Τι συμβαίνει με τις παροπλισμένες ανεμογεννήτριες και τις λεπίδες τους: Κάποιες αποκτούν νέα ζωή ως κτίρια
Η Ευρώπη οδεύει προς μια χρονιά-ρεκόρ για την αιολική ενέργεια, με 8,8 GW νέας ισχύος να έχουν εγκατασταθεί στο πρώτο μισό του 2026 – αύξηση 30% σε ετήσια βάση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ποσότητα αυτή ηλεκτρικής ενέργειας αρκεί για την τροφοδοσία περίπου επτά εκατομμυρίων ευρωπαϊκών νοικοκυριών και για την αντικατάσταση εισαγωγών ορυκτών καυσίμων που αντιστοιχούν σε 25 δεξαμενόπλοια LNG τον χρόνο, σύμφωνα με τη μη κερδοσκοπική οργάνωση του κλάδου WindEurope.
Κάθε ανεμογεννήτρια που εγκαθίσταται όμως κάποια στιγμή πρέπει να αποσυναρμολογηθεί – και οι κατασκευαστές εξακολουθούν να αναζητούν τρόπους ώστε κανένα από τα υλικά να μην πηγαίνει χαμένο.
Έως και το 90% της μάζας μιας ανεμογεννήτριας αποτελείται από υλικά που ανακυκλώνονται εύκολα, όπως χάλυβας, χαλκός, αλουμίνιο και σκυρόδεμα. Τα σύνθετα υλικά, που συνθέτουν το μεγαλύτερο μέρος των πτερυγίων, είναι πιο προβληματικά.
"Ο διαχωρισμός των σύνθετων υλικών από τη ρητίνη απαιτεί εξειδικευμένες διαδικασίες, που συχνά περιλαμβάνουν υψηλές θερμοκρασίες ή άλλες μεθόδους επεξεργασίας με υψηλή ενεργειακή ένταση", δηλώνει στην Euronews Earth η Eva Julius-Philipp, διευθύντρια Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας της επιχειρηματικής μονάδας Αιολικής Ενέργειας της Vattenfall. "Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι διαδικασίες μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα και την αξία των ανακτώμενων υλικών, καθιστώντας πιο δύσκολη την ανακύκλωση σε μεγάλη κλίμακα."
Από τότε που εισήγαγε, το 2021, απαγόρευση ταφής για τα πτερύγια, τα καλύμματα της άτρακτου και τα ρύγχη, η σουηδική εταιρεία έχει αναπτύξει ορισμένες δημιουργικές εναλλακτικές λύσεις.
Από τα πτερύγια στα κτίρια: τα εξαρτήματα των ανεμογεννητριών αποκτούν δεύτερη ζωή
Από το έδαφος είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πόσο μεγάλες ανεμογεννήτριες είναι. Για να το δείξει στην πράξη, η Vattenfall συνεργάστηκε με το σχεδιαστικό στούντιο Superuse και μετέτρεψε ένα παροπλισμένο κάλυμμα άτρακτου ανεμογεννήτριας – όπου στεγάζεται ο μηχανικός και ηλεκτρικός εξοπλισμός – σε έναν συμπαγή χώρο κατοικίας.
Με πλάτος τέσσερα μέτρα, μήκος 10 μέτρα και ύψος τρία μέτρα, το κιβώτιο αυτό βρισκόταν κάποτε στην κορυφή ενός αιολικού πύργου στην Αυστρία. Σήμερα είναι μια μικροκατοικία (tiny house), εξοπλισμένη με κουζίνα, μπάνιο και καθιστικό, καθώς και μια αντλία θερμότητας, ηλιακά πάνελ και ηλιακό θερμοσίφωνα.
Το έργο παρουσιάστηκε στην Dutch Design Week το 2024, στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας που εξερευνά πώς τα υλικά μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν με όσο το δυνατόν λιγότερο ενεργοβόρα και ρυπογόνα επεξεργασία.
Και τα πτερύγια έχουν επανασχεδιαστεί ως δομικά υλικά. Μετά την παύση λειτουργίας τους το 2023, τα 57 πτερύγια από το χερσαίο αιολικό πάρκο Nørre Økse Sø στη Δανία απέκτησαν νέα χρήση ως πρόσοψη πολυώροφου χώρου στάθμευσης στην πόλη Λουντ.
Η κίνηση αυτή άνοιξε τον δρόμο για πλήθος ευρηματικών χρήσεων των παροπλισμένων πτερυγίων, από πλαίσια για ηλιακά πάνελ μέχρι σκι άλπεων.
"Έργα όπως η μικροκατοικία Tiny House, τα έργα κατασκευαστικά με πτερύγια και τα ανακυκλωμένα σκι δεν αποτελούν ακόμη λύση μεγάλης κλίμακας, ωστόσο έχουν στόχο να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε εμπειρία, να αναπτύξουμε νέες εφαρμογές και να δώσουμε ώθηση στην αγορά κυκλικών λύσεων", λέει η Julius-Philipp.
Υπό την προϋπόθεση ότι είναι ασφαλές, η προτιμώμενη επιλογή είναι η παράταση της διάρκειας λειτουργίας των υφιστάμενων εξαρτημάτων μέσω επαναχρησιμοποίησης και επισκευής, προσθέτει.
