Το Volta κάνει τον κύκλο του. Το σύστημα επιστροφής άδειων πλαστικών μπουκαλιών, που εφαρμόζεται από τον Απρίλιο στην Πορτογαλία, χρησιμεύει και για συγκέντρωση χρημάτων: νέοι το αξιοποιούν για όνειρα, προκλήσεις και δωρεές σε φιλανθρωπικές και συλλογικές οργανώσεις.
Οι αδελφές Αριέλα και Άλις χρησιμοποιούσαν ήδη το Volta για να ενισχύσουν το χαρτζιλίκι τους. Από τις 10 Ιουνίου, όμως, έγινε καθημερινή ενασχόληση, που περιλαμβάνει όλη την πολυκατοικία όπου ζουν, στη Βίλα ντο Κόντε.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Έφτιαξαν μικρά γράμματα κι εγώ τα τύπωσα, με το σχέδιό τους και την ώρα που θα πήγαιναν να πάρουν τη σακούλα», εξηγεί η μητέρα, η Καρίνα Λάουρο, που έφτασε στην Πορτογαλία στις αρχές του 2024 από το Ρίο ντε Ζανέιρο.
«Αφήνουν τη σακούλα στην πόρτα του γείτονα και κάθε μέρα, στις εννιά το βράδυ, γυρίζουν για να πάρουν αυτή τη σακούλα με τα μπουκάλια, όταν υπάρχουν μπουκάλια».
Τα άδεια μπουκάλια στη συνέχεια ανταλλάσσονται με χρήματα. Με σαφή στόχο: ως τον Ιούνιο του επόμενου έτους να έχουν συγκεντρώσει 120.000 μπουκάλια, συνολικά 6.000 ευρώ για καθεμία.
Τα χρήματα θα χρησιμεύσουν για να πραγματοποιήσουν ένα όνειρο. Η δεκάχρονη Άλις θέλει να κάνει τρίωρη εβδομάδα ανταλλαγής μαθητών στη Νότια Κορέα. Η αδελφή της, η 13χρονη Αριέλα, θέλει επίσης να πάει σε ανταλλαγή μαθητών, αλλά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα κορίτσια ήταν εκείνα που σκέφτηκαν να χρησιμοποιήσουν το Volta για να συγκεντρώσουν χρήματα και να εμπλέξουν τους γείτονες, αφού η μητέρα τους τούς εξήγησε ότι μόνο με τα μπουκάλια του σπιτιού δεν θα έφταναν στον στόχο.
**«**Ήταν πολύ λίγα, έτσι δεν είναι; Γιατί ήταν μόνο τα μπουκάλια του σπιτιού», λέει η Καρίνα Λάουρο. «Ουσιαστικά, αν ήμασταν μόνο εμείς, δεν θα βγάζαμε άκρη».
«Δεν μαζεύουμε τίποτα από τα σκουπίδια»
Με το Volta, τα πλαστικά μπουκάλια έως τριών λίτρων απέκτησαν εγγυοδοτική χρέωση δέκα λεπτών. Αυτό το ποσό μπορεί να ανακτηθεί αν τα μπουκάλια επιστραφούν.
Η επιστροφή γίνεται μέσω μηχανημάτων στα σούπερ μάρκετ (πηγή στα Πορτογαλικά), τα οποία εκδίδουν ένα κουπόνι που μπορεί να εξαργυρωθεί σε εκπτώσεις ή σε μετρητά. Τώρα αρχίζουν επίσης να εμφανίζονται κιόσκια σε άλλα σημεία μεγάλης κίνησης ή για τη διαχείριση μεγάλων ποσοτήτων μπουκαλιών.
Το σύστημα αυτό, που διαχειρίζεται η SDR Portugal, ήταν ο τρόπος με τον οποίο η χώρα ανταποκρίθηκε στη Οδηγία για τα πλαστικά μιας χρήσης (DSUP), η οποία απαιτεί την ανάκτηση του 90% των επιστρεφόμενων μπουκαλιών έως το 2029. Η οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη της ΕΕ να θεσπίζουν συστήματα εγγυοδοσίας για να πετύχουν αυτόν τον στόχο.
