Προσβασιμότητα σε βιντεοπαιχνίδια και επιτραπέζια: Η παρτίδα που κανείς δεν θέλει να χάσει

Όταν είναι να τραβήξει κάρτα, ο Cristian M. Amores δεν μπορεί να δει τίποτα: στρέφει την κάμερα του iPhone σε έναν κωδικό QR κολλημένο στη θήκη και περιμένει να ακούσει από τη φωνή του VoiceOver ποια κάρτα μόλις τράβηξε. Είναι τυφλός και από τα τέλη του 2020 προσαρμόζει, κάρτα την κάρτα, τον τρόπο με τον οποίο παίζει «Magic: The Gathering», ένα συλλεκτικό παιχνίδι με κάρτες που δημιουργήθηκε από τον μαθηματικό και διδάκτορα Richard Garfield το 1993.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Με το όνομα Magic Accesible μοιράζεται όλη αυτή τη διαδικασία στο κοινωνικό δίκτυο X, και η περίπτωσή του μόνο μεμονωμένη δεν είναι: ανάμεσα σε χειριστήρια που επαναπρογραμματίζονται κουμπί κουμπί και επιτραπέζια παιχνίδια με ανάγλυφα πιόνια, η προσβασιμότητα κερδίζει έδαφος στη βιομηχανία, αν και απέχει ακόμη πολύ από το να αποτελεί κανόνα σχεδιασμού: από τα βιντεοπαιχνίδια μεγάλου προϋπολογισμού μέχρι την παρτίδα της παρέας στο τραπέζι.

Η τράπουλα του Magic που διαβάζεται με την κάμερα του κινητού

Η πρώτη λύση που δοκίμασε ο Amores ήταν το μπράιγ. Με μια ετικετογράφο τύπου Dymo χάραξε σε κάθε κάρτα έναν αριθμό σε ανάγλυφο, ώστε να τις ξεχωρίζει και να συμβουλεύεται τα στοιχεία τους σε ξεχωριστή βάση δεδομένων. Και η αλήθεια είναι ότι δεν λειτούργησε για διάφορους λόγους: το μπράιγ προσθέτει όγκο και κάνει το χαρτί πιο χοντρό, η τράπουλα γινόταν υπερβολικά παχιά για να ανακατευτεί άνετα και, σε ένα επίσημο τουρνουά, μια σημαδεμένη κάρτα μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη για το ποια θέλεις ή δεν θέλεις να τραβήξεις, κάτι που σε βγάζει αυτόματα εκτός διοργάνωσης.

Ο κώδικας QR ήταν για ένα διάστημα η λύση του, αλλά πλέον δεν είναι αυτή που χρησιμοποιεί: το να φέρνει την κάμερα στο σωστό σημείο χωρίς βεβαιότητα ότι σκάναρε σωστά την κάρτα έκανε το παιχνίδι πιο αργό απ’ ό,τι αν έπαιζε χωρίς βοήθεια, οπότε τον εγκατέλειψε κι αυτόν. Τώρα χρησιμοποιεί ετικέτες NFC, τις οποίες αρκεί να φέρει κοντά στο κινητό για να του διαβάσει ο αναγνώστης οθόνης ολόκληρο το κείμενο της κάρτας, χωρίς στόχευση και χωρίς αναμονή. «Από τότε έχω κάνει ένα απίστευτο άλμα ως παίκτης», συνοψίζει.

Αρκεί να πληκτρολογήσει τον αριθμό μιας κάρτας για να συμπληρωθούν αυτόματα οι υπόλοιπες στήλες. Σκανάρει τους κωδικούς QR με τη λειτουργία σάρωσης κωδικών του iPhone και συνεχίζει την παρτίδα με το VoiceOver, το VoiceOver, τον αναγνώστη οθόνης που είναι ενσωματωμένος στις συσκευές της Apple.

