Έκτακτη είδηση
This content is not available in your region

Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και η προστασία των θαλασσών

euronews_icons_loading
Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και η προστασία των θαλασσών
Μέγεθος Κειμένου Aa Aa

Αζόρες

Δελφίνια και φάλαινες ελκύουν χιλιάδες τουρίστες κάθε χρόνο στις Αζόρες. Τα κήτη έρχονται εδώ, γιατί υπάρχουν άφθονα ψάρια. Στα κρυστάλλινα νερά των νησιών, μια εταιρία παρατήρησης φαλαινών δίνει την ευκαιρία σε 30.000 άτομα περίπου κάθε χρόνο να θαυμάσει τα κητώδη πάνω από εννιά σκάφη της. Πώς όμως όλοι αυτοί συνυπάρχουν με τους τοπικούς ψαράδες;

«Τα δελφίνια βρίσκουν τροφή γύρω από τα αλιευτικά και οι ψαράδες μας ειδοποιούν πού βρίσκονται τα δελφίνια. Έχουμε δηλαδή ένα είδος συνεργασίας» εξηγεί η Λάουρα Γκονζάλες Γκαρθία, επικεφαλής βιολόγος της Futurismo.

Οι στόχοι του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού είναι ακόμη μεγαλύτερη συνεργασία και βιωσιμότητα. Είναι μια διαδικασία στην οποία όσοι ασχολούνται με τη θάλασσα, συνεργάζονται με τις κυβερνήσεις για την κατανόηση και τη ρύθμιση της χρήσης των θαλάσσιων πόρων. Το πρότζεκτ «MarSP» που χρηματοδοτείται από την Ε.Ε. βοηθά τις Αζόρες, τη Μαδέρα και τα Κανάρια Νησιά να αναπτύξουν τον σχεδιασμό τους:

«Υπάρχουν νέες χρήσεις που κάνουν την εμφάνισή τους από τον συνδυασμό διαφορετικών δραστηριοτήτων, που μπορούν να συνυπάρξουν στον ίδιο χώρο, με βιώσιμο τρόπο. Ο θαλάσσιος χωροταξικός συνδυασμός μας επιτρέπει να κάνουμε συμβατές αυτές τις θαλάσσιες δραστηριότητες» τονίζει η Λουθ Παράμιο, συντονίστρια του πρότζεκτ και μέλος της Περιφερειακής Κυβέρνησης των Αζορών.

Τα πάντα έχουν να κάνουν με τους χάρτες. Οι σχεδιαστές συνδυάζουν μελέτες με υπάρχοντα δεδομένα πάνω στους θαλάσσιους πόρους και τα φυσικά περιβάλλοντα και τα βάζουν σε ένα σύστημα γεωγραφικών πληροφοριών ή αλλιώς GIS. Ο στόχος τους είναι η συγκέντρωση όλων των δραστηριοτήτων στο χάρτη, ώστε να μπορούν να λειτουργούν άψογα: «Το έχουμε κάνει με όλες τις βιομηχανίες που ασχολούνται με τη θάλασσα. Τους ζητήσαμε να μας δείξουν το χώρο που δραστηριοποιούνται, με ποιες άλλες δράσεις έρχονται σε σύγκρουση και γιατί. Μετά συγκεντρώνουμε όλες αυτές τις πληροφορίες και τις βάζουμε στο σύστημα GIS για να προχωρήσουμε στη λήψη αποφάσεων» αναφέρει η Ελένα Καλαντό, Καθηγήτρια Θαλάσσιου Χωροταξικου Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο των Αζορών.

Τα σχέδια λαμβάνουν υπόψη τους όλους τους παράγοντες: από το βάθος της θάλασσας και τη χρήση των παράκτιων εκτάσεων, μέχρι τα πολιτιστικά μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους. Το πιο σημαντικό όμως είναι τα οικοσυστήματα. Οι θαλάσσιοι πόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προστατέψουν την βιοποικιλότητα, την υγεία και την ευζωία των θαλάσσιων ζώων και φυτών.

