Έκτακτη είδηση
Αυτό το περιεχόμενο δεν είναι διαθέσιμο στην περιοχή σας

Τι περιλαμβάνει η έκθεση Μπορέλ για την Τουρκία

euronews_icons_loading
Yves Herman
Yves Herman   -   Πνευματικά Δικαιώματα  Yves Herman/Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved
Μέγεθος Κειμένου Aa Aa

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Νίκος Δένδιας, προσερχόμενος στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων στις Βρυξέλλες, χαρακτήρισε «κατ'αρχήν θετική» την έκθεση που θα παρουσιάσει ο Ύπατος Εκπρόσωπος Ζοζέπ Μπορέλ για την Τουρκία, καθώς, όπως τόνισε, «προσλαμβάνει σωστά την Τουρκία ως πρόβλημα που αφορά το σύνολο της Ευρώπης και υπογραμμίζει επίσης τα προβλήματα, τα οποία η τουρκική συμπεριφορά δημιουργεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Βεβαίως όμως, πρόσθεσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών, «υπάρχουν και ελλείψεις όπως παραδείγματος χάριν το casus belli, οι αναφορές σε τουρκικές παραβατικότητες, όπως ο τρόπος διατύπωσης για τα Βαρώσια ή ευθείες παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου για τη Θάλασσα, της UNCLOS».

Ο κ. Δένδιας τόνισε πως στη συζήτηση που θα ακολουθήσει στο Συμβούλιο, θα υπογραμμίσει αυτές τις ελλείψεις και συμπλήρωσε: «Όμως οφείλουμε να κρατήσουμε το θετικό: Η Ευρώπη προσλαμβάνει την Τουρκία ως πρόβλημα και προτείνει τη διπλή ατζέντα».

«Θετικά μέτρα μεν αλλά από την άλλη πλευρά σαφώς τη δυνατότητα λήψης μέτρων, κυρώσεων σε βάρος της Τουρκίας εάν διολισθήσει πάλι στην απαράδεκτη παραβατική της συμπεριφορά», κατέληξε.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Euronews, σε γενικές γραμμές η Έκθεση, αφού καταγράφει την κατάστασή πραγμάτων στις σχέσεις ΕΕ- Τουρκίας, επιζητεί να ακολουθήσει μια διττή προσέγγιση «καρότου και μαστίγιου» (“carrots and sticks”) και διαφαίνεται ξεκάθαρα oτι η τελική ακολουθητέα πορεία για την ΕΕ εξαρτάται αποκλειστικά από τη συμπεριφορά της Τουρκίας.

Ειδικότερα, η έκθεση συνοψίζεται στα εξής:

  • Καταγραφή του Κυπριακού προβλήματος ως βασικού στοιχείου (core element) για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας και ότι χωρίς λύση, η εξομάλυνση των ευρω-τουρκικών σχέσεων είναι εξαιρετικά δύσκολη.
  • Η προσέγγιση με την Τουρκία θα είναι σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη και νοουμένου ότι θα διατηρηθούν και ενισχυθούν οι προσπάθειες της Τουρκίας τους επόμενους μήνες.
  • Καταγράφεται ότι η μη αναγνώριση της ΚΔ από την Τουρκία ξεκάθαρα παρεμποδίζει τις δυνατότητες συνεργασίας ΕΕ-Τουρκίας.
  • Αναφέρεται ότι οι λόγοι που οδήγησαν στο «πάγωμα» της ενταξιακής διαδικασίας το 2018 (διολίσθηση κράτους δικαίου/ανθρώπινα δικαιώματα) συνεχίζουν να υφίστανται.
  • Καταγράφεται η σταδιακή επιδείνωση πολιτικού πλαισίου σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας που οδήγησε σε παύση εργαλείων (instruments) και διαδικασιών διμερούς συνεργασίας, που αποδίδεται κυρίως σε :

(α) τουρκικές δράσεις σε Αν. Μεσόγειο που έθεσαν υπό άμεση αμφισβήτηση τα κυριαρχικά δικαιώματα ΚΔ στις θαλάσσιες της ζώνες,

(β) οξεία αύξηση προκλητικών ενεργειών εναντίον Ελλάδος,

(γ) αποτυχία προόδου επί της διαπραγματευτικής διαδικασίας για Κυπριακό σε συνάρτηση με τις απειλητικές δράσεις και αρνητική ρητορική,

(δ) δυναμικές τουρκικές παρεμβάσεις στις πλείστες περιφερειακές διενέξεις, κατά τρόπο συγκρουσιακό προς τα ευρύτερα συμφέροντα ΕΕ,

(ε) η περαιτέρω επιδείνωση της εσωτερικής κατάστασης στην Τουρκία, ιδίως στους τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων και οικονομικής διακυβέρνησης, που είχε ξεκάθαρα αρνητική επίδραση στις διμερείς σχέσεις Τουρκίας με ΚΜ ΕΕ καθώς και στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας.

