Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατακεραυνώνει τα ορυκτά καύσιμα στην ομιλία της για την κατάσταση της ΕΕ το 2022, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται ξανά στο κέντρο ενεργειακής κρίσης.
Η Ευρώπη δέχεται ολοένα μεγαλύτερη πίεση να καταρτίσει μια «υψηλού επιπέδου, ανεξάρτητη, επιστημονικά τεκμηριωμένη» έκθεση για την απεξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, ώστε να αποτρέψει μια νέα ενεργειακή κρίση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αύριο (16 Σεπτεμβρίου) η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen θα εκφωνήσει την ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (SOTEU).
Πρόκειται για μια κρίσιμη στιγμή στη δημοκρατική ζωή της ΕΕ και αξιοποιείται ως ευκαιρία για απολογισμό της χρονιάς που πέρασε, για τον καθορισμό των προτεραιοτήτων της Ένωσης και για την ανακοίνωση νέων πρωτοβουλιών. Συνήθως ακολουθεί συζήτηση με τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ώστε να ενισχυθεί η λογοδοσία.
Το 2022, η φον ντερ Λάιεν αξιοποίησε την ομιλία SOTEU για να αναφερθεί στην κρίση των ορυκτών καυσίμων στην Ευρώπη, που προκλήθηκε από τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και να κάνει αναδρομή στην ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του 1970 που οφειλόταν στους πολέμους στη Μέση Ανατολή.
«Ορισμένοι από εμάς θυμούνται τα Σαββατοκύριακα χωρίς αυτοκίνητα για εξοικονόμηση ενέργειας», είπε. «Κι όμως, συνεχίσαμε να κινούμαστε στον ίδιο δρόμο. Δεν απαλλαγήκαμε από την εξάρτησή μας από το πετρέλαιο. Και, το χειρότερο, τα ορυκτά καύσιμα επιδοτούνταν μαζικά.
«Αυτό ήταν λάθος, όχι μόνο για το κλίμα, αλλά και για τα δημόσια οικονομικά μας και για την ανεξαρτησία μας. Και εξακολουθούμε να το πληρώνουμε μέχρι σήμερα».
Η φον ντερ Λάιεν πρόσθεσε ότι μόνο «λίγοι οραματιστές» αντιλήφθηκαν πως το πραγματικό πρόβλημα ήταν τα ίδια τα ορυκτά καύσιμα και όχι απλώς η τιμή τους.
Ευρώπη: το κόστος της τελευταίας κρίσης ορυκτών καυσίμων
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πολύ παρόμοιο πρόβλημα, που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο με το Ιράν και το προσωρινό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, μιας ζωτικής θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται συνήθως περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τον Ιούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι η ΕΕ έχει δαπανήσει πάνω από 50 δισ. ευρώ επιπλέον για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από την αρχή της σύρραξης – ποσό που σε μεγάλο βαθμό έχει επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Οι εκτιμήσεις ανεβάζουν πλέον το ποσό αυτό γύρω στα 70 δισ. ευρώ.
Κι αυτό παρά τις εξοικονομήσεις ύψους 32,2 δισ. ευρώ από την ηλιακή ενέργεια, η οποία συνέβαλε στην αποφυγή πρόσθετων εισαγωγών φυσικού αερίου και στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρισμού σε όλη την ήπειρο.
Η Ένωση προσθέτει ότι μια «επιταχυνόμενη ενεργειακή μετάβαση με επίκεντρο τον εξηλεκτρισμό» θα μπορούσε να μειώσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου πάνω από 70% και τις εισαγωγές αργού πετρελαίου πάνω από 40% έως το 2040.
ΕΕ: έκκληση για σχέδιο απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα
Μιλώντας σε ενημέρωση Τύπου την περασμένη εβδομάδα (10 Σεπτεμβρίου), η Κιάρα Μαρτινέλι από την CAN Europe, έναν κορυφαίο συνασπισμό ΜΚΟ που αγωνίζεται κατά της κλιματικής κρίσης, είπε ότι οι Ευρωπαίοι «πληρώνουν διπλά» για την εξάρτηση της ΕΕ από τα ορυκτά καύσιμα.
«Μία φορά μέσω των τιμών της ενέργειας, της γεωπολιτικής έκθεσης και της πίεσης που αυτό ασκεί στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις, και ξανά μέσω του ανθρώπινου και οικονομικού κόστους των κλιματικών καταστροφών», εξήγησε.
«Δεν πρόκειται για δύο ξεχωριστές κρίσεις. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα βρίσκεται στον πυρήνα και των δύο».
