Ο Ιούνιος στη Λισαβόνα δεν σημαίνει μόνο τους Δημοφιλείς Αγίους: είναι και ο μήνας που το Πάρκο Εδουάρδου Ζ΄ μετατρέπεται στο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο της χώρας. 96 χρόνια μετά την πρώτη διοργάνωση, το 1930, η Έκθεση Βιβλίου συνεχίζει να προσελκύει πλήθη. Πήγαμε να μάθουμε γιατί.
Οι Λισαβονέζοι γνωρίζουν καλά το τελετουργικό: από τα τέλη Μαΐου έως τα μέσα Ιουνίου, το πάρκο Εδουάρδου Ζ΄ μετατρέπεται στο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο της χώρας, έναν παράδεισο για κάθε λάτρη των βιβλίων, με δεκάδες χιλιάδες τίτλους για όλα τα γούστα. Φέτος, η Έκθεση Βιβλίου διαθέτει 350 περίπτερα από 128 συμμετέχοντες, που εκπροσωπούν συνολικά περίπου 900 εκδοτικά σήματα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με τους διοργανωτές, οι πέντε τελευταίες διοργανώσεις είχαν κατά μέσο όρο 850 χιλιάδες επισκέπτες. Η αργία της 4ης Ιουνίου, όταν το ρεπό στη μέση της εβδομάδας συνέπεσε με τον καλό καιρό, βοήθησε σίγουρα ώστε ο μέσος όρος να επιτευχθεί και πάλι ή ακόμη και να ξεπεραστεί φέτος.
Ενώ μια μεγάλη ουρά νεαρών περίμενε υπομονετικά για ένα αυτόγραφο και δυο κουβέντες με τη γερμανοαμερικανίδα συγγραφέα S.T. Ashman, άλλοι περιπλανιούνταν στην Praça Leya, όπου αναμειγνύονταν διαφορετικές γενιές και πολύ ξεχωριστά στιλ συγγραφέων, από τον Hugo Van Der Ding και τον Rodrigo Guedes de Carvalho έως τον Daniel Sampaio, την Cristina Norton, τον Fernando Pinto Amaral, τον Nuno Rogeiro ή τον καταξιωμένο αγκολέζο συγγραφέα Pepetela, βραβευμένο με το βραβείο Camões το 1997.
«Χρόνο με τον χρόνο έρχεται όλο και περισσότερος κόσμος, και αυτό είναι καλό. Είναι πολύ καλό, γιατί λένε ότι οι άνθρωποι δεν διαβάζουν πια και ότι οι αναγνώστες λιγοστεύουν. Ως έναν βαθμό ισχύει, αλλά, από την άλλη, υπάρχουν κινήματα αντίστασης, ας το πούμε έτσι, και αυτό είναι ένα παράδειγμα. Είναι μια γιορτή, ακριβώς όπως θέλουμε να είναι. Το βιβλίο είναι γιορτή», λέει ο Pepetela στην Euronews.
Για την Carla Pais, Πορτογαλίδα συγγραφέα που ζει στη Γαλλία, το ταξίδι στην Πορτογαλία για να συμμετάσχει στην Έκθεση Βιβλίου και σε άλλες εκδηλώσεις συμπίπτει με την κυκλοφορία του πιο πρόσφατου μυθιστορήματός της, A Sombra das Árvores no Inverno, που τιμήθηκε στην περσινή απονομή του βραβείου Leya (του σημαντικότερου στην Πορτογαλία για ανέκδοτα βιβλία) και έρχεται λίγο αφού εξέδωσε επίσης ένα ποιητικό βιβλίο, το A Brutalidade do Movimento Conjugado.
«Έχω εκπλαγεί πολύ ευχάριστα που βλέπω τόσο πολύ κόσμο από τόσες διαφορετικές γενιές, με παιδιά, ηλικιωμένους, γονείς, παππούδες και εγγόνια», λέει η Carla Pais στην Euronews. «Διάφορες γενιές που συναντιούνται και μοιράζονται τον ίδιο χώρο, αυτό το κοινό πάθος για τα βιβλία και τη λογοτεχνία».
Το αποκορύφωμα της ημέρας ήταν, χωρίς αμφιβολία, η παρουσία της αμερικανίδας συγγραφέα Siri Hustvedt για την παρουσίαση της πορτογαλικής έκδοσης του Fantasmas, του βιβλίου αναμνήσεων όπου ανατρέχει σε περισσότερα από 40 χρόνια κοινής ζωής με έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς των τελευταίων δεκαετιών, τον Paul Auster, που πέθανε το 2024. Η παρουσίαση, με ομιλήτριες την ίδια τη συγγραφέα και τη μεταφράστριά της Tânia Ganho (επίσης συγγραφέα), προσέλκυσε ένα από τα μεγαλύτερα πλήθη της φετινής έκθεσης, όπου πολλοί αναγκάστηκαν να μείνουν όρθιοι ή να καθίσουν στο πάτωμα, καθώς οι θέσεις ήταν περιορισμένες.