Το εγχείρημα εξακολουθεί να χρειάζεται εξωτερική βοήθεια, κάποιον που να του διαβάζει δυνατά κάθε νέα κάρτα προτού την καταχωρίσει στη βάση, ένα βιβλιοπωλείο που να του τυπώνει τους QR σε μικρό μέγεθος, αλλά του έχει επιτρέψει να παίζει σε καταστήματα και στο Εθνικό Πρωτάθλημα Modern (άλλη μορφή του MTG) που έγινε στη Σόρια τον Δεκέμβριο του 2024, όπου είχε δικό του χώρο για να εξηγεί το σύστημα. Τον Νοέμβριο του 2022, η εφημερίδα «El Mundo» του αφιέρωσε ένα ρεπορτάζ και από τότε διατηρεί ένα podcast με το ίδιο όνομα με τον λογαριασμό του στα κοινωνικά δίκτυα, Magic Accesible, στο οποίο παίρνει συνέντευξη από άλλους παίκτες και δημιουργούς του κλάδου.

Ο Amores δεν έχει αγωνιστεί ακόμη σε τουρνουά με αυστηρούς κανόνες, μόνο σε πιο ανεπίσημες παρτίδες. Στη Σόρια, αρκετοί διαιτητές πλησίασαν για να γνωρίσουν το σύστημα· ένας του είπε ότι πιθανότατα δεν θα υπήρχε πρόβλημα να το χρησιμοποιήσει σε επίσημη διοργάνωση.

Σε άλλη παρτίδα, ένας διαφορετικός διαιτητής έλεγξε όντως τον κανονισμό και επιβεβαίωσε ότι τα τουρνουά απαγορεύουν ηλεκτρονικές συσκευές κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, εκτός αν υπάρχει αυστηρή ανάγκη, μια εξαίρεση που ο Amores πιστεύει ότι θα μπορούσε να ισχύσει για τον ίδιο: μέχρι να περάσει την κάρτα από το κινητό, ούτε εκείνος ξέρει ποια κάρτα έχει μόλις τραβήξει, και όλες οι κάρτες του είναι σημαδεμένες με τον ίδιο τρόπο. Αν κάποια στιγμή αγωνιστεί, λέει, θα ενημερώσει εκ των προτέρων την οργάνωση, τόσο για τις προσαρμογές όσο και γιατί συνήθως χρειάζεται λίγο παραπάνω χρόνο ανά γύρο σε σχέση με τους άλλους.

Όταν τον ρωτούν τι είναι το ένα πράγμα που θα ζητούσε από τη Wizards of the Coast, την εταιρεία που εκδίδει το «Magic: The Gathering», δεν διστάζει: μια προσβάσιμη έκδοση του Magic Arena, του επίσημου πελάτη του παιχνιδιού για PC, που θα έφτανε μονομιάς σε κάθε τυφλό άνθρωπο στον κόσμο. Υπάρχει ήδη ένα mod φτιαγμένο από την κοινότητα που το πετυχαίνει αυτό, αν και όπως κάθε ανεπίσημη λύση εξαρτάται από το αν η εταιρεία θα επιλέξει ή όχι να το μπλοκάρει ή να το «χαλάσει» με κάποια ενημέρωση.

«WotC, αφήστε το mod να συνεχίσει να υπάρχει», ζητά ευθέως, αν και διευκρινίζει ότι ο ίδιος δεν το έχει δοκιμάσει ακόμη. Για το φυσικό χαρτί εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός: φαντάζεται κάρτες με ενσωματωμένο QR από το εργοστάσιο, που θα παρέπεμπε στο Gatherer, τη βάση δεδομένων της εταιρείας, αλλά αμφιβάλλει αν θα άξιζε στη Wizards σε τόσο μεγάλη κλίμακα. «Το χαρτί τα αντέχει όλα, αλλά η πραγματικότητα όχι», καταλήγει.

Από το μπράιγ στο NFC: η τράπουλα Commander που προσαρμόστηκε από την αρχή από μια παρέα φίλων

Ο Amores δεν είναι ο μόνος που έφτασε στις ετικέτες NFC ακολουθώντας παρόμοια διαδρομή. Στο Reddit, με το όνομα jerichodarkstar, μια παρέα φίλων περιέγραψε πώς προσαρμόσαν την τράπουλα Commander (ένα φορμάτ μέσα στο MtG) ενός από αυτούς, με εκ γενετής εκφυλιστική οπτική αναπηρία.