Στην Πορτογαλία, το σύστημα τέθηκε σε εφαρμογή τον Απρίλιο. Και όσο οι καταναλωτές το συνήθιζαν, άρχισαν να εμφανίζονται ειδήσεις για αναποδογυρισμένους κάδους και σκουπίδια σκορπισμένα στο δρόμο από άτομα που αναζητούσαν μπουκάλια. Στη Λισαβόνα, πολλοί κάτοικοι και δημοτικές ενότητες εξέφρασαν παράπονα (πηγή στα Πορτογαλικά) για έλλειψη καθαριότητας. Στα τέλη Ιουλίου, η PSP προχώρησε στη σύλληψη ενός άνδρα (πηγή στα Πορτογαλικά) επειδή έψαχνε μέσα στους κάδους, αποκαλώντας τον «μεταλλωρύχο των σκουπιδιών».
Η εικόνα αυτή δεν ήταν εντελώς καινούργια. Σε συνέντευξη στην Euronews πέρυσι, ο πρόεδρος της Πορτογαλικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος (APA), Ζοζέ Πιμέντα Μασάδο, έκανε λόγο για πιθανούς περιβαλλοντικούς κινδύνους που συνδέονται με το σύστημα. Το ρεπορτάζ ανέφερε επίσης ότι στη Γερμανία, όπου το σύστημα λειτουργεί από το 2003, είναι συνηθισμένο άστεγοι να ψάχνουν τα σκουπίδια για μπουκάλια.
Ωστόσο, δεν είναι όλοι όσοι ψάχνουν για μπουκάλια άστεγοι ή χωρίς εισόδημα. Κάποιοι το κάνουν για να αυξήσουν λίγο το εισόδημά τους, ενώ για ορισμένους νέους έχει γίνει ένα πραγματικό καλοκαιρινό «στοίχημα».
Τέτοια είναι η περίπτωση δύο νεαρών που εργάζονται σε παραλιακή επιχείρηση στο Λουλέ. Σε συνέντευξή τους στο Rádio Renascença τονίζουν ότι «δεν γυρνάμε ψάχνοντας στους κάδους» (πηγή στα Πορτογαλικά), αλλά απλώς βάζουν στο Volta τα μπουκάλια που ούτως ή άλλως πρέπει να μαζεύουν στη δουλειά τους.
Η Καρίνα Λάουρο γνωρίζει το φαινόμενο των ανθρώπων που μαζεύουν μπουκάλια από τα σκουπίδια, μέχρι και «κόσμο που πράγματι τα μαζεύει για να έχει ένα εισόδημα». Στην περίπτωσή τους, όμως, οι κόρες δεν πηγαίνουν στα σκουπίδια.
**«**Όχι, μας τα δίνουν πάντα. Δεν μαζεύουμε τίποτα από τα σκουπίδια», εξηγεί η μητέρα. «Άλλωστε δεν βγαίνουμε στο δρόμο για να ψάχνουμε, πηγαίνουμε κατευθείαν στα σπίτια των ανθρώπων».
Πρόκειται επίσης για ένα περιβαλλοντικό εγχείρημα, στήριγμα στην ανακύκλωση, που συνδέεται ήδη με ένα ακόμη όνειρο της Άλις: να σπουδάσει στο Χάρβαρντ.
«Ο στόχος πίσω από αυτό είναι να φτάσουν πράγματι αυτόν τον αριθμό στην ανακύκλωση, ώστε να υπολογιστεί και ως περιβαλλοντικό πρότζεκτ για την Άλις», εξηγεί η μητέρα, θυμίζοντας τα κριτήρια εισαγωγής στα αμερικανικά πανεπιστήμια.