Μαδέρα

Η Μαδέρα ολοκλήρωσε το δικό της χωροταξικό σχέδιο πολύ νωρίτερα από τα υπόλοιπα νησιά του αρχιπελάγους, λύνοντας μια σύγκρουση που υπήρχε μεταξύ ιχθυοκαλλιεργητών και τουριστικού τομέα. Οι σέρφερ παραπονούνταν για τους κλωβούς της ιχθυοκαλλιέργειας. Οι υπεύθυνοι του χωροταξικού σχεδιασμού τους μετέφεραν σε ένα καλύτερο σημείο, όπου έγιναν απρόσμενα πόλοι έλξης για όσους ασχολούνται με τις καταδύσεις. Και όσον αφορά στις ανησυχίες για μόλυνση, οι αρχές δεσμεύτηκαν ότι θα υπάρχουν τακτικοί έλεγχοι.

«Οι περιοχές θα κρατηθούν παρθένες και γι' αυτό το λόγο πρέπει προφανώς να εφαρμόσουμε προγράμματα παρακολούθησης. Θα υπάρχουν κανόνες όχι μόνο για τις ιχθυοκαλλιέργειες, αλλά και για άτομα διαφορετικών ενδιαφερόντων που σχετίζονται με αυτές» επισημαίει ο Κάρλος Αντράντε, Επικεφαλής του Τμήματος Υδατοκαλλιεργειών της Διεύθυνσης Αλιείας της Μαδέρα.

Οι περισσότερες περιοχές στο βορρά της Μαδέρας είναι προστατευόμενες, λόγω των θαλάσσιων θηλαστικών που υπάρχουν εκεί. Είναι εκτός οποιασδήποτε οικονομικής δραστηριότητας. Στις ιχθυοκαλλιέργειες έχουν δοθεί σχετικά μικρές περιοχές στην άλλη πλευρά του νησιού. Για τις εταιρίες αυτού του τομέα, είναι κάτι πολύ σημαντικό. Πέρσι διπλασίασαν την παραγωγή τους και φέτος αναμένεται να το ξανακάνουν.

Αυτή η ιχθυοκαλλιέργεια τσιπούρας προστατεύεται εδώ από τις θύελλες. Η θάλασσα έχει ιδανικό βάθος και τα ρεύματα κρατούν το νερό καθαρό. Το γεγονός ότι ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός έχει ορίσει αυτό το μέρος για την ανάπτυξη αντίστοιχων δραστηριοτήτων βοηθά τους επενδυτές να επεκτείνουν την επιχείρησή τους στα επόμενα χρόνια: «Για μας αποτελεί σιγουριά ότι θα έχουμε αυτό το χώρο για ένα ορισμένο διάστημα. Δεν θα μας αναγκάσουν να φύγουμε. Είναι μια πολύ καλή τοποθεσία» εξηγεί ο Πέντρο Ντινίζ, διευθυντής της Marismar.

Ο σχεδιασμός αυτός θα ανανεώνεται κάθε λίγα χρόνια για να μπορεί να ενσωματώνει νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες από τις ακτές μέχρι τα όρια του περιφερειακού και του εθνικού θαλάσσιου χώρου: «Το γεγονός ότι ο σχεδιασμός μας είναι έτοιμος, σημαίνει ότι μπορούμε να αρχίσουμε να τον αναθεωρούμε με περισσότερες γνώσεις, δυνατότητες, συνεργασία και κοινή δουλειά με το γειτονικό αρχιπέλαγος, τα Κανάρια νησιά και τις Αζόρες» αναφέρει ο Μανουέλ Άρα Ολιβέιρα, Διευθυντής Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής της Περιφερεαικής Κυβέρνησης της Μαδέρα. Το να υπάρξει συμβιβασμός με τους γείτονες και τις δικές τους δραστηριότητες δεν είναι κάτι εύκολο.

Τουλόν

Σ' αυτό το εργαστήριο επιμόρφωσης στην Τουλόν, Γάλλοι και Αλγερινοί ειδικοί προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν σε ένα παιχνίδι. Ονομάζεται «MSP Challenge», προσομοιώνει ένα πολυσύχναστο θαλάσσιο σύνορο, μεταξύ τριών φανταστικών κρατών, με συγκρουόμενα θαλάσσια συμφέροντα. Τέτοια προβλήματα χρειάζεται να λύσουν αυτοί που διαχειρίζονται το Χωροταξικό Σχεδιασμό, ειδικά σε περιοχές όπως είναι η Βόρεια Ευρώπη, με την εντατική αξιοποίηση του περιορισμένου θαλάσσιου χώρου.

