Ένας δημοσιογράφος πέρασε δύο χρόνια αναζητώντας τα ίχνη Πορτογάλων και Λουσοαμερικανών που χάθηκαν στις επιθέσεις. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, οι οικογένειές τους θυμούνται ανθρώπους, πράξεις ηρωισμού και ζωές που κόπηκαν απότομα.
Όταν σημειώθηκαν οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Henrique Mano βρισκόταν στο Νιου Τζέρσεϊ, στη σύνταξη της εφημερίδας Luso-Americano, της παλαιότερης πορτογαλόφωνης εφημερίδας που εξακολουθεί να εκδίδεται χωρίς διακοπή στις Ηνωμένες Πολιτείες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Νέα Υόρκη, όπου δύο αεροπλάνα έπεσαν πάνω στους Δίδυμους Πύργους του World Trade Center, βρισκόταν στην απέναντι πλευρά του ποταμού. Και οι δύο πύργοι κατέρρευσαν.
«Μείναμε εντελώς άφωνοι», θυμάται ο δημοσιογράφος, ο οποίος σήμερα είναι αρχισυντάκτης της εφημερίδας. «Τις πρώτες ώρες δεν ήταν καθόλου σαφές τι είχε συμβεί, ούτε πόσα ακόμη αεροπλάνα μπορεί να έπεφταν».
«Υπήρχε επίσης ένα πολύ έντονο αίσθημα ανασφάλειας. Κατά κάποιον τρόπο, ένα αίσθημα απώλειας και δυσπιστίας ότι μπορούσε να συμβεί μια τέτοια τρομοκρατική επίθεση, με τέτοιο βαθμό οργάνωσης».
Το υπόλοιπο της ημέρας πέρασε ξαναφτιάχνοντας από την αρχή την έκδοση της εφημερίδας που θα κυκλοφορούσε την επόμενη μέρα. Μια έκδοση που εξακολουθούσε να έχει περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις για όσα συνέβαιναν.
Εκείνη την ημέρα, όλες οι προσβάσεις προς τη Νέα Υόρκη, όπου εξακολουθεί να ζει μέχρι σήμερα, είχαν κλείσει. Ο Henrique Mano κατάφερε να πάρει τον δρόμο για το σπίτι του μόλις την επόμενη μέρα. Πριν από αυτό, όμως, πέρασε από μια πορτογαλική κοινότητα στις περιοχές Tribeca και Soho, λίγα μόλις λεπτά από το World Trade Center.
«Ήταν πολύ ανήσυχοι, επειδή ήταν στενοί φίλοι με ένα ζευγάρι που είχε έναν γιο, τον António Rocha, ο οποίος εργαζόταν στους πύργους και δεν γνώριζαν τίποτα για την τύχη του», θυμάται ο δημοσιογράφος. «Και είπα: μην μου πείτε ότι υπάρχουν Πορτογάλοι ανάμεσα στα θύματα».
Δύο χρόνια έρευνας
Έτσι ξεκίνησε μια δημοσιογραφική έρευνα που διήρκεσε δύο χρόνια, με στόχο να εντοπιστούν και να καταγραφούν οι ιστορίες Πορτογάλων και Λουσοαμερικανών που σκοτώθηκαν στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Ο Henrique Mano ασχολήθηκε με τα θύματα που ζούσαν στη Νέα Υόρκη, ενώ ο Fernando Santos, τότε αρχισυντάκτης της Luso-Americano, επικεντρώθηκε στα θύματα από το Νιου Τζέρσεϊ.
Συνολικά εντόπισαν εννέα ανθρώπους.
Ένας από αυτούς ήταν ο António Rocha, η περίπτωση του οποίου αποτέλεσε και την αφετηρία αυτής της έρευνας.
«Η σορός του António Rocha ήταν από τις πρώτες που εντοπίστηκαν και η κηδεία του ήταν επίσης από τις πρώτες που έγιναν. Το θυμάμαι πολύ καλά, στον καθεδρικό ναό του Νιούαρκ», λέει ο Henrique Mano.
