Ένα καινοτόμο σύστημα αρθρωτής δόμησης και η χρήση 24 τόνων δομικής κόλλας της Henkel επιταχύνουν την ολοκλήρωση των εργασιών σχεδόν κατά μισό αιώνα. Φέτος, ύστερα από πάνω από 140 χρόνια, η Σαγράδα Φαμίλια του Γκαουντί θα ολοκληρωθεί.
Υπάρχουν έργα που αψηφούν τη ροή του χρόνου, και έπειτα υπάρχει η Σαγράδα Φαμίλια. Στην καρδιά της Βαρκελώνης, το αριστούργημα του Αντόνι Γκαουδί βρίσκεται σε φάση ανέγερσης εδώ και πάνω από 140 χρόνια. Κάτι που φαίνεται πως δεν απασχολούσε ιδιαίτερα τον άτυχο αρχιτέκτονα, καθώς είναι διάσημη η φράση του «ο πελάτης μου δεν βιάζεται», εννοώντας τον Θεό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ωστόσο, φέτος φαίνεται πως, ύστερα από ατυχήματα, καθυστερήσεις, πανδημίες και αμέτρητες ακόμη περιπέτειες, η βασιλική θα μπορεί επιτέλους να φωτογραφηθεί χωρίς τα πλέον κλασικά της ικριώματα.
Ο ναός του γιου του χαλκουργού, το οικοδόμημα με τις χιλιάδες λεπτομέρειες και μυστικά, ζει μια διπλή, σχεδόν μαγική σύμπτωση: συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον τραγικό θάνατο του δημιουργού του (παρασύρθηκε από τραμ το 1926) και πραγματοποιείται η επίσκεψη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ για την ολοκλήρωση της στέψης του Πύργου του Ιησού, γεγονός που μετέτρεψε τη βασιλική στο ψηλότερο θρησκευτικό κτήριο στον κόσμο, με ύψος 172,5 μέτρα, ξεπερνώντας επίσημα το βέλος του καθεδρικού ναού της Ουλμ στη Γερμανία.
Πίσω από αυτό το επίτευγμα, που συνδυάζει πίστη, μυστικισμό και τέχνη, κρύβεται μία από τις πιο συναρπαστικές συμμαχίες στην ιστορία της οικοδομής: η σύζευξη των γεωμετρικών σχεδίων του 19ου αιώνα με την πιο προηγμένη χημεία του 21ου. Κάτι που σίγουρα θα γοήτευε τον Γκαουδί. Ο ίδιος πάντως γνώριζε πολύ καλά ότι το μεγάλο του έργο θα ολοκληρωνόταν από τις επόμενες γενιές.
Ο μυστικισμός χαραγμένος στην πέτρα
Η Σαγράδα Φαμίλια δεν «διαβάζεται» με τα μάτια· αποκρυπτογραφείται με την ψυχή. Ο Γκαουδί, ένας ένθερμος καθολικός που βρίσκεται σε διαδικασία μακαριοποίησης, δεν σχεδίασε απλώς μια εκκλησία· λάξευσε μια πέτρινη Βίβλο που μιλά μέσα από τις οργανικές της φόρμες και τα κρυμμένα της μυστικά. Το οικοδόμημα έχει 12 πύργους, που αντιπροσωπεύουν τους 12 αποστόλους· η κάτοψη παραπέμπει στο σώμα του Χριστού· κάθε πρόσοψη είναι αφιερωμένη σε διαφορετικές πτυχές της ζωής του Ιησού, από τη Γέννηση έως τα Πάθη.
Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά τη Πρόσοψη των Παθών, θα εντοπίσει ένα φόρο τιμής στον ίδιο τον καταλανό δημιουργό: το πρόσωπό του έχει αποτυπωθεί σε μία από τις μορφές.