Ξεκίνησε να παίζει Commander το 2023, αν και τότε ήδη μπορούσε να ξεχωρίζει μόνο τις γαίες από τις υπόλοιπες κάρτες, από το σχήμα τους. Για όλα τα άλλα χρειαζόταν κάποιον καθισμένο κοντά του να του διαβάζει δυνατά κάθε κάρτα που τραβούσε. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η εξάρτηση: αφού όλο το τραπέζι άκουγε τι είχε στο χέρι, έπαιζε υπό αυτό που η ομάδα περιγράφει ως μόνιμο «φαινόμενο τηλεπάθειας» που κανείς άλλος δεν είχε.

Τα Χριστούγεννα του 2025, κουρασμένοι από αυτό το μειονέκτημα, αποφάσισαν να το αλλάξουν. Η πρώτη προσπάθεια ήταν το μπράιγ: χάραξαν σε ανάγλυφο, πάνω στη θήκη κάθε κάρτας, ποτέ πάνω στην ίδια την κάρτα, το όνομα, το κόστος μάνα, τον τύπο και τη δύναμη και αντοχή των πλασμάτων, τοποθετώντας κάθε πληροφορία κοντά στο σημείο όπου εμφανίζεται στο πρωτότυπο.

Τα κείμενα των εφέ ήταν το πραγματικό πρόβλημα: το πλήρες κείμενο μιας κάρτας δεν χωράει σε μία μόνο θήκη, οπότε επινόησαν ένα δικό τους σύστημα συντομογραφιών συνδυασμένο με τις συντομεύσεις που έχει ήδη το μπράιγ· «αν το διάβαζες κατά λέξη, θα ακουγόταν σαν να το έγραψε ένας άνθρωπος των σπηλαίων», παραδέχεται ο jerichodarkstar.

Χρειάστηκαν τρεις έως τέσσερις ημέρες για να «βραϊλιάσουν» ολόκληρη την τράπουλα, αλλά το σύστημα δεν άντεξε στη χρήση: δύο μήνες παιχνιδιού αργότερα, το ανάγλυφο είχε ήδη αρχίσει να φθείρεται, κάθε θήκη με μπράιγ έφτανε να διπλασιάζει ή και να τετραπλασιάζει το κανονικό της πάχος, το ανακάτεμα είχε γίνει εφιάλτης και η τράπουλα δεν στεκόταν καν σε ένα ενιαίο σωρό λόγω της ανισομορφίας της.

Τη λύση την βρήκαν σχεδόν τυχαία. Δημοσίευσαν μια ενημέρωση για το πρόβλημα στο Reddit, αλλά το ποστ εξαφανίστηκε. Το στοιχείο ήρθε από ένα σχόλιο στην αρχική δημοσίευση: ένας χρήστης, τον οποίο αναφέρουν με ρητή άδειά του, τους είπε ότι το κατάστημα παιχνιδιών όπου συνήθιζε να παίζει είχε έναν τυφλό πελάτη που χρησιμοποιούσε ετικέτες NFC.

Η παρέα έπιασε δουλειά και, μέσα σε λίγες ημέρες, είχε ήδη παραγγείλει τις ετικέτες και στήσει το νέο σύστημα: μια ετικέτα NFC στο εσωτερικό κάθε θήκης, συνδεδεμένη μέσω της εφαρμογής Accesos Directos του iPhone με ένα ξεχωριστό σημείωμα που περιέχει όλες τις πληροφορίες της κάρτας. Όταν φέρνει κοντά το κινητό, ο αναγνώστης οθόνης του διαβάζει ολόκληρο το κείμενο στο ακουστικό, χωρίς να χρειάζεται συντομεύσεις ή να πετυχαίνει το κάδρο.

Η διαφορά ήταν τεράστια: αυτό που με το μπράιγ χρειαζόταν τρεις ή τέσσερις ημέρες τώρα ολοκληρώνεται σε περίπου τρεις ώρες ανά τράπουλα. Παίζουν έτσι σχεδόν έναν χρόνο, με τέσσερις πλήρεις τράπουλες των 100 καρτών συνολικά και δύο ακόμη σε φάση κατασκευής.

Gloria και Iria: συμβουλεύοντας τους εκδοτικούς οίκους από μέσα και από έξω από την αναπηρία

Στην Ισπανία, μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς το κάνουν επίσης άνθρωποι έξω από τις μεγάλες οργανώσεις. Το Proyecto Glirp (πηγή στα Ισπανικά) το αποτελούν η Gloria και η Iria από το 2014, όταν ξεκίνησαν με ένα blog επικεντρωμένο στην οπτική αναπηρία, το versinlimitesaccesibilidad. Η Iria έχει οπτική αναπηρία· η Gloria έχει αναλάβει το τεχνικό και οπτικοακουστικό κομμάτι του εγχειρήματος.

