Ο Χάσαν αλ-Σουμέιρι, εκτοπισμένος στην ανατολική Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, λέει ότι κοντά στη σκηνή του εμφανίζονται συχνά φίδια, σκορπιοί και αράχνες. Κάθε μέρα σκοτώνει κάποια, χωρίς να ξέρει πόσο επικίνδυνα είναι ή πόσο μεγάλη είναι η απειλή
Εκτοπισμένοι στη Λωρίδα της Γάζας έρχονται αντιμέτωποι με φίδια, σκορπιούς και τρωκτικά μέσα στις σκηνές τους, εν μέσω προειδοποιήσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τους κινδύνους δηλητηρίασης από δαγκώματα φιδιών, σε μια περίοδο που η πλειονότητα των κατοίκων ζει σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με αξιολόγηση της Ομάδας Στέγασης στην Παλαιστίνη, της οποίας ηγείται το Νορβηγικό Συμβούλιο Προσφύγων (πηγή στα Αραβικά) και συντονίζει ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, περίπου 1,98 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 94% του πληθυσμού της Γάζας, χρειάζονται βοήθεια σε θέματα στέγασης και βασικών ειδών. Παράλληλα, το 84% των νοικοκυριών αντιμετωπίζει πολύ σοβαρούς περιορισμούς στις συνθήκες διαβίωσης, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ (OCHA) τον Αύγουστο 2026.
Τρωκτικά και παράσιτα σε 4 στους 5 χώρους φιλοξενίας
Ο Σάμπερ Αμπού αλ-Ατζίν, εκτοπισμένος ανατολικά της Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, σηκώνει κάθε βράδυ την κουβέρτα και το ψάθινο υπόστρωμα πριν επιτρέψει στην οικογένειά του να κοιμηθεί. Όχι για να απομακρύνει τη σκόνη, αλλά για να δει τι μπορεί να έχει κρυφτεί από κάτω.
«Ό,τι βλέπουμε το σκοτώνουμε, αλλά αυτό που δεν βλέπουμε, μόνο ο Θεός το προφυλάσσει», λέει ο Αμπού αλ-Ατζίν, που βλέπει πλέον τα ποντίκια, τα έντομα, τους σκορπιούς και, κάποιες φορές, ακόμη και τα φίδια ως καθημερινό κομμάτι της ζωής του μέσα στη σκηνή. «Κάθε λίγο εδώ ένα ποντίκι, εκεί ένα φίδι, παραπέρα ένας σκορπιός. Έχουμε σχεδόν μάθει να ζούμε μαζί τους.»
Σύμφωνα με την έκθεση για την ανθρωπιστική κατάσταση που δημοσίευσε στις 3 Ιουλίου 2026 το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων του ΟΗΕ (OCHA), καταγράφηκε εκτεταμένη παρουσία τρωκτικών και εξωπαρασίτων στο 83% των χώρων φιλοξενίας εκτοπισμένων που αξιολογήθηκαν, μαζί με λύματα στους δρόμους, συσσώρευση απορριμμάτων και λιμνάζοντα νερά.
Η ίδια έκθεση σημείωσε ότι οι υπηρεσίες διαχείρισης των χώρων κάλυπταν μόλις το 34% του συνόλου των σημείων φιλοξενίας, αφήνοντας μεγάλο μέρος των οικογενειών χωρίς τακτική παρακολούθηση.
Προηγούμενη αξιολόγηση που δημοσίευσε η OCHA στις 17 Απριλίου έδειξε ότι τρωκτικά ή παράσιτα εμφανίζονταν συχνά σε 1.326 από τους 1.644 χώρους που εξετάστηκαν, δηλαδή στο 81% αυτών, οι οποίοι φιλοξενούσαν περίπου 1,45 εκατομμύριο ανθρώπους.
Την ίδια περίοδο, οι εταίροι της Ομάδας Υγείας ανέφεραν ότι από την αρχή του 2026 είχαν καταγραφεί περισσότερες από 70.000 περιπτώσεις που σχετίζονται με τρωκτικά και εξωπαράσιτα.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν τον αριθμό φιδιών ή σκορπιών, ωστόσο αναδεικνύουν το μέγεθος των περιβαλλοντικών προβλημάτων γύρω από τους χώρους διαμονής των εκτοπισμένων και συμπίπτουν με παράγοντες που, όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αυξάνουν την πιθανότητα ύπαρξης φιδιών γύρω από προσωρινά καταλύματα.
Ο Οργανισμός εξέδωσε ειδικές οδηγίες για τα περιστατικά δηλητηρίασης από δαγκώματα φιδιών μεταξύ εκτοπισμένων στη Λωρίδα της Γάζας, στις οποίες αναφέρει ότι η φύση των προσωρινών καταλυμάτων, η συχνή μετακίνηση, ο συνωστισμός και η ανάγκη των κατοίκων να μένουν ή να συγκεντρώνονται εκτός κλειστών χώρων αυξάνουν την πιθανότητα επαφής με φίδια γύρω από τις κατοικίες.
