Στο όριο η χωρητικότητα των φραγμάτων – Ανησυχία για πλημμύρες σε ολόκληρη τη χώρα
Για τουλάχιστον τέσσερις ημέρες πραγματοποιήθηκαν προγραμματισμένες εκροές στο φράγμα Αλκέβα. Βρίσκεται στην περιοχή Αλεντέζου και αποτελεί τον φύλακα των υδάτων του ποταμού Γουαδιάνα. Το φράγμα, το οποίο έκλεισε τις πύλες του το 2002, είχε καταγράψει μόλις τρεις αντίστοιχες περιπτώσεις, με την τελευταία να σημειώνεται το 2013. Παρότι πρόκειται για ένα ασυνήθιστο φαινόμενο, το σκηνικό χαρακτηρίζεται από ηρεμία.
«Το πρώτο μήνυμα είναι ότι δεν ανησυχούμε ιδιαίτερα. Διαχειριζόμαστε την κατάσταση με απόλυτη ψυχραιμία, γιατί οι υποδομές είναι σχεδιασμένες για αυτό – και για πολύ περισσότερα», εξηγεί ο Ζοζέ Πέδρο Σαλέμα, πρόεδρος της Εταιρείας Ανάπτυξης και Υποδομών Αλκέβα. «Το φράγμα έχει διαστασιολογηθεί για βιβλικές πλημμύρες, επομένως αυτό που ζούμε είναι μια μικρή πλημμύρα, την οποία η υποδομή μπορεί να ρυθμίσει με υψηλό βαθμό ασφάλειας», δήλωσε στο Euronews.
Παρότι το φράγμα έχει φτάσει και άλλες χρονιές στο όριο της χωρητικότητάς του, δεν πραγματοποιήθηκαν εκροές. Το 2025, για παράδειγμα, ήταν το φράγμα Πεδρόγκαν, που ανήκει στο ίδιο σύστημα, εκείνο που άνοιξε τις θυρίδες για τη διαχείριση των αποθεμάτων. Αυτό που καθιστά τη φετινή κατάσταση πιο σύνθετη είναι το γεγονός ότι δεν πραγματοποιεί εκροές μόνο το Αλκέβα, αλλά σχεδόν όλα τα αντίστοιχα έργα της περιοχής.
«Στο υπόλοιπο Αλεντέζου δεν υπήρχε αυτή η γενικευμένη εικόνα. Είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε εκροές στο Αλβίτο, ίσως έπειτα από περίπου 14 χρόνια, και το ίδιο συμβαίνει και στο Οντιβέλας. Αυτό, στα συστήματα με τα οποία είμαστε διασυνδεδεμένοι, μας προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία, γιατί έχουμε λιγότερες επιλογές και λιγότερες δυνατότητες διαχείρισης», εξηγεί ο μηχανικός που είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση του Αλκέβα.
Οι καταιγίδες και οι συνεχείς βροχοπτώσεις που έπληξαν τη χώρα δημιούργησαν μια ασυνήθιστη κατάσταση στον νότο, με τα φράγματα στο Αλεντέζου και στο Αλγκάβρε να φτάνουν στη μέγιστη πληρότητα και να αναγκάζονται να αποσυμφορήσουν τα αποθέματά τους – κάτι που θεωρείται σχεδόν πρωτοφανές.
«Και τα έξι φράγματα του Αλγκάβρε πραγματοποίησαν εκροές. Είναι αδιανόητο», παραδέχεται ο Ζοζέ Πέδρο Σαλέμα.
Μία ολυμπιακή πισίνα κάθε δύο δευτερόλεπτα – Πονοκέφαλος για τις παραποτάμιες περιοχές
Το φράγμα, που θεωρείται το μεγαλύτερο στρατηγικό αποθεματικό νερού της Ευρώπης στο πλαίσιο της διαχείρισης υδάτινων πόρων, διαθέτει χωρητικότητα 4,15 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς τις ποσότητες νερού που απελευθερώνονται μέσω των υδροηλεκτρικών στροβίλων και των μεσαίων θυρίδων εκροής. Ευτυχώς, κάποιοι κάνουν τους υπολογισμούς:
«Καταρχάς, πάντα δίνουμε προτεραιότητα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, άρα στη χρήση των στροβίλων. Οι τέσσερις τουρμπίνες του Αλκέβα απελευθερώνουν 800 κυβικά μέτρα νερού το δευτερόλεπτο – πρόκειται για τεράστια ποσότητα», εξηγεί ο μηχανικός. «Αυτή τη στιγμή χρησιμοποιούμε επίσης τις μεσαίες θυρίδες, που αποδίδουν 600 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο. Έτσι, συνολικά απελευθερώνουμε 1.400 κυβικά μέτρα νερού το δευτερόλεπτο από το ταμιευτήρα του Αλκέβα. Αυτό ισοδυναμεί με το γέμισμα μιας ολυμπιακής πισίνας σε λιγότερο από δύο δευτερόλεπτα».