Από τις μπιφάνας στις γάτες
Ο Αντόνιο Κάζα Μπράνκα είναι ιδιοκτήτης του Gatil Original (πηγή στα Πορτογαλικά), ενός καταφυγίου στη Βέντας Νοβας, που φιλοξενεί κυρίως ηλικιωμένες, άρρωστες και ευάλωτες γάτες. Πριν από περίπου ενάμιση μήνα είχε μια ιδέα: να δημιουργήσει συνεργασίες με επιχειρήσεις της πόλης.
Οι συνεργαζόμενες επιχειρήσεις δίνουν τα άδεια μπουκάλια στο καταφύγιο, το οποίο τα επιστρέφει στο σύστημα και κρατά τα χρήματα. Τα έσοδα χρησιμοποιούνται για την αγορά τροφής για τα ζώα.
**«**Στη Βέντας Νοβας υπάρχουν πολλά μαγαζιά με μπιφάνα και προσπαθούμε να κάνουμε μια συνεργασία, ώστε κάθε εβδομάδα να πηγαίνουμε να μαζεύουμε τις σακούλες με τα ανακυκλώσιμα σκουπίδια, αυτά τα πλαστικά μπουκάλια και τα κουτάκια», εξηγεί. «Πηγαίνουμε μετά στο μηχάνημα, τα ανταλλάσσουμε με κουπόνια και στο σούπερ μάρκετ τα αλλάζουμε με πατέ για τις γάτες».
Στην πρώτη προσπάθεια, η δωρεά ενός μαγαζιού με μπιφάνα γέμισε ένα βαν.
«Ένας κύριος από τις μπιφάνας γέμισε το βανάκι μου με σακούλες από μπουκάλια του ενάμιση λίτρου, μικρά μπουκάλια. Γέμισα το βαν και αυτό αντιστοιχούσε περίπου σε 50 ευρώ», λέει ο Αντόνιο.
Το καταφύγιο έχει ήδη πέντε συνεργασίες, στις οποίες συμμετέχει και ένα ζαχαροπλαστείο, ενώ ακόμη και ένα λογιστικό γραφείο ενδιαφέρεται να βοηθήσει με τα μπουκάλια που χρησιμοποιούν οι υπάλληλοι. Το σχέδιο του Αντόνιο Κάζα Μπράνκα είναι κάθε μέρα, στο τέλος της δουλειάς, να κάνει έναν γύρο στα συνεργαζόμενα καταστήματα.
«Για μένα είναι σαν χρυσάφι. Δεν έχω πρόβλημα να ζητήσω, να παρακαλέσω», λέει.
«Αν καταφέρουμε να παίρνουμε από κάθε εστιατόριο 50 ευρώ την εβδομάδα, από τρία ή τέσσερα εστιατόρια, τότε μπορούμε να καλύψουμε την τροφή των ζώων».
Και αυτό ακριβώς συμβαίνει. Αυτή τη στιγμή, ο Αντόνιο Κάζα Μπράνκα καταφέρνει να αγοράζει όλη την τροφή για τις περίπου 40 γάτες που φιλοξενεί το καταφύγιο. Εκτός μένουν ακόμη άλλες δαπάνες, όπως ο κτηνίατρος και τα φάρμακα.
Όταν κάποιος βάζει τα μπουκάλια στα μηχανήματα Volta, υπάρχει ήδη η δυνατότητα να στείλει το ποσό σε έναν φορέα (πηγή στα Πορτογαλικά). Η ιστοσελίδα του Volta αναφέρει ως παραδείγματα τη Λίγκα Πορτουγκέζα ντος Μπομπέιρος, την Cáritas, τη Liga para a Proteção do Ambiente ή τη Liga Portuguesa dos Direitos do Animal. Οι διαθέσιμοι φορείς εξαρτώνται από το μηχάνημα.