Πιο συγκεκριμένα η Έκθεση θέτει το Κυπριακό στο επίκεντρο ως βασικό στοιχείο (core element) των ισχυρών διαφωνιών Τουρκίας με ΕΕ στην Αν. Μεσόγειο. Η έκθεση σημειώνει το πάγωμα προόδου απόρροια της “εκλογικής διαδικασίας” στην Τ/Κ κοινότητα και την μετά το “εκλογικό" αποτέλεσμα αύξηση πολωτικής ρητορικής και προκλήσεων που έχρηζε της άμεσης αντίδρασης ΕΕ, ως αποτυπώθηκε εντός Συμβουλίου και στα Συμπεράσματα ΕΣ. Έκθεση σημειώνει την πλήρη στήριξη του ΥΕ/ΑΕ στη διαπραγματευτική διαδικασία υπό τον Γ.Γ. ΟΗΕ και στην επανέναρξη συνομιλιών, ως εκφράστηκε ιδίως κατά τις επισκέψεις ΥΕ/ΑΕ στην Κύπρο. Προστίθεται πως τόσο ΕΕ όσο και ΟΗΕ κάλεσαν Τουρκία όπως ανακαλέσει τις μονομερείς της ενέργειες στα Βαρώσια, ήτοι, το άνοιγμα του παραλιακού μετώπου στην περίκλειστη περιοχή. Σημειώνονται στην Έκθεση πέραν από τις μονομερείς ενέργειες σε Βαρώσια, οι επανειλημμένες δηλώσεις που αμφισβητούν ευθέως τη συμφωνημένη βάση λύσης Κυπριακού, ως προνοούν τα σχετικά ψηφίσματα ΣΑ ΟΗΕ. Στην Έκθεση, καταγράφεται η εμπλοκή που είχε η ΕΕ από την Διάσκεψη στον Κραν Μοντανά το 2017 και μετέπειτα, επαναλαμβάνονται οι θέσεις αρχών ΕΕ ως προς την επίλυση Κυπριακού συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών πτυχών.

Επαναβεβαιώνεται στην Έκθεση ότι η εμπλοκή της ΕΕ και υποστήριξη στο Κυπριακό είναι εκ των ων ουκ άνευ για αποκλιμάκωση των εντάσεων στην περιοχή, ενώ ξεκαθαρίζει πως η μη αναγνώριση της ΚΔ από Τουρκία, συνεχίζει να μπλοκάρει “διάφορα μονοπάτια” συνεργασίας (σ.σ. ΕΕ-Τουρκίας).

Σημειώνεται η αυξανόμενη δυναμική τουρκική εξωτερική πολιτική που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με προτεραιότητες ΕΕ υπό την ΚΕΠΠΑ, παρά την ύπαρξη θεσμοθετημένου πλαισίου συμμετοχής Τουρκίας υπό την ΚΕΠΠΑ και ΚΠΠΑ, καθώς και η πολύ χαμηλή ευθυγράμμιση Τουρκίας σε αποφάσεις ΕΕ σε σχέση μεταξύ άλλων με Ρωσία, Συρία, Λιβύη, Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Καταγράφεται στην Έκθεση η άρνηση Τουρκίας το 2005 να εφαρμόσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο της ΣΣ έναντι της ΚΔ (Τελωνειακή Ένωση) που οδήγησε στο μπλοκάρισμα το 2006, με απόφαση Συμβουλίου, ανοίγματος 8 ενταξιακών κεφαλαίων και κλεισίματος οιουδήποτε και σε πάγωμα το 2009, ακόμη 6 κεφαλαίων από την ΚΔ. Σημειώνεται ακόμη ότι η μη αναγνώριση ΚΔ από Τουρκία εμποδίζει οιαδήποτε απευθείας επαφή (εμπόριο, αεροπορική και θαλάσσια σύνδεση). Σημειώνεται ότι Τουρκία μπλοκάρει την ένταξη ΚΔ σε διάφορους διεθνείς Οργανισμούς μεταξύ αυτών στον ΟΟΣΑ. Η μη αναγνώριση ΚΔ από Τουρκία δεν επιτρέπει την απευθείας ανταλλαγή πληροφοριών όπως στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας ή καταπολέμησης φοροδιαφυγής. Το Συμβούλιο Σύνδεσης δεν συνέρχεται "επί του παρόντος" ως απόρροια δραστηριοτήτων Τουρκίας σε Αν. Μεσόγειο με απόφαση Συμβουλίου τον Ιούλιο 2019. Ομοίως, δεν συνέρχονται προπαρασκευαστικές Επιτροπές Συμβουλίου Σύνδεσης.