«Εστιάζουμε σε ολες οι δραστηριότητες που είναι διασυνοριακές, όπως οι μεταφορές, ο τουρισμός, αλλά και η βιοποικιλότητα και οι περιοχές προστασίας. Η βασική πρόκληση είναι το πώς θα τις διαχειριστούμε και θα τις συντονίσουμε πέρα από συνοριακές γραμμές με έναν βιώσιμο τρόπο» τονίζει ο Αλεχάντρο Ιγκλέσιας Κάμπος, ειδικός του προγράμματος από την Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή της UNESCO.

Το παιχνίδι αυτό χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες. Είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Διακυβερνητικής Ωκεανογραφικής Επιτροπής της UNESCO για την προώθηση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και τη συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και άλλων περιοχών: «Έχουμε παραδείγματα από την Κίνα, για το πώς μπορούμε να χρηματοδοτήσουμε τη διαδικασία σχεδιασμού. Έχουμε παραδείγματα από την Νότια Αμερική για το πώς ενεργοποιούνται μειονότητες και πολλά άλλα παραδείγματα που μας βοηθούν να αναπτυχθούμε στην Ευρώπη, χρησιμοποιώντας έναν διαφορετικό σχεδιασμό, έναν πιο καινοτόμο σχεδιασμό» συμπληρώνει ο Κάμπος.

Γκραν Κανάρια

Ένας βασικός στόχος του σχεδιασμού είναι η σύνδεση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης με την προστασία της φύσης. Η παραλία Λας Καντέρας στην Λας Πάλμας της Γκραν Κανάρια είναι ένα λαμπρό παράδειγμα πώς ο τουρισμός και η περιβαλλοντική προστασία πηγαίνουν χέρι-χέρι. Αυτή η τοποθεσία είναι ένα καταφύγιο θαλάσσιας ζωής όπου ενδημούν εκατοντάδες είδη ψαριών και είναι ταυτόχρονα ένας τουριστικός παράδεισος για δύτες και κολυμβητές:

«Στο κέντρο μεγάλων πόλεων, μπορούμε να δημιουργήσουμε τέλεια καταφύγια άγριας ζωής, τέλεια μέρη που προσφέρονται για χαλάρωση. Μπορούμε λοιπόν να συνδυάσουμε και τα δύο. Ο κόσμος θέλει να απολαμβάνει όμορφα, ζωντανά περιβάλλοντα. Μπορεί λοιπόν να υπάρξει οικονομική ανάπτυξη από ένα σωστό καθεστώς προστασίας άγριας ζωής» εξηγεί ο Φερνάντο Τούγια, επίκουρος καθηγητής θαλάσσιας βιολογίας στο Ινσττούτο Εκοάκουα.

Το πρότζεκτ Plasmar που χρηματοδοτείται από την Ε.Ε. αναπτύσσει ένα σύστημα λήψης αποφάσεων για την προστασία της φύσης και την βελτίωση της χρήσης των θαλάσσιων περιοχών. Αποκαλύπτει πόσο κατάλληλη είναι μια περιοχή για ένα συγκεκριμένο επιχειρηματικό τομέα, λαμβάνοντας υπόψη μια πολυπαραγοντική εξίσωση: «Εφοδιάσαμε αυτό το σύστημα με πολλά δεδομένα. Προσπαθήσαμε να ταυτοποιήσουμε τις περιοχές, όπου θα μειώσουμε τις περιβαλλοντικές συνέπειες, όπου δεν θα υπάρχει σύγκρουση με την παράκτια χρήση γης και με τους άλλους θαλάσσιους τομείς» τονίζει ο Αντρέι Άμπραμιτς, συντονιστής του πρότζεκτ Plasmar.

Στον σχεδιασμό πρέπει να μπουν και οι νέοι παίκτες, όπως για παράδειγμα τα υπεράκτια αιολικά πάρκα. Γίνονται ήδη δοκιμές στην Γκραν Κανάρια. Οι ερευνητές είναι πεπεισμένοι ότι οι ανεμογεννήτριες στη θάλασσα μπορούν να συνυπάρξουν με άλλες δραστηριότητες: «Δουλεύουμε σε πρότζεκτ με τέτοιο τρόπο, ώστε οι ιχθυοκαλλιέργειες να μπορούν να λειτουργήσουν μέσα στο χώρο που βρίσκονται οι ανεμογεννήτριες, να είναι στο κέντρο του. Το θέμα λοιπόν είναι να αναπτύξουμε τις ανάλογες τεχνολογίες» αναφέρει ο Χοσέ Χοακίν Χερνάντεζ - Μπρίτο, διευθύνων σύμβουλος της Ωκεάνιας Πλατφόρμας των Κανάριων Νήσων.