Υπάρχουν όμως ιδρύματα που πηγαίνουν ένα βήμα παραπέρα στη συγκέντρωση χρημάτων. Ζητούν από τους δωρητές να τους φέρνουν τα κουπόνια επιστροφής ή ακόμη και τα ίδια τα μπουκάλια, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι να τα καταθέτουν στα σημεία συλλογής.
Ο Αντόνιο Κάζα Μπράνκα έχει συναντήσει επίσης εστιατόρια που πλέον δίνουν τα μπουκάλια στους εργαζόμενους ή περιπτώσεις όπου τα μπουκάλια πηγαίνουν σε υπαλλήλους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Μήπως τα μπουκάλια του Volta είναι οι νέες πλαστικές τάπες;
«Οι τάπες βοηθούσαν ανθρώπους που τις μάζευαν για να πληρώσουν θεραπείες για τα παιδιά τους», εξηγεί. «Οι άνθρωποι έφερναν τις τάπες στο καταφύγιο ως δωρεά, αλλά εμείς δεν τις χρησιμοποιούσαμε. Δεν είχαμε κανένα όφελος από τις τάπες, απλώς τις συγκεντρώναμε και τις δίναμε σε όσους τις χρειάζονταν».
«Τώρα, με τα κουτάκια, είναι άμεσο. Παίρνουμε πρόθυμα τα κουτιά, γεμίζουμε τις σακούλες και μπορούμε να τα ανταλλάξουμε με χρήματα. Είναι επιπλέον δουλειά, αλλά ανταμείβεται», καταλήγει.
«Δεν μπορούμε να το αφήσουμε να χαθεί»
Από τις αρχές Αυγούστου υπάρχει ένας κάδος στο δημοτικό συμβούλιο της Ότα, στον δήμο Αλενκέρ, στην περιφέρεια της Λισαβόνας, ώστε οι κάτοικοι να αφήνουν τα άδεια πλαστικά μπουκάλια. Στο κέντρο της κοινότητας εμφανίστηκε επίσης ένας κάδος χωρητικότητας χιλίων λίτρων για μπουκάλια. Ο κάδος γέμισε μέσα σε λίγες μέρες.
«Επειδή έχουμε μεγάλη προσέλευση, σκεφτόμαστε να βάλουμε ακόμη δύο κάδους, έναν σε κάθε άκρο της κοινότητας», εξηγεί ο Νέλσον Μότα.
Ο Νέλσον μεγάλωσε στην Ότα και παραμένει δεμένος με τον τόπο. Είναι μέλος του Guarda à Casa, ενός κινήματος πολιτών (πηγή στα Πορτογαλικά) που θέλει να ανακαινίσει το κτίριο όπου ζούσαν οι δασοφύλακες της Σέρα ντα Ότα.
«Αποφασίσαμε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι, δεν μπορούμε να το αφήσουμε να καταρρεύσει», εξηγεί. «Αν οι αρμόδιες αρχές δεν καταφέρνουν να φτάσουν παντού, γιατί φέτος, με τις πλημμύρες που είχαμε, είναι φυσιολογικό οι δήμοι να μην μπορούν να βοηθήσουν ορισμένα έργα».
Κάπως έτσι προέκυψε η ιδέα να χρησιμοποιηθεί το σύστημα επιστροφής μπουκαλιών Volta για τη συγκέντρωση χρημάτων.
«Το Volta είναι ένας εύκολος τρόπος να μαζέψεις λίγα χρήματα. Δεν είναι μεγάλα ποσά, αλλά αυτά τα χρήματα αρκούν για να οργανώσουμε κάποιες εκδηλώσεις».
Πέρα από τους κάδους, η ομάδα στηρίζεται και στη συνεργασία της Αναψυχής και Αθλητικής Ένωσης, η οποία δωρίζει τα μπουκάλια από το μπαρ της. Τα μέλη της ομάδας πολιτών μαζεύουν επίσης μπουκάλια από φίλους και συναδέλφους στη δουλειά και στη συνέχεια οι ίδιοι καταθέτουν τις φιάλες σε μηχάνημα του Volta για να πάρουν τα χρήματα.
