Η Ισπανία φιλοδοξεί να γίνει ευρωπαϊκός κόμβος πράσινου υδρογόνου χάρη στο ανανεώσιμο δυναμικό της. Τι είναι, πού χρησιμεύει και ποιες προκλήσεις πρέπει να ξεπεράσει η νέα βιομηχανία;
Για δεκαετίες, η Ισπανία βασιζόταν στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που έρχονται από το εξωτερικό. Ό,τι άλλοτε αποτελούσε ενεργειακό μειονέκτημα θα μπορούσε τώρα να εξελιχθεί σε ευκαιρία. Ο ήλιος, ο άνεμος και ο διαθέσιμος χώρος για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε μεγάλη κλίμακα τοποθετούν την Ισπανία σε προνομιακή θέση για μια ακόμη νεογέννητη βιομηχανία: εκείνη του πράσινου υδρογόνου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Η Ισπανία είχε πάντα το μειονέκτημα ότι δεν διαθέτει πετρέλαιο ή φυσικό αέριο», εξηγεί στο 'Euronews' ο Maarten Wetselaar, διευθύνων σύμβουλος της Moeve. «Αλλά τώρα είναι η στιγμή της Ισπανίας, επειδή έχει άφθονη ηλιακή ενέργεια, πολύ καλή αιολική ενέργεια και χώρο για την κατασκευή μεγάλων πάρκων ανανεώσιμων πηγών».
Η πρώην Cepsa θέλει να αξιοποιήσει αυτόν τον συνδυασμό. Η εταιρεία μόλις ξεκίνησε, στο Palos de la Frontera στη Χουέλβα, την κατασκευή του Onuba, της πρώτης φάσης του Valle Andaluz del Hidrógeno Verde: επένδυση άνω του 1 δισ. ευρώ για ένα έργο που θα ξεκινήσει με ισχύ ηλεκτρόλυσης 300 μεγαβάτ (MW).
Η φιλοδοξία ξεπερνά κατά πολύ μια μεμονωμένη μονάδα. Η Ισπανία θέλει να αξιοποιήσει τους ανανεώσιμους πόρους της για να αναπτύξει μια νέα βιομηχανία, να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση και, μακροπρόθεσμα, να εξελιχθεί σε προμηθευτή ενέργειας για άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Αλλά τι είναι στην πραγματικότητα το πράσινο υδρογόνο; Γιατί η Ισπανία πιστεύει ότι μπορεί να το παράγει ανταγωνιστικά; Και ποια εμπόδια πρέπει ακόμη να ξεπεραστούν προτού αυτή η φιλοδοξία γίνει πραγματικότητα;
Τι είναι το πράσινο υδρογόνο;
Παρότι παρουσιάζεται ως μία από τις ενέργειες του μέλλοντος, το υδρογόνο δεν είναι πρωτογενής πηγή ενέργειας όπως ο ήλιος ή ο άνεμος. Είναι φορέας ενέργειας: πρέπει να χρησιμοποιηθεί ενέργεια για να παραχθεί.
Το υδρογόνο χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε διυλιστήρια, στη χημική βιομηχανία και για την παραγωγή προϊόντων όπως τα λιπάσματα. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του παράγεται από ορυκτά καύσιμα. Το επονομαζόμενο γκρίζο υδρογόνο παράγεται κυρίως με χρήση φυσικού αερίου, μια διαδικασία που δημιουργεί εκπομπές CO2.
Το πράσινο υδρογόνο αλλάζει τον τρόπο παραγωγής του. Μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται ηλεκτρόλυση, ένα ηλεκτρικό ρεύμα διαχωρίζει τα μόρια του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο. Αν η ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιείται προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, όπως ηλιακή ή αιολική, μιλάμε για ανανεώσιμο ή πράσινο υδρογόνο.
Και εδώ εμφανίζεται το πρώτο ισπανικό πλεονέκτημα. Η παραγωγή του απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με τον Wetselaar, αυτή αντιπροσωπεύει περίπου το 70% του κόστους του πράσινου υδρογόνου. «Αν πας στο σημείο της Ευρώπης όπου (η ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια) είναι φθηνότερη, που είναι η Ιβηρική χερσόνησος, τότε το πράσινο υδρογόνο σου θα είναι πολύ, πολύ ανταγωνιστικό», σημειώνει ο CEO της Moeve.
«Η Ισπανία είναι μια τεράστια πηγή ανανεώσιμης ενέργειας και, επομένως, μπορεί και θα είναι ο βασικός παραγωγός πράσινου υδρογόνου στην Ευρώπη», προσθέτει. Είναι μια φιλόδοξη πρόβλεψη της εταιρείας και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για να υλοποιηθεί. Ωστόσο βοηθά να εξηγηθεί γιατί επιχειρήσεις και διοικήσεις συγκεντρώνουν επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων σε αυτή την τεχνολογία.