Με τα χρόνια, τα επιτραπέζια παιχνίδια κέρδισαν έδαφος σε βάρος του υπόλοιπου περιεχομένου που δημοσίευαν, τεχνολογία, βιβλία, ταξίδια, μέχρι να γίνουν η ειδικότητά τους: συμβουλεύουν εκδοτικούς οίκους, δίνουν ομιλίες και εργαστήρια για την πολιτισμική προσβασιμότητα σε χώρους όπως ο τουρισμός ή η εκπαίδευση, και φέτος έχουν κυκλοφορήσει το δικό τους βιβλίο, το «Jugar sin límites», αφιερωμένο στην προσβασιμότητα στα παιχνίδια.

Στο βιβλίο αυτό κάνουν απολογισμό των λαθών που επαναλαμβάνονται πιο συχνά στον σχεδιασμό επιτραπέζιων και, όπως λένε, είναι σχεδόν πάντα τα ίδια: η αντίθεση ανάμεσα στα γράμματα ή τα εικονίδια και το φόντο, και ένα μέγεθος γραμματοσειράς που, είτε λόγω αισθητικής είτε λόγω έλλειψης χώρου, συνήθως αποδεικνύεται μικρό.

Για τη Gloria και την Iria αυτό δεν είναι μόνο ζήτημα όρασης: «Όσο λιγότερη προσπάθεια χρειάζεται να κάνεις για να αποκωδικοποιήσεις τι γράφει ένα στοιχείο, τόσο πιο γρήγορα θα το καταλάβεις», εξηγούν, άρα είναι και θέμα του πόσο χρόνο χρειάζεται οποιοσδήποτε παίκτης για να καταλάβει τι έχει μπροστά του.

Όσο για το αν κάποιος εκδοτικός ξεχωρίζει στο να το αντιμετωπίζει, είναι επιφυλακτικές: δεν βλέπουν να έχει κάποιος μετατρέψει αυτές τις βελτιώσεις, αν και αναγνωρίζουν ότι όσοι εκδίδουν παιδικά παιχνίδια συνήθως προσέχουν περισσότερο αυτά τα στοιχεία.

Το εμπόδιο που ξεφεύγει πιο εύκολα από όσους δεν έχουν οπτική αναπηρία, λένε, δεν βρίσκεται στο ταμπλό αλλά στο τραπέζι. Η οπτική αναπηρία έχει πολλά επίπεδα, από την πλήρη τύφλωση έως σημαντικό οπτικό υπόλοιπο, και κάθε παίκτης με αυτή έχει τις δικές του ανάγκες· αυτό που σχεδόν ποτέ δεν γίνεται είναι να τον ρωτήσουν τι βοήθεια χρειάζεται.

«Πολλές φορές η έλλειψη προσβασιμότητας ενός παιχνιδιού μπορεί να μετριαστεί με λόγια ή με περιγραφές», επισημαίνουν, χωρίς να πειραχτεί κανένα φυσικό στοιχείο. Κάποιος μπορεί να μην έχει πρόσβαση σε ό,τι συμβαίνει πάνω στο ταμπλό, σε ποιες κάρτες είναι διαθέσιμες ή πώς προχωρούν οι υπόλοιποι, και αρκεί οι υπόλοιποι στο τραπέζι να αφηγούνται δυνατά τις κινήσεις τους για να λυθεί. Παραδέχονται, βέβαια, ότι υπάρχουν παιχνίδια των οποίων η μηχανική καθιστά αδύνατη ακόμη κι αυτή τη λύση.

Όταν κάποιος εκδοτικός τις καλεί, η προσβασιμότητα σπάνια έχει ήδη αποφασιστεί εξ αρχής. Η Gloria και η Iria περιγράφουν έναν κλάδο που προχωρά αλλά χωρίς σταθερή γραμμή: «Υπάρχουν παιχνίδια στα οποία δίνεται περισσότερη προσοχή στο να είναι συμπεριληπτικά και μετά το επόμενο που κυκλοφορεί μπορεί να είναι εντελώς το αντίθετο».