Η έκθεση αποτυπώνει την κατάσταση πραγμάτων με έμφαση στα Συμπεράσματα Ιουνίου 2018 που επαναβεβαιώθηκαν Ιούνιο 2019, για αναστολή στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις Τουρκίας και μη άνοιγμα ή κλείσιμο διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Σε σχέση με τις μεταρρυθμίσεις, ένα από τους κύριους τομείς της ενταξιακής διαδικασίας που συνεχίζεται μεγάλη διολίσθηση, ειδικά μετά την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016, εξέλιξη που επιτάθηκε με την έναρξη ισχύος του νέου προεδρικού συστήματος το 2018 (κράτος δικαίου, σεβασμός ΑΔ, ανεξαρτησία δικαιοσύνης, σύστημα ελέγχων και ισορροπιών). Η έκθεση στέκεται και στις τεταμένες διμερείς σχέσεις Τουρκίας με αρκετά ΚΜ ΕΕ, εξαιτίας και της επιθετικής ρητορικής από τουρκικές αρχές και απόπειρών ανάμιξης σε εσωτερικές τους υποθέσεις.

Επιπλέον, η έκθεση καταγράφει τη σημαντική μείωση διελεύσεων από την Τουρκία στην Ελλάδα από την έναρξη εφαρμογής της Δήλωσης, επικρίνει ωστόσο την ενθάρρυνση από τουρκικούς δρώντες προς τους μετανάστες να οδεύσουν στη χερσαία οδό με Ελλάδα για μετάβαση στην Ευρώπη. Σημειώνεται ακόμη πως παρατηρήθηκε μετατόπιση σε ορισμένες άλλες μεταναστευτικές οδούς, επισημαίνοντας υπό μορφή υποσημείωσης (footnote) πως η μεταναστευτική πίεση προς την ΚΔ έχει αυξηθεί σημαντικά. Λόγω πανδημίας απαιτείται συνέχιση της βοήθειας ΕΕ σε Τουρκία για τα επόμενα τρία χρόνια, ως επισημαίνεται στα Συμπεράσματα ΕΣ Δεκεμβρίου 2020 και προς τον σκοπό αυτό, η Ε.Επιτροπή θα υποβάλει προσεχώς συγκροτημένες προτάσεις. Σημαντικό να σημειωθεί είναι η αναφορά στην Έκθεση για το επαναλαμβανόμενο τουρκικό αίτημα επίσπευσης εφαρμογής Δήλωσης 2016 και δη των μη-μεταναστευτικών στοιχείων (ταχεία αναζωογόνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, τάχιστη αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, φιλελευθεροποίηση θεωρήσεων εισόδου). Έκθεση σχολιάζει πως τα εν λόγω στοιχεία υπόκεινται σε γνωστές και συμφωνημένες προϋποθέσεις, κριτήρια και διαδικασίες λήψης αποφάσεων, υποδεικνύοντας πως η Τουρκία δεν πληροί ακόμη τους σχετικούς όρους.

Και συμπεραίνει ότι από τον Δεκέμβριο 2020, Τουρκία έχει επιδείξει πιο εποικοδομητική συμπεριφορά σε διάφορα ζητήματα συμπεριλαμβανομένων των διμερών της σχέσεων με ΚΜ ΕΕ, καλωσορίζοντας βήματα Τουρκίας ως θετικά. Σημειώνει όμως πως η διαδικασία αποκλιμάκωσης παραμένει εύθραυστη και ότι χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να εξακριβωθεί εάν η αποκλιμάκωση αυτή είναι βιώσιμη και αξιόπιστη και ότι παράγει αποτελέσματα με διάρκεια, υπό το φως και της επιδεινούμενης εσωτερικής κατάστασης σε Τουρκία.