Λίγο ψηλότερα, ο Εσταυρωμένος Χριστός σπάει καλούπια και δογματικές νόρμες, παρουσιάζεται γυμνός και με μια κεφαλή πολύ διαφορετική από την παραδοσιακή απεικόνιση: στη θέση της διακρίνεται η γεωμετρική μορφή ενός ανοιχτού βιβλίου, ένα ηχηρό μήνυμα για τους πιστούς. Ο Γκαουδί οραματίστηκε ένα «κατηχητικό από πέτρα», ένα βιβλίο που οι πιστοί θα μπορούσαν να διαβάσουν.
Ο Γκαουδί, που αφιέρωσε 43 χρόνια της ζωής του στο έργο αυτό, χρησιμοποίησε ζωντανά μοντέλα για να διαμορφώσει τα γλυπτά. Τα τελευταία 12 χρόνια της ζωής του έζησε αποκλειστικά για τη Σαγράδα Φαμίλια, απορρίπτοντας άλλα έργα και αναζητώντας ιδιωτική χρηματοδότηση, καθώς ο ναός δεν λάμβανε δημόσιους πόρους· οι πιστοί ήταν εκείνοι που χρηματοδότησαν την κατασκευή.
«Star Wars» και ο θρύλος του Αγίου Γεωργίου και του δράκου
Ο γοτθικός και νατουραλιστικός μυστικισμός του ναού –το εσωτερικό του παραπέμπει σε δάσος, όπου το χρωματιστό φως των βιτρό λούζει τους κίονες– είναι τόσο μαγνητικός, που έχει διαπεράσει την ποπ κουλτούρα με απρόσμενους τρόπους. Οι ίδιοι οι ξεναγοί μιλούν για τη σύνδεση ανάμεσα στον Γκαουδί, τη Βαρκελώνη και τα «Star Wars» («Ο Πόλεμος των Άστρων»). Λένε ότι, όταν ο Τζορτζ Λούκας αναζητούσε έμπνευση για τα κράνη των εμβληματικών Stormtroopers, βρήκε το ιδανικό σχέδιο στην απεικόνιση του Ρωμαίου στρατιώτη που βλέπουμε σε αυτή την οπίσθια πρόσοψη.
Άλλη μια ιδιαιτερότητα που κρύβουν οι τοίχοι του ναού είναι ο θρύλος του Αγίου Γεωργίου και του δράκου: στο εσωτερικό της κατασκευής μπορούμε να δούμε τον άγιο να περιβάλλεται από την αγκαλιά του δράκου, που αποδίδεται με μια λευκή δομή στο βάθος της βασιλικής.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο σημερινό επίτευγμα του ναού κοιτά ήδη προς τον ουρανό. Την περασμένη εβδομάδα, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ επισκέφθηκε τη Βαρκελώνη για να ευλογήσει τον επιβλητικό Πύργο του Ιησού, τον κεντρικό άξονα του συγκροτήματος.
Στο εσωτερικό του πύργου, ένα καθηλωτικό θέαμα: ένα άμωμο αρνί από γυαλί, δημιούργημα του Ιταλού Andrea Mastrovito, φιλτράρει το ζεστό μεσογειακό φως, μετατρέποντας τον χώρο σε φάρο πνευματικότητας, που από το 2027 θα είναι προσβάσιμος στο κοινό ως επισκέψιμο παρατηρητήριο και θα αποτελέσει το ψηλότερο σημείο θέας της καταλανικής πρωτεύουσας.
Ένα παζλ γιγάντων: πέτρα, χάλυβας και αόρατη χημεία
Ο Γκαουδί γνώριζε πολύ καλά ότι ο χρόνος δεν θα του επέτρεπε να ολοκληρώσει το μεγαλειώδες έργο που είχε οραματιστεί για την Καταλονία· γι’ αυτό άφησε μακέτες και λεπτομερείς οδηγίες, εμπιστευόμενος ότι οι επόμενες γενιές θα ολοκλήρωναν τη Σαγράδα Φαμίλια.