Αφού έχουμε ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια, γιατί χρειαζόμαστε υδρογόνο;
Αυτό είναι ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα. Όποτε είναι εφικτό να χρησιμοποιηθεί άμεσα ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια, αυτή η λύση είναι συνήθως πιο αποδοτική από το να χρησιμοποιηθεί η ηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή υδρογόνου και στη συνέχεια το υδρογόνο ως πηγή ενέργειας. Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι η ανεξέλεγκτη αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με υδρογόνο.
Το κύριο δυναμικό του εντοπίζεται σε κλάδους που δύσκολα ηλεκτροδοτούνται απευθείας. Ορισμένες διεργασίες της βαριάς βιομηχανίας, η χημική παραγωγή και τμήματα των θαλάσσιων και αεροπορικών μεταφορών χρειάζονται εναλλακτικές λύσεις στα ορυκτά καύσιμα που μια μπαταρία δεν μπορεί πάντα να προσφέρει πρακτικά.
Το υδρογόνο μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή παραγώγων όπως αμμωνία ή συνθετικά καύσιμα.
Ο πρόεδρος της ισπανικής κυβέρνησης, Πέδρο Σάντσεθ, υποστήριξε κατά την παρουσίαση του έργου στη Χουέλβα ότι αυτή η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στη μείωση των εκπομπών από δραστηριότητες που εξακολουθούν να εξαρτώνται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Έθεσε όμως το εγχείρημα και σε οικονομικούς όρους.
«Αυτή η μετάβαση, επομένως, δεν συνίσταται μόνο στο να προστατευθούμε καλύτερα από κρίσεις, κάτι που επίσης είναι πολύ σημαντικό. Συνίσταται επίσης στο να αξιοποιήσουμε μια τεράστια βιομηχανική ευκαιρία», δήλωσε.
Χουέλβα, εργαστήριο της ισπανικής στρατηγικής
Αυτή η ευκαιρία αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά σε περιοχές όπως το Palos de la Frontera. Το Onuba θα διαθέτει αρχικά ισχύ ηλεκτρόλυσης 300 MW και μπορεί στη συνέχεια να επεκταθεί με επιπλέον 105 MW. Η Moeve εκτιμά ότι θα παράγει περίπου 45.000 τόνους ανανεώσιμου υδρογόνου τον χρόνο.
Η επιλογή της περιοχής δεν είναι τυχαία. Εκτός από τους άφθονους ανανεώσιμους πόρους, η Χουέλβα διαθέτει βιομηχανική δραστηριότητα, λιμενικές υποδομές και δυνητικούς καταναλωτές αυτού του υδρογόνου σχετικά κοντά στα σημεία όπου θα παράγεται.
Η φιλοδοξία της Moeve είναι να οδηγήσει, στη συνέχεια, το σύνολο του Valle Andaluz del Hidrógeno Verde σε ισχύ 2 GW, με εγκαταστάσεις στη Χουέλβα και το Κάδιθ. «Συνδέοντας τη Χουέλβα με άλλες βιομηχανικές ζώνες της Ευρώπης, είτε μέσω αγωγών είτε μέσω θαλάσσιων λύσεων, θα μπορέσουμε να επεκτείνουμε αυτή τη μονάδα από τα 300 μεγαβάτ που κατασκευάζουμε σήμερα στα 2 γιγαβάτ και παραπάνω», εξηγεί ο Wetselaar.
Στόχος, προσθέτει, είναι «να δημιουργήσουμε πραγματικά μια νέα βιομηχανία στην Ισπανία».
Η μεγάλη άγνωστη: μπορεί να ανταγωνιστεί στην τιμή;
Εδώ εμφανίζεται ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. Η παραγωγή πράσινου υδρογόνου εξακολουθεί, γενικά, να είναι ακριβότερη από την παραγωγή συμβατικού υδρογόνου από ορυκτά καύσιμα, αν και η διαφορά εξαρτάται από παράγοντες όπως η τιμή του φυσικού αερίου, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, η φορολογία επί των εκπομπών και οι συγκεκριμένες συνθήκες κάθε έργου.
Ο Wetselaar υποστηρίζει ότι το σημερινό ενεργειακό πλαίσιο μειώνει αυτό το χάσμα. «Το πράσινο υδρογόνο είναι σήμερα ανταγωνιστικό σε σχέση με το γκρίζο υδρογόνο, εν μέρει επειδή η τιμή του φυσικού αερίου είναι πολύ υψηλή», αναφέρει.