Σύμφωνα με το προφίλ που δημοσίευσε η Luso-Americano, ήταν 34 ετών και είχε φτάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν ήταν ακόμη βρέφος, μαζί με τους γονείς του. Ήταν παντρεμένος και είχε δύο παιδιά. Εκείνο το πρωί βρισκόταν στον 105ο όροφο του Νότιου Πύργου, όπου εργαζόταν στην Cantor Fitzgerald, εταιρεία χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Δεν βρέθηκαν όμως οι σοροί όλων των θυμάτων των επιθέσεων. Μία τέτοια περίπτωση ήταν ο João Aguiar Jr., ένας 30χρονος νέος, ο οποίος επίσης εργαζόταν στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
«Είναι μια θλιβερή ιστορία, γιατί η σορός του, τα λείψανά του, δεν βρέθηκαν ποτέ», λέει ο Henrique Mano, αναφερόμενος σε μία από τις περιπτώσεις που τον σημάδεψαν περισσότερο.
Ο João έσωσε τη ζωή των συναδέλφων του
Ο João Aguiar Jr., γνωστός ως J.J., ήταν 30 ετών και εργαζόταν στην εταιρεία Keefe, Bruyette & Woods. Ο πατέρας του ήταν Πορτογάλος και η μητέρα του Αμερικανίδα. Αν και είχε γεννηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, είχε περάσει ένα μέρος της εφηβείας του στην Πορτογαλία. Σύντομα επρόκειτο να μετακομίσει με τη σύντροφό του.
«Θέλω να θυμάμαι τον αδελφό μου. Αλλά θεωρώ σημαντικό να γνωρίζει ο κόσμος ότι πέθανε σαν ήρωας», λέει η αδελφή του, Taciana Aguiar, η οποία σήμερα ζει στην Πορτογαλία.
«Κατάλαβε αμέσως ότι έπρεπε να φύγουν από το κτίριο. Άρχισε λοιπόν να γυρίζει στα γραφεία και να λέει σε όλους να βγουν έξω. Οι άνθρωποι με τους οποίους εργαζόταν έφυγαν. Φρόντισε να φτάσουν μέχρι το ασανσέρ. Και επέζησαν. Χωρίς εκείνον, αυτοί οι άνθρωποι πιθανότατα δεν θα είχαν επιζήσει».
Ο αδελφός της πήρε την πρωτοβουλία να ειδοποιήσει τους συναδέλφους του αμέσως μετά την πρόσκρουση του πρώτου αεροπλάνου στο διπλανό κτίριο. Όταν όμως το δεύτερο αεροπλάνο χτύπησε το κτίριο όπου βρισκόταν ο ίδιος, τον Νότιο Πύργο, δεν είχε ακόμη καταφέρει να διαφύγει.
«Δεν μάθαμε ποτέ πού ακριβώς βρισκόταν τη στιγμή της πρόσκρουσης. Πιστεύουμε όμως ότι ίσως είχε ανέβει σε ψηλότερο όροφο για να σώσει κι άλλους ανθρώπους», εξηγεί η αδελφή του, σημειώνοντας ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι της εταιρείας τελικά επέζησαν.
Η Taciana Aguiar ζούσε τότε στο Σαν Φρανσίσκο και ένας γείτονάς της την ειδοποίησε για όσα συνέβαιναν.
«Είχε τηλεφωνήσει στη σύντροφό του και της είχε πει: “χτυπήθηκε το πρώτο κτίριο, εμείς θα φύγουμε”. Όταν όμως είδα το δεύτερο αεροπλάνο να πέφτει πάνω στον δεύτερο πύργο, για κάποιον λόγο κατάλαβα αμέσως ότι είχε πεθάνει».
Η ιστορία του João Aguiar Júnior καταγράφηκε αργότερα σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου «The Hidden Brain» του Shankar Vedantam.
Ο αστυνομικός που αναζήτησε μια πιο ασφαλή δουλειά
Όπως ο João και ο António, άλλα τρία θύματα εργάζονταν σε εταιρείες του χρηματοπιστωτικού τομέα στο World Trade Center.
Σύμφωνα με τη Luso-Americano, ήταν ο Raymond James Rocha, 29 ετών, ο Dennis Gomes, 40 ετών, και ο Mark Jardim, 39 ετών.