Ωστόσο, η μοίρα στάθηκε σκληρή και ένα τραμ τον παρέσυρε σε ηλικία 73 ετών. Οι μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν ότι, την ώρα που επρόκειτο να διασχίσει τη Gran Via, δύο τραμ πέρασαν ταυτόχρονα. Ο καταγόμενος από την Ταραγόνα αρχιτέκτονας απέφυγε το ένα, αλλά λίγα μέτρα πριν από το λατρεμένο του κτήριο παρασύρθηκε από το άλλο. Το έργο πέρασε στα χέρια των στενότερων συνεργατών του.
Από τον θάνατό του και μετά, μια μακρά σειρά αρχιτεκτόνων πήρε τη σκυτάλη, αφήνοντας το αποτύπωμά της σε ένα από τα πιο εμβληματικά κτήρια στον κόσμο και αντιμετωπίζοντας τη μεγαλύτερη στατική πρόκληση στην ιστορία της βασιλικής: την ανέγερση έξι κεντρικών υπερβολικών πύργων ικανών να αντέχουν τον άνεμο, τους σεισμούς και το βάρος ενός μνημειακού σταυρού 17 μέτρων: του Πύργου του Ιησού Χριστού.
Πώς επιταχύνθηκε μια διαδικασία που έμοιαζε αιώνια;
Την απάντηση δίνει η σύγχρονη μηχανική: ένα συγκολλητικό υψηλής τεχνολογίας που ανέπτυξε η Henkel ύστερα από δέκα χρόνια μελετών και δοκιμών.
Βήμα 1: Τμηματοποίηση
Αντί να τοποθετείται η πέτρα μία προς μία σε εκατοντάδες μέτρα ύψος, οι πύργοι χωρίστηκαν σε ένα γίγαντιο παζλ 826 προκατασκευασμένων πάνελ και περισσότερων από 2.100 λίθινων κομματιών, τα οποία προ-συναρμολογούνται στο λατομείο.
Βήμα 2: Αδιάλυτος δεσμός
Για να συμπεριφέρονται η πέτρα και ο χάλυβας σαν ένα συμπαγές μπλοκ, οι μηχανικοί εφαρμόζουν σε υγρή μορφή το προηγμένο δομικό συγκολλητικό Loctite EA 9497, που ανέπτυξε η γερμανική εταιρεία Henkel, της οποίας το εργοστάσιο βρίσκεται στο Montornès del Vallès. Χρησιμοποιούνται περίπου 30 κιλά εποξικής ρητίνης δύο συστατικών για κάθε πάνελ.
Βήμα 3: Ελεγχόμενη θερμική ωρίμανση και 24 ώρες ανάπαυσης
Τα πάνελ υποβλήθηκαν σε διαδικασία ωρίμανσης 24 ωρών υπό σταθερές θερμικές συνθήκες. Το συγκολλητικό στερεοποιήθηκε, γεμίζοντας κάθε μικροσκοπική κοιλότητα και συνδέοντας οριστικά το μέταλλο με την πέτρα.
Βήμα 4: Τελική ανύψωση
Τα υπερανθεκτικά πάνελ μεταφέρθηκαν στον ναό και συναρμολογούνται επίπεδο προς επίπεδο, με καθαρό και χιλιοστομετρικά ακριβή τρόπο, σαν να πρόκειται για παιχνίδι με τουβλάκια σε μνημειακή κλίμακα.
Αυτή η τμηματοποιημένη προσέγγιση, που κατέστη δυνατή χάρη στην τεχνολογία συγκόλλησης, επέτρεψε να προχωρήσουν οι εργασίες έως και δέκα φορές ταχύτερα από ό,τι με τις παραδοσιακές μεθόδους. Σε πρακτικούς όρους, όσα ανεγέρθηκαν σε μόλις οκτώ χρόνια θα απαιτούσαν, σύμφωνα με τη Μπεγόνια Καντέρα, υπεύθυνη του έργου, 50 έως 60 χρόνια συμβατικής κατασκευής. Ένα άλμα μισού αιώνα που έκανε εφικτό το «θαύμα» της ολοκλήρωσης των κεντρικών πύργων ακριβώς στην εκατονταετηρίδα του δασκάλου.