Συνεργάζονται με ορισμένους εκδοτικούς και δημιουργούς που τις συμβουλεύονται ήδη από τη φάση του σχεδιασμού, αλλά το πιο συνηθισμένο είναι το αντίθετο: οι ίδιες παίζουν ένα τίτλο που έχει ήδη κυκλοφορήσει και, στην κριτική τους, επισημαίνουν τι θα μπορούσε να βελτιωθεί και με ποιες επιλογές.

Η φάση στην οποία εμπλέκονται αλλάζει όντως το αποτέλεσμα. Δεν είναι το ίδιο να σχεδιάζεται κάτι συμπεριληπτικό από την αρχή με το να προστίθενται ή να τροποποιούνται στοιχεία εκ των υστέρων. «Αν ξεκινάς να σχεδιάζεις κάτι και έχεις ήδη τις κατευθυντήριες γραμμές ή τις συστάσεις για να βελτιώσεις την προσβασιμότητά του, γλιτώνεις τη δουλειά του να πρέπει να ξαναφτιάξεις εκ των υστέρων ορισμένες πτυχές».

Χειριστήρια που επανασχεδιάζονται κομμάτι κομμάτι

Η Microsoft το κυκλοφόρησε στις 4 Σεπτεμβρίου 2018 με τιμή 87 ευρώ, σε συνεργασία με οργανώσεις όπως οι AbleGamers, SpecialEffect, η Cerebral Palsy Foundation και το νοσοκομείο Craig. Αντί για χειριστήριο με μορφή που αγκαλιάζει το χέρι, είναι ένα επίπεδο πάνελ με δύο μεγάλα κουμπιά, έναν σταυρό και 19 υποδοχές 3,5 χιλιοστών συν δύο θύρες USB για να συνδέονται οι διακόπτες, τα joysticks ή οι βάσεις που πολλοί παίκτες με περιορισμένη κινητικότητα είχαν ήδη, ώστε να τα επαναχαρτογραφούν μέσω μιας εφαρμογής.

Μπορείς να παίξεις με το χέρι, το πόδι, το πηγούνι ή το στόμα· ακόμη και η συσκευασία σχεδιάστηκε ώστε να ανοίγει με ένα δάχτυλο ή με τα δόντια. Το 2025, στο πλαίσιο του Ability Summit, η Microsoft πρόσθεσε το Xbox Adaptive Joystick, ένα χειριστήριο για ένα μόνο χέρι, στην τιμή των 26 ευρώ, που λειτουργεί αυτόνομα ή ως συμπλήρωμα του Adaptive Controller.

Η Sony παρουσίασε την απάντησή της στην CES του 2023 με την κωδική ονομασία Project Leonardo και το λάνσαρε ως Access Controller στις 6 Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς, στην ίδια τιμή των 87 ευρώ. Είναι στρογγυλό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακουμπισμένο σε τραπέζι ή στερεωμένο σε βάση, και συγκεντρώνει οκτώ κουμπιά και έναν κεντρικό joystick, που μπορούν να αντικατασταθούν με κομμάτια διαφορετικού σχήματος και μεγέθους ανάλογα με τη δύναμη ή το εύρος κίνησης κάθε παίκτη.

Επιτρέπει τη δημιουργία έως και 30 προφίλ και τον συγχρονισμό δύο Access Controller μεταξύ τους, ή ενός με ένα κανονικό DualSense, ώστε να συνδυάζονται οι εισροές από περισσότερες συσκευές. Το αδύνατο σημείο του, που επισημάνθηκε ήδη από το λανσάρισμα, είναι ότι δεν αναπαράγει το touchpad ούτε τους αισθητήρες κίνησης του DualSense, κάτι που κοστίζει ακριβά στα παιχνίδια που βασίζονται σε αυτά.