Τα παράκτια κράτη μέλη της Ε.Ε. πρέπει να ολοκληρώσουν μέχρι τα τέλη Μαρτίου του 2021, το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό τους, ενισχύοντας την θαλάσσια οικονομία και προστατεύοντας παράλληλα τα οικοσυστήματα σε στεριά και θάλασσα για τις επόμενες γενιές.

Ευρώπη: Ο πιο θερμός Ιανουάριος-Τα νέα μέτρα πρόληψης πυρκαγιών στην Πορτογαλία

euronews_icons_loading
Ευρώπη: Ο πιο θερμός Ιανουάριος-Τα νέα μέτρα πρόληψης πυρκαγιών στην Πορτογαλία
Μέγεθος Κειμένου Aa Aa

Καλώς ήλθατε στο Climate Now, τη μοναδική μηνιαία εκπομπή που σας παρουσιάζει τι συμβαίνει με την κλιματική αλλαγή. Στη συνέχεια του προγράμματος, θα δούμε πώς η Πορτογαλία προετοιμάζεται για να αντιμετωπίσει τις δασικές πυρκαγιές. Πάμε να δούμε πρώτα όμως τα τελευταία στοιχεία της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής του Κοπέρνικου.

Ο καιρός τον Ιανουάριο

Οι θερμοκρασίες ήταν πολύ υψηλές αυτή την περίοδο του χρόνου. Είχαμε τον πιο θερμό Ιανουάριο στα χρονικά στην Ευρώπη, με θερμοκρασίες 3,1 βαθμούς Κελσίου πάνω από το μέσο όρο της περιόδου 1981-2010.

Πάμε να δούμε τι συμβαίνει στο ευρύτερο πλαίσιο. Αυτή είναι η ανωμαλία που παρουσιάζεται στις θερμοκρασίες επιφάνειας τον Ιανουάριο από την Ευρώπη, στη Ρωσία, μέχρι και την Ιαπωνία. Στην Ευρώπη, ήταν πιο ζεστά. Αλλά στη Μόσχα, ήταν 9,4 βαθμούς πιο ψηλά από το μέσο όρο του Ιανουαρίου. Και υπάρχουν και περιοχές, που η θερμοκρασία ήταν 12 βαθμούς πάνω από το μέσο όρο.

Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι υπάρχει μια σημαντική εποχική διαφοροποίηση τον χειμώνα στην Ευρώπη. Μερικές περιοχές στο βόρειο ημισφαίριο, όπως για παράδειγμα η Αλάσκα, είδαν θερμοκρασίες 4,7 βαθμούς χαμηλότερες από τον μέσο όρο του Ιανουαρίου.

Πάμε τώρα να δούμε τις δασικές πυρκαγιές που είναι στο επίκεντρο της εκπομπής μας. Όπως γνωρίζετε, η Αυστραλία βίωσε τρομερές πυρκαγιές τον Ιανουάριο, που επιδεινώθηκαν από την ασυνήθιστα μακρά ξηρασία και τον καύσωνα. Ήθελα να σας δείξω αυτές τις δύο εικόνες από τον δορυφόρο. Αυτή τραβήχτηκε πριν τις φωτιές και αυτή μετά. Αυτές οι περιοχές με καφέ κάηκαν εντελώς.

Η κλιματική αλλαγή θεωρείται ότι αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιών, παρόλο που η σχέση ανάμεσα τους είναι αρκετά περίπλοκη. Πώς προσαρμοζόμαστε λοιπόν στην Ευρώπη; Η ρεπόρτερ μας Λίντσεϊ Ρέμπελ πήγε στην Πορτογαλία.

Πορτογαλία

Παρόλο ότι έχουν περάσει δύο χρόνια από τις καταστροφικές πυρκαγιές, η Πορτογαλία δεν έχει συνέλθει ακόμη. Τα σημάδια από το πέρασμα της φωτιάς είναι ακόμη ορατά. Το καλοκαίρι που μας πέρασε ήταν ένα από τα χειρότερα στην ιστορία της χώρας.