Αν επεκτείνουμε τον υπολογισμό, μέσα σε τέσσερις ημέρες εκροών, το Αλκέβα θα έχει απελευθερώσει περίπου 500 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού – ποσότητα που θα επαρκούσε για περίπου τρία χρόνια κατανάλωσης στη μητροπολιτική περιοχή της Λισαβόνας, όπου ζουν περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι.
Τέτοιες ποσότητες, σε συνδυασμό με τις εκροές και από άλλα φράγματα, ασκούν πίεση στις κοίτες των ποταμών και ενδέχεται να προκαλέσουν ανησυχία στους κατοίκους.
«Ποια είναι η μεγαλύτερη ανησυχία αυτή τη στιγμή; Να διασφαλίσουμε ότι οι πληθυσμοί, οι άνθρωποι και οι περιουσίες που βρίσκονται κατάντη, δηλαδή χαμηλότερα στον ποταμό, δεν θα αιφνιδιαστούν από την άνοδο της στάθμης των υδάτων. Για αυτόν τον λόγο όλες αυτές οι επιχειρήσεις γνωστοποιούνται εκ των προτέρων σε όλες τις αρμόδιες αρχές, ιδίως στην Πορτογαλική Υπηρεσία Περιβάλλοντος και στην Εθνική Αρχή Πολιτικής Προστασίας, ώστε να μην υπάρξουν δυσάρεστες εκπλήξεις», εξηγεί ο Ζοζέ Πέδρο Σαλέμα.
Δεκέμβριος και Ιανουάριος «σπάνε» τα ρεκόρ βροχοπτώσεων
Αν το Αλεντέζου και το Αλγκάβρε, περιοχές που τα προηγούμενα χρόνια δοκιμάστηκαν από παρατεταμένη ξηρασία και ακόμη και μέτρα περιορισμού νερού, διαθέτουν πλέον υπερπλήρεις ταμιευτήρες, τι συμβαίνει στην υπόλοιπη χώρα;
Η κακοκαιρία έπληξε την Πορτογαλία από τον βορρά έως τον νότο, με το φαινόμενο των φραγμάτων που φτάνουν στα όριά τους να επαναλαμβάνεται σε διάφορες περιοχές. Σύμφωνα με το Πορτογαλικό Ινστιτούτο Θάλασσας και Ατμόσφαιρας, ο Δεκέμβριος του 2025 ήταν ο έβδομος πιο βροχερός Δεκέμβριος από το 2000 στην ηπειρωτική Πορτογαλία, βάζοντας τέλος στη ήπια ξηρασία που είχε καταγραφεί τον Νοέμβριο στις περιοχές Έβορα, Μπέζα και Φάρο.
Αν και δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί επισήμως, ο Ιανουάριος αναμένεται να ακολουθήσει την ίδια τάση, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Πορτογαλικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, Ζοζέ Πιμέντα Μασάντο, ο οποίος μίλησε την Τρίτη στην Κοΐμπρα – μία από τις περιοχές που προκαλούν αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη ανησυχία λόγω του κινδύνου πλημμυρών.
Σύμφωνα με το τελευταίο δελτίο της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, κατά μέσο όρο τα φράγματα που παρακολουθούνται στην Πορτογαλία έχουν πληρότητα περίπου 90%. Η λεκάνη απορροής του ποταμού Μοντέγκο είναι αυτή που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, την ώρα που οι βροχοπτώσεις συνεχίζονται και αναμένονται οι επιπτώσεις της καταιγίδας Λεονάρντο.
Όσον αφορά τις εκροές, μέσα σε μόλις τρεις ημέρες, τα πορτογαλικά φράγματα χρειάστηκε να απελευθερώσουν όγκο νερού ισοδύναμο με την ετήσια κατανάλωση ολόκληρης της χώρας, όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Πορτογαλικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος στην εβδομαδιαία εφημερίδα Εξπρέσο.