Ο Paulo Santos, 54 ετών, στέλεχος της δημόσιας διοίκησης, είναι φανατικός αναγνώστης του Auster και της Hustvedt και δεν ήθελε να χάσει την ευκαιρία να ανταλλάξει, έστω και για λίγο, μερικές κουβέντες με τη συγγραφέα: «Η Siri είναι ένας από τους κρίκους που κρατούν τον Auster παρόντα, πέρα από το εκτενές έργο του», λέει στην Euronews. «Μετά τον θάνατο του Auster ένιωσα την ανάγκη να εξερευνήσω το έργο της Siri, αν και είμαι ακόμη στην αρχή, αφού έχω διαβάσει μόνο ένα βιβλίο της, το Elegia para um Americano. Ο Auster είναι ένας συγγραφέας που με συνοδεύει πολλά χρόνια και του οποίου η λογοτεχνική ατμόσφαιρα με γοητεύει, έχοντας διαβάσει και ξαναδιαβάσει σχεδόν όλο το έργο του. Η Siri έχει ορισμένα σημεία επαφής, με μια γραφή που συνδυάζει μνήμη, ταυτότητα και στοχασμό», προσθέτει.
Στην 96η πλέον διοργάνωση, η Έκθεση Βιβλίου της Λισαβόνας οργανώνεται από την Ένωση Πορτογάλων Εκδοτών και Βιβλιοπωλών (APEL), με πρόεδρο τον Miguel Pauseiro: «Πάντα θα υπάρχει κάποιος που θα λέει ότι πουλάει λιγότερο από πέρυσι και άλλοι που θα λένε ότι πουλάνε περισσότερο. Αλλά για εμάς το σημαντικό είναι αυτό να αποτελεί μια γιορτή, έναν εορτασμό του βιβλίου, ώστε το βιβλίο να αποκτήσει κεντρική θέση στη ζωή μας», λέει ο Pauseiro στην Euronews.
Η διαχείριση από την APEL δεν έμεινε χωρίς κριτική, μετά το ψήφισμα που ξεκίνησε η DNL Convergência (πηγή στα Πορτογαλικά), μια μικρή εκδοτική ομάδα που, πέρα από τα δικά της σήματα, αναλαμβάνει επίσης τη διανομή βιβλίων αρκετών άλλων μικρών ανεξάρτητων εκδοτών, διαμαρτυρόμενη για τον ανακοινωθέντα αποκλεισμό της από τη φετινή διοργάνωση.
Ο χώρος που καταλαμβάνει το σύνολο τεσσάρων μεγάλων εκδοτικών ομίλων, των Leya, Porto Editora, Penguin και Presença, δεν περνά απαρατήρητος από όσους επισκέπτονται την έκθεση. Ο Pauseiro απαντά στις επικρίσεις, υπενθυμίζοντας ότι ορισμένες από αυτές τις ομάδες εκπροσωπούν περίπου 15 σήματα: «Διαβεβαιώνω ότι οι μεγάλοι όμιλοι, όπως τους αποκαλούν, έχουν παρουσία στην Έκθεση Βιβλίου της Λισαβόνας χαμηλότερη από το μερίδιό τους στην αγορά, είτε από την άποψη των πωλήσεων είτε από την άποψη των τίτλων που εκδίδονται», λέει.
«Εμείς θέλουμε περισσότερα, αυτό μπορώ να το διαβεβαιώσω. Θέλουμε περισσότερη παρουσία εκδοτών στην έκθεση, περισσότερη παρουσία συγγραφέων, περισσότερους τίτλους. Αλλά πρέπει να υπάρχουν οι προϋποθέσεις. Η Έκθεση Βιβλίου πλησιάζει το μέγιστο όριό της ως προς την κάλυψη του πάρκου Εδουάρδου Ζ΄ και αυτό θα υποχρεώσει την APEL να κάνει επιλογές, αλλά και τους ίδιους τους εκδότες να κάνουν επιλογές», προσθέτει. «Αυτή τη στιγμή έχουμε εδώ εκδηλώσεις που περιλαμβάνουν περισσότερους από 1100 συγγραφείς, άρα δεν υπάρχει έλλειψη ποικιλίας».
Φέτος συμμετέχουν πέντε νέοι εκθέτες στην Έκθεση Βιβλίου.
Σε ό,τι αφορά τους εγγεγραμμένους στη διοργάνωση του 2025, τέσσερις δεν ανανέωσαν την εγγραφή τους και έξι είδαν το αίτημά τους για περίπτερο να απορρίπτεται, τρεις επειδή εμπορεύονται κυρίως παιχνίδια και άλλα προϊόντα που δεν είναι αυστηρά βιβλία και άλλοι τρεις για λόγους που ο πρόεδρος της APEL δεν θέλησε να αναπτύξει. Όσον αφορά αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες περιλαμβάνεται και η DNL Convergência, ο Pauseiro διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχουν πικρίες: «Δεν υπάρχει καμία οξύτητα, καμία εχθρότητα, καμία πικρία. Στο μέλλον θα δούμε πώς μπορούμε να επανεντάξουμε αυτούς τους εκθέτες, τηρώντας τα κριτήρια και τους κανόνες της Έκθεσης Βιβλίου της Λισαβόνας», διαβεβαιώνει.
Η Έκθεση Βιβλίου της Λισαβόνας θα διαρκέσει μέχρι την Κυριακή 14 Ιουνίου.