Σχεδιασμένη να αντέχει τον χρόνο και την πόλη: ο αόρατος ήρωας που κρατά τους πύργους όρθιους
Η κολοσσιαία δομή δεν ξεχωρίζει μόνο για την πρωτοτυπία και την εμβληματική της ομορφιά, αλλά και για την αόρατη αντοχή της. Συνολικά έχουν εφαρμοστεί 24 τόνοι συγκολλητικού σε μια κατασκευή που υποβάλλεται σε ακραία περιβαλλοντική καταπόνηση. Η Βαρκελώνη είναι μια ζωντανή πόλη, αλλά εχθρική προς την αιώνια πέτρα λόγω των συνθηκών στις οποίες εκτίθεται:
- Θαλάσσιο περιβάλλον: σε απόσταση μόλις 2,5 χιλιομέτρων από τη Μεσόγειο, η βασιλική βρίσκεται σε μόνιμη ατμόσφαιρα αλμύρας, που επιταχύνει τη διάβρωση του χάλυβα.
- Υψηλή υγρασία: με επίπεδα σχετικής υγρασίας μεταξύ 65% και 75%, τα υλικά δέχονται συνεχή περιβαλλοντική πίεση.
- Θερμικοί κύκλοι: η διακύμανση από τους 5°C του χειμώνα έως τους άνω των 30°C το καλοκαίρι προκαλεί διαρκείς κύκλους διαστολής και συστολής στα υλικά.
- Αστικές δονήσεις: κάτω από τα θεμέλια του ναού διέρχονται καθημερινά δύο γραμμές μετρό, μεταφέροντας ένα συνεχές τρέμουλο στη δομή.
Η ρητίνη που αναπτύχθηκε για το έργο αυτό απορροφά τους μικροκραδασμούς ανάμεσα στον χάλυβα και την πέτρα χωρίς να ραγίζει. Το αποτέλεσμα είναι μια σχεδόν «θεϊκή» αντοχή: η ενιαία δομή μπορεί να αντέξει φορτία ισοδύναμα με 100.000 ανθρώπους ανά τετραγωνικό μέτρο (το συνολικό βάρος του κοινού στο γήπεδο της Μπαρτσελόνα). Αυτή η αόρατη στιβαρότητα είναι που κρατά σταθερό και ασφαλές τον σταυρό που στεφανώνει τον Πύργο του Ιησού.
Ο Αντόνι Γκαουδί δεν πρόλαβε να δει ολοκληρωμένο το κορυφαίο του έργο, είχε όμως το προνόμιο να αναπαύεται στην κρύπτη του ναού που ενέπνευσε την ψυχή του.
Ο αρχιτέκτονας σχεδίασε τη βασιλική έτσι ώστε να σέβεται το ύψος του λόφου Μοντζουίκ, πεπεισμένος ότι το έργο του ανθρώπου δεν πρέπει ποτέ να υπερβαίνει τη φύση. Σήμερα, με 172,5 μέτρα αρχιτεκτονικής ιδιοφυΐας, η Σαγράδα Φαμίλια αγγίζει την κορυφή του θρησκευτικού κόσμου. Το πέτυχε όχι με τις μεθόδους του παρελθόντος, αλλά αποδεικνύοντας ότι, όταν η πιο μυστικιστική παράδοση συμμαχεί με την πιο προηγμένη επιστήμη, τα όνειρα που μοιάζουν αδύνατα καταλήγουν να γίνονται μια αιώνια πραγματικότητα από πέτρα, γυαλί και ρητίνη.