Η δική του πρόβλεψη είναι ότι η αύξηση της παραγωγής θα επιτρέψει τη μείωση του κόστους των ηλεκτρολυτών και των εγκαταστάσεων, με τρόπο ανάλογο με ό,τι συνέβη παλαιότερα με τεχνολογίες όπως η ηλιακή και η αιολική.
«Καθώς το κόστος παραγωγής πράσινου υδρογόνου θα μειώνεται με την επέκταση της κλίμακας της βιομηχανίας, αυτές οι γραμμές θα διασταυρωθούν και το πράσινο υδρογόνο θα γίνει όχι μόνο καθαρή πηγή ενέργειας, αλλά και ιδιαίτερα ανταγωνιστική για την Ευρώπη», σημειώνει.
Όμως αυτή η εξέλιξη δεν είναι εξασφαλισμένη. Για να μειωθούν τα κόστη, πρέπει να κατασκευαστούν έργα μεγάλης κλίμακας. Και για να επενδύσουν οι εταιρείες δισεκατομμύρια σε αυτά τα έργα πρέπει να γνωρίζουν ότι θα υπάρχουν αρκετοί πελάτες διατεθειμένοι να αγοράσουν το υδρογόνο που θα παράγουν.
Η ασφάλεια και ο κίνδυνος διαρροών
Το άλμα προς την παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου σε μεγάλη κλίμακα εγείρει επίσης ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και, ανάμεσά τους, την πρόληψη και ανίχνευση πιθανών διαρροών. Το υδρογόνο είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο αέριο και, λόγω του πολύ μικρού μεγέθους των μορίων του, απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στη στεγανότητα εξοπλισμού, αγωγών και συνδέσεων. Επιπλέον, σε κλειστούς χώρους μια διαρροή μπορεί να δημιουργήσει εύφλεκτη ατμόσφαιρα αν φτάσει σε ορισμένες συγκεντρώσεις.
Η Moeve διαβεβαιώνει ότι η στρατηγική της ξεκινά ακριβώς από την αποτροπή αυτών των διαρροών. «Κατανοούμε ότι η ανάπτυξη του ανανεώσιμου υδρογόνου πρέπει να συνοδεύεται από τα υψηλότερα επίπεδα ασφάλειας, αξιοποιώντας δεκαετίες πραγματικής βιομηχανικής εμπειρίας στη διαχείριση αυτού του μορίου στο Parque Energético La Rábida», τονίζει η María Olavarría, επικεφαλής του Τμήματος Παραγωγής του Parque Energético La Rábida της Moeve, μιλώντας στο 'Euronews'. Όπως εξηγεί, οι νέες εγκαταστάσεις σχεδιάζονται ώστε να είναι στεγανές και διαθέτουν πολλαπλά, ανεξάρτητα προστατευτικά επίπεδα που αποσκοπούν στην πρόληψη περιστατικών.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι αυτή η προσέγγιση δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη έναντι μιας στρατηγικής που θα βασιζόταν αποκλειστικά στην αντίδραση μετά τον εντοπισμό διαρροής. «Προτεραιότητά μας είναι να μην υπάρχουν διαρροές, αντί να εξαρτόμαστε από τον εντοπισμό τους εκ των υστέρων», αναφέρει η Moeve. Η εταιρεία προσθέτει ότι, ως επιπλέον φραγμό, διαθέτει αυτόματα συστήματα επιτήρησης και ανίχνευσης που είναι έτοιμα να εντοπίσουν γρήγορα ανωμαλίες κατά τη λειτουργία.
Η κυβέρνηση θέλει να το μετατρέψει σε «εθνικό σχέδιο»
Η Ισπανία δεν αφήνει την ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας αποκλειστικά στα χέρια του ιδιωτικού τομέα. Η κυβέρνηση έχει καταστήσει το ανανεώσιμο υδρογόνο έναν από τους πυλώνες της ενεργειακής και βιομηχανικής στρατηγικής της και έχει αυξήσει σε 12 GW τον στόχο για εγκατεστημένη ισχύ ηλεκτρόλυσης έως το 2030.
Ο Σάντσεθ το περιγράφει ευθέως ως «ένα αυθεντικό εθνικό σχέδιο». Ο πρόεδρος ανέφερε στη Χουέλβα ότι η κυβέρνηση έχει διαθέσει πάνω από 3 δισ. ευρώ σε περισσότερα από 120 έργα ανανεώσιμου υδρογόνου. Μόνο το έργο της Moeve έχει εξασφαλίσει πάνω από 300 εκατ. ευρώ δημόσιας στήριξης.