Άλλα δύο θύματα εργάζονταν στην Port Authority, η οποία είχε την έδρα της στους Δίδυμους Πύργους. Ήταν ο Carlos da Costa, 41 ετών, και ο António Rodrigues, 37 ετών.
Τη στιγμή που τα αεροπλάνα έπεσαν πάνω στους πύργους, ο António Rodrigues δεν βρισκόταν εκεί, αλλά στον τερματικό σταθμό λεωφορείων της 42ης Οδού.
«Εκείνη την ημέρα όμως, οι περισσότεροι αστυνομικοί της Port Authority κλήθηκαν, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, να πάνε στο Ground Zero για να βοηθήσουν. Εκείνος ήταν μάλιστα στο τελευταίο απόσπασμα αστυνομικών που μπήκε στους ίδιους τους πύργους. Ήταν 14 και σκοτώθηκαν όλοι», θυμάται ο Henrique Mano.
Η ιστορία αυτή παρουσιάστηκε αργότερα και στην ταινία «World Trade Center» του Oliver Stone. Τον António Rodrigues υποδύθηκε ο ηθοποιός Armando Riesco.
«Ήταν αστυνομικός στο NYPD, αλλά κάποια στιγμή είπε στη γυναίκα του: “ίσως να πάω στην Port Authority, γιατί είναι πάντα πιο ασφαλές” και δεν θα τον έστελναν σε εκείνες τις πιο επικίνδυνες γειτονιές», θυμάται ο Henrique Mano. «Πίστευε ότι θα ήταν πιο ασφαλής και τελικά συνέβη αυτό».
Ο Manuel da Mota, από την άλλη, δεν εργαζόταν στους Δίδυμους Πύργους. Ο 43χρονος ξυλουργός βρισκόταν όμως εκεί εκείνο το πρωί, εγκαθιστώντας μια κάβα κρασιών στο Windows on the World, το εστιατόριο που βρισκόταν σε έναν από τους τελευταίους ορόφους του Βόρειου Πύργου.
Το αεροπλάνο της American Airlines έπεσε μερικούς ορόφους χαμηλότερα, εγκλωβίζοντας όσους βρίσκονταν στο εστιατόριο.
Από τα εννέα θύματα που εντόπισε η εφημερίδα, μόνο ένας επέβαινε σε ένα από τα αεροπλάνα που είχαν καταληφθεί από τους αεροπειρατές.
Ήταν ο Christopher Mello, ο οποίος ταξίδευε μαζί με έναν συνάδελφό του στην πτήση AA11 της American Airlines, που έπεσε πάνω στον Βόρειο Πύργο. Ήταν δισέγγονος Αζοριανών και βρισκόταν σε επαγγελματικό ταξίδι με προορισμό το Λος Άντζελες.
«Ο Christopher Mello, που βρισκόταν στο αεροπλάνο, ήταν κατά σύμπτωση ο νεότερος από τα θύματα πορτογαλικής καταγωγής. Ήταν 25 ετών, στην αρχή της ζωής του», θυμάται ο Henrique Mano.
Ένα βουνό από συντρίμμια
Ο Henrique Mano πέρασε δύο χρόνια ακολουθώντας στοιχεία και ονόματα πορτογαλικής καταγωγής. Πριν από τη δημοσίευσή τους, οι ταυτότητες των θυμάτων γνωστοποιούνταν στο πορτογαλικό προξενείο.
«Θεωρούσαμε κάποιον θύμα πορτογαλικής καταγωγής μόνο μετά την επιβεβαίωση από την οικογένεια», εξηγεί.
«Το να μιλάμε με τους συγγενείς ήταν ίσως η δυσκολότερη πλευρά της δημοσιογραφικής κάλυψης», λέει ο δημοσιογράφος, θυμούμενος τη συνάντησή του με τη σύζυγο ενός από τα θύματα, η οποία εξακολουθούσε να πιστεύει ότι ο άνδρας της μπορεί να ήταν ζωντανός.
