Η Ρωσία μπορεί να εργαλειοποιήσει τις αλυσίδες τροφίμων, να προκαλέσει μεταναστευτικό κύμα και να αποδυναμώσει τη στήριξη στην Ουκρανία
Η Ευρώπη φοβάται ότι μπορεί να ξεσπάσει μια καταστροφική κρίση με αλυσιδωτές επιπτώσεις, καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία επιβάλλει νέο αποκλεισμό στη Μαύρη Θάλασσα, στραγγαλίζοντας μια ζωτική εμπορική διαδρομή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το αίσθημα συναγερμού έγινε ιδιαίτερα έντονο την Τετάρτη, κατά τη διάρκεια συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στην Ιρλανδία, που σημαδεύτηκε από εκκλήσεις για άμεση κατάπαυση του πυρός στην περιοχή.
«Στη Μαύρη Θάλασσα, οι ρωσικές επιθέσεις σε πλοία που μεταφέρουν σιτηρά θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένα ακόμη παγκόσμιο σοκ στην επισιτιστική ασφάλεια», δήλωσε η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας.
Ο Βέλγος Μαξίμ Πρεβό κάλεσε σε μια «συντονισμένη λύση» για να αποτραπεί αυτό που περιέγραψε ως τριπλή καταστροφή: κατάρρευση των κρατικών εσόδων της Ουκρανίας, παγκόσμια επισιτιστική κρίση στην Αφρική και ένταση των μαζικών μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.
«Οι μπλοκαρισμένες αποστολές σιτηρών και ενέργειας στη Μαύρη Θάλασσα δεν είναι κάτι που μπορούμε απλώς να παρακολουθούμε από απόσταση», είπε.
Από τον Ιούλιο, η Μόσχα έχει εντείνει τις επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια και πλοία στη Μαύρη Θάλασσα, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα της χώρας να πουλά σιτηρά σε διεθνείς πελάτες, όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία, η Τυνησία, η Υεμένη και η Ινδονησία, μεταξύ άλλων. Το Κίεβο ανταπέδωσε αναλόγως και εξαπέλυσε επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους σε ρωσικά πλοία και κόμβους.
Η κλιμάκωση συνέπεσε με την κορύφωση της περιόδου συγκομιδής στην Ουκρανία και είχε ως αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες καλαμποκιού, κριθαριού και σιταριού να συσσωρεύονται εντός της χώρας.
Πριν από την αναζωπύρωση των επιθέσεων, η Ουκρανία εξήγαγε 6 εκατομμύρια τόνους αγροτικών και χαλυβουργικών προϊόντων κάθε μήνα μέσω τριών λιμανιών: της Οδησσού, του Τσερνομόρσκ και του Πιβντένι.
Σήμερα, διακινεί περίπου 4,5 εκατομμύρια τόνους μέσω εναλλακτικών διαδρομών, καθώς οι φορείς εκμετάλλευσης παραμένουν επιφυλακτικοί να αναλάβουν το επικίνδυνο θαλάσσιο ταξίδι.
Ωστόσο, αυτές οι διαδρομές, γνωστές και ως «διάδρομοι αλληλεγγύης», δεν επωφελούνται πλέον από καθεστώς μηδενικών δασμών, το οποίο οι Βρυξέλλες κατάργησαν μετά την αντίδραση χωρών της Ανατολικής Ευρώπης.
Μία από αυτές, που συνδέει τις ουκρανικές εξαγωγές με το ρουμανικό λιμάνι της Κονστάντζα μέσω του Δούναβη, αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου θερινή ξηρασία.
Το Βουκουρέστι έχει εξετάσει, σε συνεννόηση με το Κίεβο, τις δυνατότητες βελτίωσης των υποδομών ώστε να αυξηθεί η διέλευση μέσω των διαδρόμων αλληλεγγύης, δήλωσε στην Ιρλανδία η Ρουμάνα υπουργός Εξωτερικών Οάνα-Σίλβια Τόιου, εκφράζοντας ανησυχία για τη σταθερή άνοδο των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων.