«Εγώ ο ίδιος έκανα χθες μια κατάθεση, ήταν 11,60 ευρώ. Δηλαδή, 116 μπουκάλια», εξηγεί ο Νέλσον Μότα. «Παρέδωσα 116 μπουκάλια, που δεν έπιαναν ούτε χώρο στο αυτοκίνητο, και χωρίς δυσκολία έγιναν 10 ευρώ. Νομίζω ότι αξίζει τον κόπο, έτσι δεν είναι;», λέει στην Euronews.
Η επιτυχία της πρωτοβουλίας δεν εκπλήσσει τον Νέλσον Μότα:
«Φυσικά έχουμε καλή ανταπόκριση. Οι άνθρωποι στην Ότα, όταν εμφανίζονται τέτοιες πρωτοβουλίες, προσπαθούν πάντα να βοηθούν. Έτσι είναι ο κόσμος εκεί».
«Δεν φανταζόμουν ότι θα πάρει τέτοιες διαστάσεις»
Το εγχείρημα της Αριέλα και της Άλις έχει επίσης μεγάλη απήχηση, κυρίως χάρη στα κοινωνικά δίκτυα. Οι σελίδες «Sonho na garrafa» εξηγούν τη διαδικασία συλλογής και ενημερώνουν διαρκώς για τον αριθμό των μπουκαλιών που έχουν ήδη συγκεντρώσει.
«Ήθελα να δημιουργήσω αυτό το προφίλ στα social media και να δείξω το πρότζεκτ, ώστε να φτάσει μακριά και να είναι καταγεγραμμένο για το μέλλον της», λέει η Καρίνα Λάουρο, αναφερόμενη στο πανεπιστημιακό όνειρο της κόρης της. «Δεν φανταζόμουν όμως ότι θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις, γιατί ο κόσμος άρχισε να αγκαλιάζει την προσπάθεια.»
Ο λογαριασμός στο Instagram (πηγή στα Πορτογαλικά) έχει πάνω από 12.000 ακόλουθους και στο TikTok (πηγή στα Πορτογαλικά) έχει πάνω από 250.000 likes. Έτσι, όλο και περισσότεροι άρχισαν να στέλνουν μηνύματα στήριξης και να θέλουν να συμβάλουν, ανάμεσά τους και άνθρωποι που ζουν στο εξωτερικό.
«Όταν το ίντερνετ άρχισε να τις βλέπει, ο κόσμος άρχισε να θέλει να δωρίσει μπουκάλια, να δωρίσει τα χρήματα από την ανταλλαγή των μπουκαλιών», λέει η μητέρα, προσθέτοντας ότι δέχεται δωρεές μόνο αν προέρχονται από επιστροφή μπουκαλιών.
«Υπάρχει μια γυναίκα από την Ιρλανδία που στέλνει κάθε εβδομάδα. Εκεί στην Ιρλανδία είναι 25 λεπτά το μπουκάλι, οπότε τα αλλάζει εκεί και στέλνει τα χρήματα στα παιδιά».
Μια άλλη σημαντική ώθηση ήρθε από τα εστιατόρια, τα οποία θέλησαν επίσης να στηρίξουν το εγχείρημα. Η ίδια η μητέρα πηγαίνει τώρα να μαζεύει τα μπουκάλια από τα εστιατόρια, μία φορά την εβδομάδα.
Ως τα μέσα Αυγούστου είχαν συγκεντρώσει πάνω από 5.300 μπουκάλια και 537 ευρώ.
**«**Τώρα όμως άρχισαν να έρχονται περισσότερα μηνύματα από άλλα εστιατόρια, που θέλουν επίσης να βοηθήσουν. Οπότε, με την είσοδο των εστιατορίων, πιθανότατα ο αριθμός θα διπλασιαστεί».