Ανακύκλωση πτερυγίων ανεμογεννητριών: μια πολύπλοκη πρόκληση
Τα πτερύγια των ανεμογεννητριών μπορεί να έχουν μήκος από 50 έως 100 μέτρα και είναι σχεδιασμένα ώστε να περιστρέφονται σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες για έως και 25 χρόνια. Αυτό που τα κάνει τόσο ανθεκτικά είναι και ο λόγος που δυσκολεύει την ανακύκλωσή τους: υλικά όπως υαλοΐνες, ανθρακονήματα, εποξικές ρητίνες, ξύλο μπάλσα, μέταλλα και διάφορα πληρωτικά, συμπιεσμένα σφιχτά σε στρώσεις.
Στοχεύοντας να πετύχει 100% κυκλικότητα για αυτά τα σύνθετα υλικά έως το 2030, η Vattenfall εργάζεται πάνω σε νέους τρόπους επαναχρησιμοποίησης, νέας αξιοποίησης, ανακατασκευής και ανακύκλωσης των πτερυγίων.
"Όταν τα σύνθετα υλικά δεν μπορούν να ανακυκλωθούν με υψηλή προστιθέμενη αξία, μπορούν να υποβληθούν σε επεξεργασία για ανάκτηση ενέργειας ή/και συνεπεξεργασία στην παραγωγή τσιμέντου", εξηγεί η Julius-Philipp.
Προς το παρόν, η Vattenfall χρησιμοποιεί μηχανικές διαδικασίες ανακύκλωσης για να μετατρέπει το υλικό των πτερυγίων σε νιφάδες σύνθετων υλικών ή πληρωτικά για νέα προϊόντα, ενώ η πυρόλυση – μια θερμική μέθοδος ανακύκλωσης – επιτρέπει την ανάκτηση ινών και άλλων δευτερογενών υλικών.
Η τεχνολογία όμως δεν είναι η μοναδική πρόκληση: "Τα παροπλισμένα πτερύγια δεν διατίθενται σε σταθερή και προβλέψιμη ροή, γεγονός που δυσκολεύει την οικονομικά βιώσιμη κλιμάκωση των λύσεων ανακύκλωσης", σημειώνει η Julius-Philipp.
Καθώς η πρώτη γενιά μεγάλων ευρωπαϊκών αιολικών πάρκων πλησιάζει στο τέλος της διάρκειας λειτουργίας της τα επόμενα χρόνια, περισσότερα πτερύγια θα τίθενται εκτός υπηρεσίας, αυξάνοντας την ανάγκη για λύσεις που να είναι "κλιμακώσιμες, οικονομικά αποδοτικές και με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας", προσθέτει.
Η ΕΕ δεν έχει ακόμη επιβάλει απαγόρευση ταφής παροπλισμένων πτερυγίων. Μόνο η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες διαθέτουν δεσμευτικές εθνικές απαγορεύσεις, και η WindEurope πιέζει πλέον τις Βρυξέλλες να καταστήσουν τη δέσμευση νομικά υποχρεωτική σε όλα τα κράτη μέλη.
"Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που να επιτρέπει την κλιμάκωση των κυκλικών αλυσίδων αξίας και των δευτερογενών πρώτων υλών", λέει η Julius-Philipp, η οποία ελπίζει ότι η Πράξη για την Κυκλική Οικονομία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που αναμένεται να προταθεί αργότερα φέτος, θα συμβάλει σε αυτό.
Σχεδιασμένα για ανακύκλωση: το μέλλον των πτερυγίων ανεμογεννητριών;
Όλο και περισσότερο, οι κατασκευαστές λαμβάνουν υπόψη το τέλος ζωής όταν σχεδιάζουν πτερύγια ανεμογεννητριών.
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι τα RecyclableBlades της Siemens Gamesa, που χρησιμοποιούνται στο υπεράκτιο αιολικό πάρκο Hollandse Kust Zuid (HKZ) της Vattenfall στις Κάτω Χώρες.
Τα πτερύγια αυτά χρησιμοποιούν έναν τύπο ρητίνης που διαλύεται σε διάλυμα χαμηλής θερμοκρασίας και ήπιας οξύτητας. Αυτό επιτρέπει τον διαχωρισμό της ρητίνης από τα άλλα υλικά του πτερυγίου – υαλοΐνες, ανθρακονήματα, πλαστικό, ξύλο και μέταλλο – χωρίς να επηρεάζονται σημαντικά οι ιδιότητές τους, διευρύνοντας έτσι τις δυνατότητες αξιοποίησης των ανακυκλωμένων υλικών σε νέα προϊόντα υψηλής ποιότητας.
"Παρότι τα ανακυκλώσιμα πτερύγια δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί ευρέως, βλέπουμε αυξανόμενη έμφαση στην ανάπτυξη τεχνολογιών που επιτρέπουν πιο αποτελεσματική ανακύκλωση των πτερυγίων και συμβάλλουν στη διατήρηση της αξίας και της ποιότητας των υλικών που ανακτώνται", αναφέρει η Julius-Philipp.