργοστασίου Πυρίτιδας Vale de Milhaços στο Σεϊσάλ, στην Πορτογαλία, είναι ένας από τους πληρέστερους και καλύτερα διατηρημένους βιομηχανικούς χώρους στην Ευρώπη. Το συγκρότημα του Εργοστασίου Πυρίτιδας Vale de Milhaços στο Σεϊσάλ, στην Πορτογαλία, είναι ένας από τους πληρέστερους και καλύτερα διατηρημένους βιομηχανικούς χώρους στην Ευρώπη.
Πέρα από τη βιομηχανική του αξία, το συγκρότημα του εργοστασίου αποτελεί μια σπάνια οικολογική όαση, όπου από το 2020 έχουν καταγραφεί 682 είδη.
Η Europa Nostra υπογραμμίζει ότι απαιτούνται άμεσες ενέργειες για την αντιμετώπιση της δομικής φθοράς, των βανδαλισμών και της επεμβατικής βλάστησης στον χώρο.
«Με την υποστήριξη των τοπικών κοινοτήτων, πρώην εργαζομένων και φορέων κληρονομιάς, το συγκρότημα διαθέτει τεράστιες δυνατότητες για βιώσιμη επανάχρηση ως πολιτιστικό, εκπαιδευτικό και επιστημονικό κέντρο, με σχέδια για τη μετατροπή του σε μουσείο», αναφέρει η επιτροπή.
Μεταρρυθμισμένη Εκκλησία του Sântămăria Orlea, Ρουμανία
Η Μεταρρυθμισμένη Εκκλησία του Sântămăria Orlea στην Τρανσυλβανία είναι μία από τις αρχαιότερες λιθόκτιστες εκκλησίες της περιοχής. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης από τη ρωμανική στη γοτθική αρχιτεκτονική και διατηρεί μια σπάνια ακολουθία αναποκατάστατων τοιχογραφιών που χρονολογούνται από το 1311 έως τα μέσα του 15ου αιώνα.
Η Μεταρρυθμισμένη Εκκλησία του Sântămăria Orlea στην Τρανσυλβανία είναι μία από τις αρχαιότερες λιθόκτιστες εκκλησίες της περιοχής.Η Μεταρρυθμισμένη Εκκλησία του Sântămăria Orlea στην Τρανσυλβανία είναι μία από τις αρχαιότερες λιθόκτιστες εκκλησίες της περιοχής.
Παρά τα περισσότερα από 700 χρόνια συνεχούς λατρευτικής χρήσης, η εκκλησία αντιμετωπίζει σήμερα σοβαρούς κινδύνους από ανερχόμενη υγρασία, δομικές ρωγμές, αποκολλώμενες τοιχογραφίες και ανεπαρκείς παλαιότερες επισκευές της στέγης.
«Μια έγκαιρη παρέμβαση θα μπορούσε όχι μόνο να διασώσει αυτόν τον μοναδικό χώρο, αλλά και να καταστήσει το Sântămăria Orlea περιφερειακό πρότυπο για την προστασία με επίκεντρο την κληρονομιά, τον βιώσιμο πολιτιστικό τουρισμό και τη διατήρηση της κοινοτικής ζωής», τονίζει η Europa Nostra.
Ζυθοποιία Weifert, Πάντσεβο, Σερβία
Η Ζυθοποιία Weifert στο Πάντσεβο αποτελεί σημαντικό μνημείο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και ζυθοποιητικής κληρονομιάς, καθώς ιδρύθηκε το 1722. Είναι η παλαιότερη ζυθοποιία στα Βαλκάνια και πρωτοπόρος στην ατμοκίνητη παραγωγή μπίρας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στενά συνδεδεμένη με την πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής Μπάνατ στο πλαίσιο της Αυστροουγγρικής μοναρχίας, λειτούργησε όχι μόνο ως βιομηχανικό ορόσημο, αλλά και ως ζωντανό κοινωνικό και πολιτιστικό κέντρο.
Η Ζυθοποιία Weifert στο Πάντσεβο αποτελεί σημαντικό μνημείο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και ζυθοποιητικής κληρονομιάς και ιδρύθηκε το 1722.Η Ζυθοποιία Weifert στο Πάντσεβο αποτελεί σημαντικό μνημείο της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και ζυθοποιητικής κληρονομιάς και ιδρύθηκε το 1722.
Σήμερα, το εκτεταμένο συγκρότημα απειλείται από μακροχρόνια εγκατάλειψη, δομική φθορά, κλοπές μηχανημάτων, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με την Europa Nostra, η αναβίωση της ζυθοποιίας θα μπορούσε να αποτελέσει εμβληματικό παράδειγμα για το πώς μεγάλοι, ανενεργοί βιομηχανικοί χώροι μπορούν να μετασχηματιστούν με βιώσιμο τρόπο σε πολιτιστικά και δημιουργικά κέντρα με επίκεντρο την κοινότητα σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.