«Έλεγε στα παιδιά ότι ο πατέρας τους βοηθούσε άλλους ανθρώπους, ότι θα εμφανιζόταν, ότι θα επέστρεφε στο σπίτι. Αλλά, φυσικά, δεν επέστρεψε ποτέ».
Ο δημοσιογράφος κάλυψε και πολλές άλλες ιστορίες της 11ης Σεπτεμβρίου, με επίκεντρο τη λουσοαμερικανική κοινότητα. Από ανθρώπους που γλίτωσαν τον θάνατο από καθαρή τύχη, επειδή είχαν βγει για ένα τσιγάρο ή είχαν καθυστερήσει να φτάσουν στη δουλειά, μέχρι εκείνους που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης και απομάκρυνσης των συντριμμιών.
Το βουνό από συντρίμμια και η μυρωδιά που αναδυόταν από εκεί ήταν, όπως λέει, αυτά που τον σημάδεψαν περισσότερο τις πρώτες ημέρες.
«Υπήρχαν εκεί σχεδόν τρεις χιλιάδες νεκροί. Ήταν μια μυρωδιά που για αρκετές ημέρες, θα έλεγα ακόμη και για μία εβδομάδα, απλώθηκε σε ολόκληρο το Μανχάταν», θυμάται.
«Όταν τελικά ένα βράδυ γύρισα σπίτι και μπήκα στο διαμέρισμά μου, μύρισα αυτή τη μυρωδιά. Μετά μίλησα με άλλους ανθρώπους, με γείτονες, και όλοι έλεγαν: “είναι παντού”».
Πιθανό δέκατο θύμα
Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2001, η οικογένεια του João Aguiar Jr. πραγματοποίησε μια τελετή αποχαιρετισμού κοντά στην παραλία, στο Νιου Τζέρσεϊ. Παρόντες ήταν και ορισμένοι συνάδελφοί του.
«Αρκετοί άνθρωποι ήρθαν και μου είπαν: “δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι ο Jay δεν κατάφερε να βγει από το κτίριο. Του χρωστάω τη ζωή μου”», θυμάται η αδελφή του.
«Ένιωσα ότι είχαν σχεδόν ένα είδος ενοχής του επιζώντα, επειδή εκείνοι βρίσκονταν εκεί, στην τελετή, κι εκείνος όχι».
Αυτή την Παρασκευή συμπληρώνονται 25 χρόνια από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Για την Taciana Aguiar είναι μια ημέρα μνήμης για τον αδελφό της. Σχεδιάζει να πάει μαζί με τον γιο της στο σχολείο St. Julian's, στο Carcavelos, όπου είχε φοιτήσει ο João κατά την εφηβεία του.
«Μετά τον θάνατό του, το σχολείο τοποθέτησε ένα παγκάκι με μια μικρή μεταλλική πλακέτα που φέρει το όνομά του», εξηγεί η Taciana.
«Συνήθως πηγαίνω εκεί και αφήνω λουλούδια. Επειδή η σορός του δεν βρέθηκε ποτέ, αυτό είναι το μέρος που έχω συνδέσει μαζί του».
Με αφορμή αυτή την επέτειο, ο Henrique Mano έγραψε ξανά στη Luso-Americano για τα θύματα και τους μάρτυρες της 11ης Σεπτεμβρίου. Ακόμη και τόσα χρόνια αργότερα, όμως, εξακολουθούν να εμφανίζονται νέες ιστορίες.
«Τώρα προέκυψε το όνομα μιας γυναίκας που προσπαθώ να ερευνήσω, για να διαπιστώσω αν είναι ή όχι πορτογαλικής καταγωγής», λέει, εξηγώντας πόσο δύσκολο είναι να εντοπίσει τους συγγενείς της.
Εάν επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για το δέκατο θύμα πορτογαλικής καταγωγής και την πρώτη γυναίκα.
«Είναι πάντα ένα απίστευτο κουτί της Πανδώρας», λέει ο Henrique Mano, αναφερόμενος στις αμέτρητες ιστορίες της 11ης Σεπτεμβρίου.
«Επηρέασε τόσους πολλούς ανθρώπους με τόσο διαφορετικούς τρόπους, που ποτέ δεν ξέρεις τι άλλο μπορεί να βρεις».