Προς την κατεύθυνση της εμβάθυνσης της υφιστάμενης δυναμικής και για να δοθεί κίνητρο προς στενότερη συνολική συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας, οι συντάκτες της έκθεσης θεωρούν ότι η ΕΕ θα πρέπει να θέσει στο τραπέζι αριθμό πιθανών πεδίων συνεργασίας, ώστε να επιτραπεί μια προοδευτική, αναλογική και ανατρέψιμη (reversible) προσέγγιση. Προϋπόθεση παραμένει η διατήρηση και ενίσχυση από Τουρκία εποικοδομητικών προσπαθειών τους επόμενους μήνες.

Τα μέτρα που εισηγείται η Έκθεση περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

Θετικά κίνητρα (Carrots)

  1. Αποτελεσματικότερη και αμοιβαίως επωφελή εφαρμογή των κύριων σημείων της κοινής Δήλωσης 2016, κυρίως στην μεταναστευτική διαχείριση. Συγκεκριμένα θα επανεκκινήσει χωρίς καθυστέρηση τη διαδικασία επιστροφών από τα ελληνικά νησιά ξεκινώντας με τους 1450 επιστρέφοντες που οι εφεσεις των οποίων έχουν εξαντληθεί.
  2. Αντιστρόφως, ΚΜ ΕΕ πρέπει να ενισχύσουν τις επανεγκαταστάσεις από την Τουρκία στην ΕΕ. Αυτό θα καλύψει συγκεκριμένα τις πιο ευάλωτες ομάδες Σύριων προσφύγων στην Τουρκία.
  3. Στο επίκεντρο ενίσχυσης των οικονομικών σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας να τεθεί η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης.
  4. Διατήρηση ανοικτών καναλιών επικοινωνίας είναι χρήσιμη προς υποστήριξη δεσμεύσεων Τουρκίας για οικονομικές και τομεακές μεταρρυθμίσεις.
  5. Ενίσχυση διαπροσωπικών επαφών αποτελεί ΜΟΕ.

Μέτρα (Sticks)

Η έκθεση προβλέπει «έξυπνα, επεκτάσιμα και αναστρέψιμα» μέτρα όπως τα χαρακτηρίζει, που σταδιακά θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν:

  1. Υιοθέτηση επιπροσθέτων καταχωρίσεων που έχουν ήδη συμφωνηθεί από το ΕΣ Δεκεμβρίου 2020.
  2. Περιοριστικά μέτρα υπό τα υφιστάμενα καθεστώτα κυρώσεων δύνανται να ενισχυθούν και να εξεταστεί συμπερίληψη νομικών οντοτήτων.
  3. Επιπρόσθετοι περιορισμοί στην οικονομική συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας συμπεριλαμβανομένων εργασιών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και άλλων οικονομικών οργανισμών.
  4. Μέτρα που θα στοχεύουν άλλους σημαντικούς τομείς της τουρκικής οικονομίας όπως η απαγόρευση προμήθειας τουριστικών υπηρεσιών, αρνητικές ταξιδιωτικές οδηγίες από ΚΜ ΕΕ, κτλ.
  5. Επιπρόσθετα μέτρα από ΕΕ στην ενέργεια και σχετικούς τομείς όπως απαγόρευση σε εισαγωγές/ εξαγωγές σε συγκεκριμένα αγαθά και τεχνολογίες.

Διπλωματικές πηγές:

H έκθεση για την Τουρκία που παρουσιάστηκε στο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών από τον ΥΕ/ΑΕ Borrell και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιέχει θετικά στοιχεία για την Ελλάδα και κρίνεται ισορροπημένη: έμφαση στη διττή προσέγγιση Η έκθεση του Ύπατου Εκπροσώπου Josep Borrell, καθώς και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, κρίνεται από την Ελληνική πλευρά ως θετική και περιλαμβάνουσα πολλά ικανοποιητικά στοιχεία, αν και υπάρχουν και ορισμένες ελλείψεις.

Κατά την παρέμβαση του στο Συμβούλιο ο Υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε ενδελεχώς στο περιεχόμενο της έκθεσης. Στα θετικά στοιχεία συγκαταλέγεται καταρχήν το γεγονός ότι η έκθεση, όπως είχε ζητήσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του περασμένου Δεκεμβρίου κατόπιν παρέμβασης του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, περιέχει μια διττή προσέγγιση: τόσο στοιχεία για μια ενδεχόμενη θετική ατζέντα, όσο και την προοπτική λήψης περιοριστικών μέτρων, τα οποία μάλιστα αναφέρονται ρητά και αναλυτικά.