Η προσβασιμότητα στα βιντεοπαιχνίδια δεν είναι πια περιθωριακή

Οι αριθμοί εξηγούν γιατί οι μεγάλοι κατασκευαστές συνεχίζουν να επενδύουν εδώ. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα της Entertainment Software Association (πηγή στα Ισπανικά) για το 2025, το 21% των ενήλικων παικτών στις Ηνωμένες Πολιτείες δηλώνει ότι έχει κάποια αναπηρία, και σχεδόν οι μισοί θεωρούν πολύ σημαντικό ένα παιχνίδι να περιλαμβάνει επιλογές προσβασιμότητας όταν το επιλέγουν.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (πηγή στα Ισπανικά) υπολογίζει ότι περισσότερο από 1.000.000.000 άνθρωποι στον κόσμο, πάνω από έναν στους έξι, έχουν κάποια αναπηρία (πηγή στα Ισπανικά), και η Microsoft επικαλέστηκε το 2025 τον αριθμό των 429 εκατομμυρίων παικτών με αναπηρία παγκοσμίως όταν παρουσίασε τα δικά της εργαλεία για το Xbox.

Την ίδια χρονιά, η ESA, μαζί με τις Electronic Arts, Google, Microsoft, Nintendo, Sony, Ubisoft και άλλες εταιρείες, έθεσε σε εφαρμογή την Accessible Games Initiative (πηγή στα Ισπανικά), ένα κοινό και προαιρετικό σύστημα ετικετών ώστε το ενημερωτικό φύλλο ενός παιχνιδιού στο κατάστημα να δείχνει, με μια ματιά, αν περιλαμβάνει ρυθμιζόμενο κείμενο, μεγάλα υπότιτλα, αφηγούμενα μενού ή χειριστήρια που μπορούν να επαναχαρτογραφηθούν.

Ορισμένοι τίτλοι αναφέρονται ήδη ως σημείο αναφοράς: το «The Last of Us Part II» πρόσθεσε ακουστική περιγραφή σε όλες τις κινηματογραφικές σκηνές και μια επιλογή που μετατρέπει τον προφορικό διάλογο σε δονήσεις στο χειριστήριο DualSense, ώστε ένας παίκτης κωφός ή με χαμηλή ακοή να αντιλαμβάνεται τον ρυθμό και την έμφαση μιας φράσης πέρα από την ανάγνωση των υποτίτλων. Στην Ισπανία, η Fundación ONCE διατηρεί ένα παράλληλο εγχείρημα επικεντρωμένο στο βιντεοπαιχνίδι, το Ga11y (πηγή στα Ισπανικά), που καταλογογραφεί προσβάσιμους τίτλους ανάλογα με το είδος αναπηρίας στο οποίο απαντούν.

Όταν το πρόβλημα είναι να ξεχωρίσεις το πιόνι με την αφή

Πέρα από τις λύσεις που φτιάχνονται στο σπίτι, οι κατασκευαστές και οι οργανώσεις εδώ και χρόνια βγάζουν επιτραπέζια παιχνίδια προσβάσιμα ήδη από το εργοστάσιο. Στις ΗΠΑ, η Mattel ανέπτυξε μαζί με την National Federation of the Blind (πηγή στα Ισπανικά) το UNO Braille, με σημάδια σε κάθε κάρτα και κανονισμό διαθέσιμο για κατέβασμα σε μορφή μπράιγ ή αφηγούμενο με φωνή.

Στην Ισπανία, η ONCE, μέσω της Βιβλιογραφικής Υπηρεσίας της και του ιδρύματός της, έχει προσαρμόσει, μεταξύ άλλων, το παζλ «Katamino» με πιόνια και ταμπλό σε μπράιγ, το παιχνίδι «Apalabrados» σε συνεργασία με την Etermax, ένα ντόμινο με ανάγλυφα πλακίδια, ένα προσαρμοσμένο «Scrabble» και μια έκδοση σε μπράιγ του παιχνιδιού με κάρτες «Virus!» χωρίς να υπολογίζονται τα κλασικά που είναι πλέον καθιερωμένα: σκάκι και φιδάκι με ανάγλυφα ταμπλό, ή ισπανική τράπουλα και τράπουλα πόκερ με σήμανση σε μπράιγ.

Η πρόκληση επαναλαμβάνεται σε όλες αυτές τις προσαρμογές: να ξεχωρίζονται τα κομμάτια με την αφή, να αποκτούν όγκο τα ταμπλό και να μεταφέρεται το κείμενο των καρτών, το πιο δύσκολο, επειδή είναι καθαρά οπτικό, σε μπράιγ, ανάγλυφο ή, όλο και συχνότερα, σε κωδικό QR με ηχογραφημένη περιγραφή, γιατί κανείς δεν θέλει να μείνει απέξω και να χάσει την παρτίδα.