Πάνω από 100 άτομα βρήκαν το θάνατο. Τα 30 σ' αυτό το δρόμο κοντά στο χωριό Πεντρογκάο Γκράντε. Ο Πέντρο Πεντρόζα ζει κοντά στο χωριό. Υποστηρίζει ότι οι φωτιές του 2017 έδειξαν στους ντόπιους τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και την ανάγκη λήψης μέτρων:

«Ήμασταν περικυκλωμένοι από τις φλόγες για πέντε ώρες, υπερασπιζόμενοι τα σπίτια και το χωριό μας. Πιστεύουμε ότι όλα έχουν να κάνουν με την κλιματική αλλαγή, γιατί αυτά τα γεγονότα συμβαίνουν ολοένα και πιο συχνά. Θα συμβαίνουν και στο μέλλον σίγουρα. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι, γιατί αν θέλουμε να συνεχίσουμε να ζούμε εδώ, πρέπει να προετοιμαστούμε».

Καθώς το διάστημα που εκδηλώνονται φωτιές αυξάνεται, η Πορτογαλία χρειάζεται να θωρακιστεί. Ένα από τα μέτρα είναι η κοπή δέντρων εκατέρωθεν των δρόμων για να σταματήσει η εξάπλωση της πυρκαγιάς.

Αλλά οι ιδιοκτησίες δημιουργούν πρόβλημα. Η Πορτογαλία έχει το μεγαλύτερο ποσοστό ιδιόκτητης γης στην Ε.Ε. 97%. Συνήθως τα χωράφια αφήνονται στην τύχη τους. Γι' αυτό, όταν οι ιδιοκτήτες δεν τα καθαρίζουν, αναλαμβάνει δράση η νέα πυροσβεστική υπηρεσία της περιφέρειας. Και όχι μόνο. Και τα ζώα έχουν μπει στη μάχη κατά των πυρκαγιών.

Ο Χοάν Πέντρο είναι βοσκός. Φροντίζει ένα κοπάδι με κατσίκες. Τρώνε το χορτάρι και τα φυτά με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να επεκταθεί η φωτιά. Είναι ένα πιλοτικό πρόγραμμα που προσπαθεί να αξιοποιήσει τους εκατοντάδες βοσκούς που υπάρχουν σε όλη τη χώρα: «Η ατμόσφαιρα, το κλίμα αλλάζει. Γι' αυτό βάζουμε τις κατσίκες να καθαρίσουν την περιοχή».

Και εκεί όπου δεν είναι αποτελεσματικά τα αλυσοπρίονα και οι κατσίκες, η Πορτογαλία χρησιμοποιεί τη φωτιά για να αντιμετωπίσει τις πυρκαγιές: «Η φωτιά είναι ένας χρήσιμος βοηθός, αλλά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, μπορεί να γίνει κακό αφεντικό. Γι' αυτό είναι σοφό να τη χρησιμοποιούμε κατά τη διάρκεια του χειμώνα» αναφέρει ο επικεφαλής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας της Περιφέρειας, Τιάγκο Ολιβέιρα.

Κοντά στο Πεντρογκάο Γκράντε, η Πυροσβεστική Υπηρεσία της Περιφέρειας έχει ξεκινήσει τις οργανωμένες φωτιές. Καθαρίζει το δάσος, ώστε το καλοκαίρι να μπορεί να προλάβει δυσάρεστα περιστατικά: «Πρέπει να αξιοποιούμε όλες τις ευκαιρίες στη διάρκεια του χειμώνα, της άνοιξης και του φθινοπώρου, ώστε να έχουμε ολοκληρώσει το έργο της πρόληψης. Τα πρόβατα να τρώνε ο,τι μπορούν, να γίνονται οι απαραίτητες κοπές και οι οργανωμένες φωτιές. Εάν μπορέσουμε να τα κάνουμε όλα αυτά εγκαίρως, τότε θα είμαστε ασφαλείς» συμπληρώνει ο Ολιβέιρα.

Η χώρα πρέπει να είναι διαρκώς έτοιμη να αντιμετωπίσει τις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί, στις οποίες οι πυρκαγιές είναι πιο συχνές. Μόνο έτσι μπορούν να γλιτώσουν ζωές και σπίτια.

Ευρώπη: Ο πιο θερμός Ιανουάριος-Τα νέα μέτρα πρόληψης πυρκαγιών στην Πορτογαλία