Ως αποτέλεσμα, η CAN Europe (πηγή στα Αγγλικά), μαζί με περισσότερους από 200 ευρωπαϊκούς και εθνικούς φορείς, μεταξύ των οποίων και 16 κλαδικές ενώσεις, καλεί τη φον ντερ Λάιεν να αξιοποιήσει την ομιλία SOTEU για να δρομολογήσει την εκπόνηση μιας «υψηλού επιπέδου, ανεξάρτητης, επιστημονικά τεκμηριωμένης έκθεσης» για την έξοδο της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
«Δεν πρόκειται απλώς για έκκληση προς την Ευρώπη να κάνει περισσότερα για το κλίμα. Πρόκειται για το επιχείρημα ότι ο τερματισμός της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα είναι πρωτίστως προς το οικονομικό και στρατηγικό συμφέρον της ίδιας της Ευρώπης», πρόσθεσε η Μαρτινέλι.
«Η Ευρώπη το έχει ξανακάνει. Η έκθεση Ντράγκι έφερε την ανταγωνιστικότητα στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας της ΕΕ. Ζητάμε να δοθεί το ίδιο πολιτικό βάρος και η ίδια δυνατότητα χάραξης ατζέντας και σε αυτή την υπόθεση».
Η έκθεση Ντράγκι συντάχθηκε το 2024 από τον πρώην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, και προειδοποιούσε ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα, εάν δεν αυξήσει σημαντικά τις επενδύσεις, την καινοτομία και την παραγωγικότητα, με την αποανθρακοποίηση και την ενεργειακή ασφάλεια ως κεντρικούς πυλώνες. Η έκθεση οδήγησε στην υιοθέτηση από την ΕΕ του οδικού χάρτη Competitiveness Compass, ο οποίος βασίζεται σε πολλές από τις συστάσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση Ντράγκι.
Η Μαρτινέλι λέει ότι τώρα είναι η στιγμή να γίνει σαφές πως η Ευρώπη δεν μπορεί να βγει από μια ενεργειακή κρίση απλώς προσαρμοζόμενη, ενώ συνεχίζει να την τροφοδοτεί.
Υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μια ασφαλή οικονομία πάνω σε ένα ενεργειακό σύστημα που δεν ελέγχει – σε ένα σύστημα όπου πόλεμοι ή αποκλεισμοί στενών στην «άλλη πλευρά του κόσμου» μπορούν να καθορίζουν πόσα θα πληρώνουν οι Ευρωπαίοι για να θερμαίνουν τα σπίτια τους.
«Έχουμε ήδη τη δυνατότητα να το αντικαταστήσουμε με ένα ενεργειακό σύστημα προσιτό, ανανεώσιμο, ασφαλές και εγχώριο», προσθέτει. «Η φον ντερ Λάιεν ανέδειξε η ίδια αυτό το πρόβλημα, ήδη πριν από τέσσερα χρόνια. Τώρα έχει την ευκαιρία να το τερματίσει και να κάνει αυτή την κρίση με τα ορυκτά καύσιμα την τελευταία για την Ευρώπη».
Ευρώπη: τι σημαίνει στην πράξη η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Πέρα από το ασταμάτητα αυξανόμενο κόστος ενέργειας, η εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα συνοδεύεται από μεγάλους οικονομικούς κινδύνους, προειδοποιούν οι ειδικοί.
Η Λέα Μαλφρέ από την Electrification Alliance αναφέρει ότι το 75% των επιχειρήσεων στην ΕΕ θεωρεί το κόστος της ενέργειας «σημαντικό εμπόδιο» για επενδύσεις στην Ευρώπη.
Η συνεχής καύση ορυκτών καυσίμων έχει επίσης ανοίξει τον δρόμο για περισσότερα ακραία καιρικά φαινόμενα – με αποτέλεσμα ο φετινός Αύγουστος να σπάσει ρεκόρ ως ο θερμότερος μήνας παγκοσμίως, μαζί με τον Ιούλιο 2023.
Τα διαδοχικά κύματα καύσωνα του φετινού καλοκαιριού, που σύμφωνα με τους επιστήμονες θα ήταν «σχεδόν αδύνατα» χωρίς την κλιματική αλλαγή, προκάλεσαν τουλάχιστον 35.000 επιπλέον θανάτους σε όλη την ήπειρο.
Πάνω από 637.000 εκτάρια γης κάηκαν επίσης, καθώς οι συνθήκες ξηρασίας τροφοδότησαν φονικές δασικές πυρκαγιές που οδήγησαν σε μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκένωσης από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο ο φετινός ακραίος καύσωνας μπορεί να εξαφανίσει περίπου 180 δισ. ευρώ από το οικονομικό προϊόν της ΕΕ. Πρόκειται για ποσό αρκετό για να σβήσει πλήρως την αναμενόμενη ανάπτυξη της Ένωσης για το 2026.