«Πρόκειται για ένα ουσιώδες εργαλείο, που επιτρέπει την επαρκή πρόσβαση σε προσιτές τιμές σιτηρών σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και την Αφρική», είπε.
Ο Ουκρανός ομόλογός της, Αντρίι Σύμπιχα, που επίσης συμμετείχε στη συνάντηση, κάλεσε τους Ευρωπαίους να ασκήσουν «πίεση» στη Ρωσία για να επιτευχθεί πλήρης κατάπαυση του πυρός στη Μαύρη Θάλασσα.
Ο Σύμπιχα είπε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές δεν θα μπορέσουν ποτέ να «αντισταθμίσουν πλήρως» τις εξαγωγές δια θαλάσσης.
Η σχεδόν πλήρης παράλυση στα λιμάνια έχει επιβαρύνει τους τοπικούς αγρότες, αυξάνοντας τα μεταφορικά κόστη, πιέζοντας προς τα κάτω τις εγχώριες τιμές και εντείνοντας τον κίνδυνο χρεοκοπίας, καθώς ξεκινά μια νέα σπορά. Οι αποθηκευτικοί χώροι δεν επαρκούν για τα πλεονάζοντα προϊόντα.
Αρνητικά έχει επηρεαστεί και η χαλυβουργία.
Για το Κίεβο, έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιτηρών, το οικονομικό σοκ επιτείνεται από τη γενικότερη κλιμάκωση εκ μέρους της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων των αδιάκοπων επιθέσεων με drones που έχουν στόχο να σπείρουν φόβο στους πολίτες και να διαταράξουν την οικονομική δραστηριότητα στις πόλεις.
Η χώρα έχει ήδη ζητήσει από τους συμμάχους της να βοηθήσουν στην κάλυψη ενός ελλείμματος 23 δισ. ευρώ, ένα κενό που ο αποκλεισμός της Μαύρης Θάλασσας απειλεί να διευρύνει, καθώς τα δημόσια έσοδα μειώνονται.
Οι χώρες της ΕΕ εξετάζουν αυτήν την περίοδο το ενδεχόμενο να τροποποιήσουν το χρονοδιάγραμμα του δανείου στήριξης ύψους 90 δισ. ευρώ, ώστε να προωθήσουν νωρίτερα ένα τμήμα που έχει προγραμματιστεί για το 2027. Μια τέτοια κίνηση, όμως, θα σήμαινε λιγότερα χρήματα για τα επόμενα χρόνια και πιθανή διακοπή της βοήθειας.
Ενώ μια ομάδα χωρών προσπαθεί να αναβιώσει την ιδέα αξιοποίησης των 210 δισ. ευρώ σε ρωσικά παγωμένα περιουσιακά στοιχεία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται απρόθυμη να ξανανοίξει αυτή τη διχαστική συζήτηση. Το Βέλγιο, στο οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων, αντιτίθεται κατηγορηματικά.
Ο αποκλεισμός της Μαύρης Θάλασσας έχει και παγκόσμιους κινδύνους: η έλλειψη σιτηρών θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό στις αναπτυσσόμενες χώρες, να ενισχύσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια και να ενθαρρύνει τη μετανάστευση προς την Ευρώπη. Στην Αίγυπτο, έναν από τους βασικούς πελάτες της Ουκρανίας, η τιμή του ψωμιού παρακολουθείται στενά.
Η μετανάστευση αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα στην Ευρώπη, αλλά η συζήτηση έχει γίνει ακόμη πιο οξυμένη μετά την κρίση στη Θέουτα της Ισπανίας, όταν πάνω από 80.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα από το Μαρόκο σε ένα μαζικό κύμα εισόδου.
Αυτοί οι φόβοι βαραίνουν τους Ευρωπαίους, οι οποίοι κατηγορούν επανειλημμένα τη Ρωσία ότι χρησιμοποιεί τα δίκτυα τροφοδοσίας τροφίμων ως όπλο, για να υπονομεύσει τη συμπάθεια προς την Ουκρανία.
«Η κοινή γνώμη κουράζεται από αυτή τη στήριξη», είπε ο Πρεβό στην Ιρλανδία, «ωστόσο παραμένει πιο απαραίτητη από ποτέ».