Ο Χασάν αλ-Σαμίρι, εκτοπισμένος από την Τζουχρ αν-Ντικ προς την ανατολική Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, λέει ότι η παρουσία φιδιών και σκορπιών κοντά στη σκηνή του έχει γίνει συχνό φαινόμενο.
«Καθημερινά βλέπω φίδια και σκορπιούς. Οι αράχνες είναι τόσες πολλές. Κάθε μέρα σκοτώνω κάποια από αυτά»
Ο Χασάν μιλά για διάφορα σχήματα και χρώματα που βλέπει ο ίδιος, χωρίς όμως να γνωρίζει τα είδη που αντιμετωπίζει ή πόσο επικίνδυνα είναι, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη για τους ίδιους τους κατοίκους την εκτίμηση του μεγέθους του προβλήματος.
Για τον Σάμπερ, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον φόβο από τα δαγκώματα ή τα τσιμπήματα. Λέει ότι η οικογένειά του δοκίμασε να χρησιμοποιήσει διαθέσιμα φυτοφάρμακα και σπρέι, όμως η αποτελεσματικότητά τους παρέμεινε περιορισμένη.
«Πήραμε φάρμακα και σπρέι και τα ψεκάσαμε, αλλά δεν νιώσαμε ότι έκαναν μεγάλη διαφορά. Σηκώνεις το στρώμα, την κουβέρτα ή το ψάθινο χαλί και τα βρίσκεις από κάτω. Ο Θεός είναι αυτός που μας φυλάει.»
Ακόμη και το να αφήσουν το φαγητό εκτεθειμένο για λίγο αποτελεί πηγή ανησυχίας, όπως λέει ο Σάμπερ: «Λες μέσα σου ότι σίγουρα πέρασε από πάνω του κάποιο ποντίκι ή έντομο ή κάτι άλλο. Η ζωή μας έχει γίνει πολύ δύσκολη.»
Προειδοποίηση για την υγεία και διάγνωση που δεν είναι πάντα εφικτή
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι τα δηλητήρια ορισμένων φιδιών μπορούν να προκαλέσουν παράλυση που επηρεάζει την ικανότητα αναπνοής και βλάβες στα νεφρά ή στους ιστούς, ενώ τα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να εμφανιστούν ταχύτερα στα παιδιά λόγω της μικρότερης σωματικής τους μάζας.
Ο Οργανισμός συνιστά να μην επιχειρεί κανείς να πιάσει το φίδι μετά το δάγκωμα, καθώς αυτό ενέχει κίνδυνο για δεύτερο δάγκωμα, και υπογραμμίζει την ανάγκη άμεσης πρόσβασης σε ιατρική φροντίδα.
Ο οργανισμός του ΟΗΕ αναφέρει ότι οι αντιοφικοί οροί είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την πρόληψη ή την αναστροφή των περισσότερων συνεπειών της δηλητηρίασης από δαγκώματα φιδιών και περιλαμβάνονται στον κατάλογο βασικών φαρμάκων του. Στις ειδικές οδηγίες του για τη Γάζα, καλεί να συμπεριληφθούν αυτοί οι οροί στις διεθνείς αποστολές βοήθειας και στα πακέτα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας που κατευθύνονται στον θύλακα.
Σε ιατρική μονάδα στην ανατολική Ντέιρ αλ-Μπάλαχ, ο Μαχέρ Αμπού Αμρά λέει ότι η ομάδα του δέχεται περιστατικά για τα οποία δεν είναι πάντα δυνατό να προσδιοριστεί με ακρίβεια η αιτία, με τα διαθέσιμα μέσα.
Αναφέρει την περίπτωση ενός παιδιού που έφτασε στη μονάδα με τραύμα, πυώδη συλλογή και υγρά που έβγαιναν από το σημείο της βλάβης: «Είναι δύσκολο να καθορίσουμε αν πρόκειται για δάγκωμα φιδιού, τσίμπημα σκορπιού ή κάποιο είδος εντόμου που δεν έχουμε ξαναδεί. Τα μέσα που διαθέτουμε δεν μας βοηθούν να κάνουμε ακριβή διάγνωση.»
Σύμφωνα με τον Αμπού Αμρά, όταν μια περίπτωση υπερβαίνει τις δυνατότητες της ιατρικής μονάδας, η ομάδα προσπαθεί να τη διακομίσει σε δομές του υπουργείου Υγείας που μπορούν να την αντιμετωπίσουν.
Σε άλλες περιπτώσεις, οι συγγενείς του τραυματία φτάνουν γνωρίζοντας ήδη τι προκάλεσε τον έντονο πόνο.
«Έχουν περάσει από εμάς αρκετές περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς έφεραν μαζί τους το φίδι ή τον σκορπιό που δάγκωσε το παιδί. Μας λένε: το βρήκαμε στη σκηνή και το δάγκωσε.»
Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συμβουλεύει να μην προσπαθεί κανείς να πιάσει ή να πλησιάσει το φίδι, ώστε να αποφευχθούν επιπλέον τραυματισμοί.
Τα περιστατικά που φτάνουν στη μονάδα δεν περιορίζονται σε δαγκώματα και τσιμπήματα. Ο Αμπού Αμρά αναφέρει ότι παιδιά φτάνουν τη νύχτα όταν έντομα μπαίνουν στα αυτιά τους ενώ κοιμούνται.
«Έρχεται ο πατέρας τη νύχτα και σου λέει ότι το παιδί του νιώθει κάτι να κινείται στο αυτί του. Όταν εξετάζουμε, βρίσκουμε έντομο που έχει μπει μέσα. Έχουμε δει πολλά τέτοια περιστατικά.»
Αυτά τα περιστατικά απευθύνονται σε ένα σύστημα υγείας που ήδη λειτουργεί με περιορισμένη ικανότητα. Σύμφωνα με την Ομάδα Υγείας του ΟΗΕ, μέχρι τα μέσα Ιουλίου 2026 λειτουργούσε στη Γάζα μόλις το 44% των δομών παροχής υγειονομικών υπηρεσιών που υπήρχαν πριν από τον Οκτώβριο 2023. Παράλληλα, οι λοιμώξεις από εξωπαράσιτα αντιστοιχούσαν στο 18,9% των λοιμωδών νοσημάτων που αναφέρθηκαν κατά την περίοδο 19–25 Ιουλίου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ομάδας Υγείας.
Προσπάθεια να καταπολεμηθούν τα παράσιτα
Κατά τη διάρκεια του 2026, οι ανθρωπιστικοί φορείς διεύρυναν τις επιχειρήσεις καταπολέμησης παρασίτων στη Λωρίδα της Γάζας, με ψεκασμούς, έλεγχο τρωκτικών, καθαρισμό σημείων και εκστρατείες ενημέρωσης.
Σύμφωνα με έκθεση της OCHA που δημοσιεύθηκε στις 31 Ιουλίου, οι εταίροι ξεκίνησαν τη διανομή εννέα τόνων παρασιτοκτόνων για τρωκτικά που εισήγαγαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στον θύλακα, μαζί με ποσότητες που ήταν ήδη διαθέσιμες.
Στις 20 Αυγούστου, ο ΟΗΕ ανέφερε ότι οι δραστηριότητες καταπολέμησης παρασίτων που υλοποιεί το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) και οι εταίροι του από τον Μάιο έχουν επεκταθεί ώστε να καλύπτουν περισσότερους από 3.000 χώρους σε όλη τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένων χώρων φιλοξενίας εκτοπισμένων, αγορών και νοσοκομείων.
Ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι η ανταπόκριση απαιτεί τακτική είσοδο υλικών για την καταπολέμηση παρασίτων, καθώς και εξοπλισμού, ανταλλακτικών και βελτίωση της διαχείρισης των απορριμμάτων και των λυμάτων καθώς και απομάκρυνση των ερειπίων.
Το περιβάλλον γύρω από πολλούς χώρους φιλοξενίας εξακολουθεί να προσφέρει ιδανικές συνθήκες για την παρουσία τρωκτικών και εντόμων. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις αρχές Ιουλίου, το 43% των νοικοκυριών που συμμετείχαν ανέφερε ότι λύματα ή λάσπη βρίσκονταν σε απόσταση που δεν ξεπερνούσε τα δέκα μέτρα από τον χώρο διαμονής τους, ενώ το 26% δήλωσε ότι σωροί στερεών απορριμμάτων βρίσκονταν κοντά τους.
Μεγάλες εκτάσεις της Λωρίδας καλύπτονται επίσης από τεράστιες ποσότητες ερειπίων. Σύμφωνα με έκθεση της OCHA που δημοσιεύθηκε στις 23 Ιουλίου, μέχρι εκείνη τη στιγμή είχαν απομακρυνθεί περίπου 630.000 τόνοι μπάζων από τους δρόμους και βασικές υποδομές, από σύνολο άνω των 60 εκατομμυρίων τόνων ερειπίων που άφησε πίσω του ο πόλεμος, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Προγράμματος Ανάπτυξης του ΟΗΕ.
Καθώς πλησιάζει η νύχτα, ο Σάμπερ Αμπού αλ-Ατζίν κοιτάζει τις γωνίες, σηκώνει τα στρώματα και τινάζει τις κουβέρτες πριν τις ξαναστρώσει. Δεν υπάρχουν πόρτες που να κλείνουν καλά ούτε δάπεδο που να χωρίζει την οικογένειά του από το χώμα.
Ύστερα από χρόνια εκτοπισμού, συνοψίζει αυτό που ζει σε μία φράση: «Έχουμε πια συνηθίσει. Φίδι, σκορπιός, ποντίκι, έντομο, όλοι γύρω μας. Μετά από όσα έχουμε δει, λες: τι άλλο μπορούμε να μας συμβεί;».