Η στρατηγική δεν περιορίζεται ούτε μόνο στην παραγωγή του μορίου. «Δεν θέλουμε απλώς να παράγουμε μόρια (…) πράσινου υδρογόνου», εξήγησε ο Σάντσεθ. «Φιλοδοξούμε να παράγονται με ηλεκτρολύτες, βαλβίδες, συμπιεστές και τον υπόλοιπο εξοπλισμό που κατασκευάζεται εδώ στην Ισπανία».
Ο στόχος είναι, επομένως, η ανάπτυξη μιας αλυσίδας αξίας γύρω από το υδρογόνο: από τον εξοπλισμό που απαιτείται για την παραγωγή του έως τις υποδομές για αποθήκευση και μεταφορά.
Από εισαγωγή καυσίμων σε εξαγωγή ενέργειας
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος πίσω από αυτή την κούρσα: η ενεργειακή ασφάλεια. Οι γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν ξανά την ευαλωτότητα που συνεπάγεται για την Ευρώπη η εξάρτηση από πετρέλαιο και φυσικό αέριο προερχόμενα από άλλες χώρες. «Αυτό που χρειαζόμαστε στην Ευρώπη είναι ευρωπαϊκή ενέργεια, αποανθρακωμένη, ασφαλής και παραγόμενη από εμάς τους ίδιους», επισημαίνει ο Wetselaar στο 'Euronews'.
Για την Ισπανία, η φιλοδοξία αυτή σημαίνει ανατροπή της παραδοσιακής ενεργειακής ροής. Αντί να εισάγει ορυκτά καύσιμα, η χώρα στοχεύει να παράγει ανανεώσιμη ενέργεια, να τη μετατρέπει σε υδρογόνο και παράγωγά του και να τροφοδοτεί τόσο τη δική της βιομηχανία όσο και, μελλοντικά, άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
«Αν αυτή η χώρα μπορέσει για πρώτη φορά στην ιστορία της να γίνει εξαγωγέας ενέργειας, η σχέση της με την υπόλοιπη Ευρώπη βελτιώνεται», υπογραμμίζει ο CEO της Moeve. Για να επιτευχθεί αυτό, θα χρειαστεί να αναπτυχθούν υποδομές που ακόμη δεν υπάρχουν στην απαιτούμενη κλίμακα.
Ένα από τα βασικά έργα είναι το H2Med, ο διάδρομος που φιλοδοξεί να συνδέσει τα δίκτυα υδρογόνου της Πορτογαλίας και της Ισπανίας με τη Γαλλία και, από εκεί, με τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα της Ευρώπης.
Μπορεί η Ισπανία πράγματι να ηγηθεί του ευρωπαϊκού πράσινου υδρογόνου;
Η Ισπανία διαθέτει ορισμένα προφανή πλεονεκτήματα: άφθονους ηλιακούς και αιολικούς πόρους, δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης ανανεώσιμων, βιομηχανία, λιμάνια και στρατηγική γεωγραφική θέση. Υπάρχει επίσης ισχυρή δέσμευση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Ωστόσο η πρωτοκαθεδρία δεν είναι εξασφαλισμένη.
Το ανανεώσιμο υδρογόνο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει ένα πολύ μικρό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής. Τα κόστη παραμένουν υψηλά, χρειάζονται νέα δίκτυα μεταφοράς και αποθήκευσης και πρέπει ακόμη να εμφανιστεί επαρκής βιομηχανική ζήτηση για να δικαιολογήσει πολλές από τις εξαγγελλόμενες επενδύσεις.
Θα χρειαστεί επίσης να παραχθεί πολύ περισσότερη ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Το πράσινο υδρογόνο μπορεί να συμβάλει στην απανθρακοποίηση μόνο αν η τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτείται προέρχεται πράγματι από νέες καθαρές πηγές.
Η κατασκευή του Onuba δείχνει ότι ορισμένα από τα μεγάλα ισπανικά έργα αρχίζουν να περνούν από τις ανακοινώσεις στα εργοτάξια. Τώρα ξεκινά η δυσκολότερη δοκιμασία: να αποδειχθεί ότι μπορούν να παράγουν σε μεγάλη κλίμακα, να βρουν αρκετούς αγοραστές και να το κάνουν σε ανταγωνιστική τιμή.
Αν η Ισπανία καταφέρει να λύσει αυτή την εξίσωση, ο ήλιος και ο άνεμος θα μπορούσαν να της επιτρέψουν να μετατρέψει μία από τις ιστορικές της αδυναμίες (την ενεργειακή εξάρτηση από το εξωτερικό) σε πλεονέκτημα στο νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό τοπίο.