Επισημαίνεται ότι γίνεται αναφορά στο γεγονός ότι τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να υιοθετηθούν εφόσον η Τουρκία παραβιάσει το διεθνές δίκαιο και προκαλέσει ενέργειες που θα είχαν αρνητικές επιπτώσεις για τα συμφέροντα της ΕΕ και Κρατών Μελών της. Συγκρατείται επίσης, ότι, όπως έχει τονίσει επανειλημμένα η ελληνική πλευρά, το ενδεχόμενο αυτό αποτελεί κίνητρο για την Τουρκία να επιστρέψει σε μια προοπτική συνεργασίας και να αποφευχθεί μια αρνητική δυναμική.

Yπάρχει διάθεση να τονιστεί η ανάγκη μιας συνεργατικής συμπεριφοράς. Όσον αφορά την λεγόμενη θετική ατζέντα αναφέρεται ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί κατά τρόπο τμηματικό και κυρίως αναστρέψιμο και ότι θα εξαρτηθεί από κατά πόσο η Τουρκία θα δείξει εποικοδομητική συμπεριφορά τους επόμενους μήνες. Επίσης, συγκρατείται με ικανοποίηση το γεγονός ότι η έκθεση είναι ξεκάθαρη αναφορικά με το ζήτημα της οριοθέτησης της ΑΟΖ και της Υφαλοκρηπίδας: θα πρέπει να αντιμετωπισθεί μέσω διαλόγου στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και εάν δεν βρεθεί λύση στο πλαίσιο του διαλόγου αυτού, το εν λόγω ζήτημα θα πρέπει να παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Αναφορικά με το μεταναστευτικό-προσφυγικό, υπάρχει σαφής αναφορά στα γεγονότα του Φεβρουαρίου του 2020 στον Έβρο, καθώς αναφέρεται ξεκάθαρα ότι η Τουρκία με ενεργό τρόπο ενθάρρυνε μετανάστες και πρόσφυγες να εισέλθουν με τη βία στην Ε.Ε, κάτι που αποτελεί για ακόμη μια φορά την αναγνώριση ότι τα σύνορα της Ελλάδας και είναι και σύνορα της Ευρώπης. Και όλα αυτά, όπως αναφέρεται, σε πλήρη αντίθεση με την Κοινή Δήλωση Ε.Ε-Τουρκίας του 2016. Επίσης γίνεται αναφορά στην διακοπή των επιστροφών προς την Τουρκία από τα ελληνικά νησιά που είναι υποχρέωσή της βάσει της Κοινής Δήλωσης. Στην έκθεση γίνεται σαφής αναφορά για τις υπερπτήσεις ελληνικού εδάφους, όμως δεν υπάρχει ευρύτερη αναφορά στο γεγονός ότι η Τουρκία έχει επανειλημμένα παραβιάσει την UNCLOS, η οποία εξάλλου αποτελεί μέρος του Ευρωπαϊκού Δικαίου, καθώς και στις συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου και των χωρικών υδάτων της χώρας. Επίσης, δεν υπάρχει αναφορά στο “casus belli” το οποίο αποτελεί κατάφορη παραβίαση του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και ενώ γίνεται σωστά αναφορά στην συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας, δεν επισημαίνεται επίσης ότι η Τουρκία, εδώ και χρόνια, έχει πάψει μονομερώς να την εφαρμόζει. Αναγνωρίζεται ότι η κατάσταση είναι εύθραυστη, παρά τα θετικά βήματα και ότι απαιτείται χρόνος για να αξιολογηθεί αν η αποκλιμάκωση είναι διαρκής και αξιόπιστη. Ως εκ τούτου, οι διάφορες επιλογές, τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές, διέπονται από τις αρχές της αιρεσιμότητας, αντιστρεψιμότητας και αναλογικότητας. Η έκθεση αποτυπώνει κατά τρόπο, σε γενικές γραμμές, αντικειμενικό τις εξελίξεις στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας. Το γεγονός ότι τα θετικά στοιχεία της έκθεσης υπερτερούν κατά πολύ των ελλείψεων είναι το αποτέλεσμα της διαρκούς προώθησης των ελληνικών θέσεων προς τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά και προς τους Ευρωπαίους εταίρους, από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τον Υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια και τον Αναπληρωτή Υπουργό Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη