Οι ενώσεις ανησυχούν για την απόσυρση διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσας, η οποία πιστεύουν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση του αριθμού των φοιτητών και, μακροπρόθεσμα, σε έλλειψη τεχνογνωσίας για τη Ρωσία. Στην πράξη, οι εκπαιδευτικοί διασφαλίζουν την επιβίωση του μαθήματός τους.
Για πρώτη φορά μετά από 50 και πλέον χρόνια, το 2026 δεν θα υπάρχουν θέσεις διδασκαλίας των ρωσικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση στη Γαλλία. Η κυβέρνηση αποφάσισε να μην προσφέρει το μάθημα ούτε στις εξετάσεις Capes ούτε στις εξετάσεις agrégation, ούτε στις εξωτερικές ούτε στις εσωτερικές εξετάσεις, ούτε στον δημόσιο ούτε στον ιδιωτικό τομέα με σύμβαση.
Σε ανοιχτή επιστολή προς τον πρόεδρο Μακρόν και τα υπουργεία Παιδείας και Εξωτερικών, η Association française des russisants (AFR) καταγγέλλει αυτή την_"πρωτοφανή_" κατάσταση, η οποία έρχεται σε αντίθεση με μια_"ισχυρή παράδοση διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσ_ας" από το γυμνάσιο έως το πανεπιστήμιο.
Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες, η σύγχρονη αυτή γλώσσα έχει ήδη υποχωρήσει. Ενώ οι εγγραφές στη ρωσική γλώσσα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση κορυφώθηκαν τη δεκαετία του 1970, το μάθημα βρίσκεται σε πτώση από την πτώση της ΕΣΣΔ.
Παρ' όλα αυτά, τα ρωσικά παραμένουν η πιο διαδεδομένη διδασκόμενη γλώσσα εκτός ΕΕ στη γενική δευτεροβάθμια εκπαίδευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση: το 2023, περίπου το 2,7% των μαθητών την μάθαιναν ως ξένη γλώσσα, μπροστά από τα κινέζικα, τα ιαπωνικά και τα αραβικά. Ωστόσο, αυτή η σχετική παρουσία μπορεί να εξηγηθεί από μεγάλες γεωγραφικές διαφορές, με πολύ μεγαλύτερο αριθμό μαθητών και ωρών διδασκαλίας στο ανατολικό τμήμα της ΕΕ.
Η Γαλλία, από την άλλη πλευρά, ζυγίζει ελάχιστα σε αυτές τις στατιστικές: στην αρχή του ακαδημαϊκού έτους 2024, μόλις 10.000 μαθητές μάθαιναν ρωσικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση - collèges, lycées και classes préparatoires aux Grandes écoles μαζί, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων και ιδιωτικών.
Τα στοιχεία του AFR δείχνουν ότι ο αριθμός των θέσεων διδασκαλίας, ο οποίος κυμαινόταν μεταξύ 7 και 9 τα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία, θα μειωθεί από 2 σε 0 μεταξύ 2025 και 2026.
Σύμφωνα με το AFR, ενόψει των_"προκλήσεων της τρέχουσας διεθνούς κατάστασης_", η Γαλλία χρειάζεται_"περισσότερο από ποτέ_" να_"εκπαιδεύσει τους ειδικούς της που γνωρίζουν τη ρωσική γλώσσα και τη Ρωσία, προκειμένου να προσεγγίσουν τη χώρα αυτή με επαγγελματισμό, ορθολογισμό και αντικειμενικότητα_", αναφέρει η επιστολή με ημερομηνία 8 Δεκεμβρίου του περασμένου έτους.
Η Association française des russisants, πολλά από τα μέλη της οποίας κατάγονται από την Ουκρανία, βλέπει επίσης τον εαυτό της ως φόρουμ αλληλεγγύης προς τη χώρα που δέχεται επίθεση από τη Ρωσία. Σε ένα από τα δελτία τύπου της, η ένωση αναφέρει ότι θέλει να_"επαναβεβαιώσει την αντίθεσή της σε αυτόν τον αδικαιολόγητο, ανάξιο και απαράδεκτο πόλεμο που διεξάγεται από τις ένοπλες δυνάμεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας_".
Οι έδρες ρωσικών σπουδών στα γαλλικά πανεπιστήμια είχαν επίσης δημοσιεύσει ανακοινώσεις, τις οποίες συμβουλεύτηκε το Euronews, καταδικάζοντας τη μεγάλης κλίμακας εισβολή από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της, αν και το θέμα αυτό φαίνεται τώρα να είναι λιγότερο εμφανές στις ανακοινώσεις τους.
Η πρόεδρος της ένωσης, Sylvette Soulié, ζητά από τον Emmanuel Macron να_"επανεξετάσει_" την απόφαση να μην ανοίξουν θέσεις για τη σύνοδο του 2026.
Το αίτημα αυτό δεν θα αλλάξει τη θέση των αρχών. Σε επικοινωνία με το Euronews, το υπουργείο Παιδείας επιβεβαιώνει_ότι "δεν θα συνεχίσει να ανοίγει διαγωνισμούς για την πρόσληψη εκπαιδευτικών_" στα ρωσικά. Δικαιολογεί την απόφασή του αυτή επισημαίνοντας την_"πρόσφατη μείωση της ελκυστικότητας αυτού του αντικειμένου_", υποστηρίζοντας ότι_"οι προσλήψεις έχουν υπερβεί τις απαιτήσεις_" τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου, ο αριθμός των εισακτέων στις εξετάσεις για τη ρωσική γλώσσα_"μειώνεται σταθερά_" τα τελευταία τρία χρόνια: 71 υποψήφιοι το 2023, 64 το 2024 και 52 το 2025.
Για τη σύνοδο του 2025, έχει ανοίξει μόνο η εξωτερική agrégation στη ρωσική γλώσσα, με δύο θέσεις προς πλήρωση, οι οποίες έχουν καλυφθεί όλες, όπως εξηγεί η Rue de Grenelle. Το 2024, η εξωτερική agrégation και η εσωτερική CAPES στα ρωσικά ήταν ανοιχτές σε τρεις υποψηφίους η καθεμία. Το Υπουργείο Παιδείας επισημαίνει ότι, ενώ η agrégation είχε_"βέλτιστες επιδόσεις_", η εσωτερική CAPES είχε προσλάβει μόνο δύο επιτυχόντες, γεγονός που_"δικαιολογεί το κλείσιμό της_" για τη σύνοδο του 2025.
Η Sylvette Soulié λέει ότι_"δεν καταλαβαίνει_" την απόσυρση του υπουργού και πιστεύει ότι_"δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να χαμηλώσουμε την επιφυλακή μας_"."Αν καταφέραμε να διατηρήσουμε κάτι για άλλες "σπάνιες γλώσσες" σε περιόδους δημοσιονομικών περιορισμών, γιατί όχι για τα ρωσικά;", ρωτά η πρόεδρος του AFR το Euronews.
Διαβεβαιώνει επίσης ότι βρίσκεται_σε "διάλογο_" με τη γαλλική κυβέρνηση και υποστηρίζει ότι η διδασκαλία της ρωσικής γλώσσας συμβάλλει επίσης στην ανάπτυξη δεσμών με την Κεντρική Ασία, μια μορφή συνεργασίας που θεωρεί_"απαραίτητη_" για τη Γαλλία. Για παράδειγμα, το Καζακστάν είναι ένας από τους προορισμούς που προσφέρονται στους Γάλλους φοιτητές ρωσικών σπουδών στο πλαίσιο προγραμμάτων ανταλλαγής.
"Η ρίζα κάθε κακού
Η Ναταλία (το μικρό όνομα έχει αλλάξει) διδάσκει ρωσικά στην εκπαιδευτική αρχή της Λυών, η οποία καλύπτει τα διαμερίσματα Rhône, Ain και Loire. Κατά την άποψή της, οι σύγχρονες γλώσσες δεν αποτελούν προτεραιότητα για το κράτος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση των ρωσικών,"φυσικά ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί παράγοντα", παρατηρεί."Δεν υπάρχουν πλέον ιδιαίτεροι δεσμοί με τη Ρωσία, [και η επένδυση σε αυτήν] είναι σπατάλη χρημάτων", προσπαθεί να εξηγήσει τη λογική του εθνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
"Οι μισοί μαθητές προέρχονται από τη διασπορά και οι άλλοι μισοί είναι ένας τρόπος να παρακάμψουν τον σχολικό χάρτη: αναγκάζονται να πάρουν ρωσικά", αστειεύεται, περιγράφοντας τις τάξεις της, ο αριθμός των οποίων παραμένει σταθερός.
Ωστόσο, η καθηγήτρια επισημαίνει ότι η κατάσταση με τα ρωσικά δεν είναι μεμονωμένη και ότι οι άλλες γλώσσες ξεμένουν από ώρες."Ακόμη και τα γερμανικά δεν πάνε καλά", λέει η Ναταλία. Υπάρχουν σημαντικά προβλήματα με το επίπεδο των μαθητών, ενώ η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης παίζει αποθαρρυντικό ρόλο: αντιμέτωποι με γλώσσες όπως τα ρωσικά, που φημίζονται ως δύσκολες, γνωρίζουν πλέον ότι μπορούν να βασιστούν στην τεχνολογία αντί να καταβάλουν την απαραίτητη προσπάθεια.
Για τη Mariya Lyakhova-Moulin, ανώτερη λέκτορα ρωσικής γλωσσολογίας, τα προβλήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχουν τις ρίζες τους στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση:"αυτή είναι η ρίζα του προβλήματος", δήλωσε στο Euronews, επισημαίνοντας την έλλειψη ωρών διδασκαλίας και τις ολοένα και πιο ασαφείς προοπτικές για το αντικείμενό της.
"Οι μαθητές πρέπει να ξέρουν τι να κάνουν με τα ρωσικά", προσθέτει η καθηγήτρια, η οποία πιστεύει ότι το κλείσιμο των διαγωνιστικών εξετάσεων εισαγωγής αποτελεί άμεση απειλή για τα μεταπτυχιακά μαθήματα."Η απουσία των CAPES και της agrégation μειώνει τις επαγγελματικές προοπτικές των φοιτητών, κλείνοντας την πόρτα για μια καριέρα στο εκπαιδευτικό σύστημα".
"Πώς μπορεί να γίνει το αντικείμενο πιο ελκυστικό αν δεν υπάρχει θεσμικό ενδιαφέρον γι' αυτό;" διερωτάται η Mariya Lyakhova-Moulin.
Το Υπουργείο Παιδείας έχει καταστήσει σαφές ότι η απόφαση να μην ανοίξει καμία θέση στα ρωσικά φέτος δεν προδικάζει σε καμία_περίπτωση_ τον αριθμό των θέσεων που θα ανοίξουν σε μελλοντικές διαγωνιστικές εξετάσεις."Αλλά δεν μπορούμε να το εγγυηθούμε αυτό σήμερα", προσθέτουν.
Για τους καθηγητές που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους σε αυτό το μάθημα, απομένει να επανεφεύρουν τα πάντα, με τα λίγα μέσα που διαθέτουν, προκειμένου να δώσουν νέα πνοή στη μελέτη μιας γλώσσας που συνδέεται με το κύρος της λογοτεχνίας της, με τη σοβιετική ιστορία και τώρα με έναν επιθετικό πόλεμο που σε λίγες εβδομάδες θα εισέλθει στον πέμπτο χρόνο του.