Ειδικός: Παραιτούμαστε από τεράστιες εκτάσεις γης για καλλιέργειες που καίμε στα αυτοκίνητά μας
Τα βιοκαύσιμα προβάλλονται ως η λύση για τα ολοένα μειούμενα αποθέματα πετρελαίου της Ευρώπης, καθώς ο πόλεμος κατά του Ιράν συνεχίζει να εκτοξεύει τις τιμές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Νταν Γιέργκενσεν κάλεσε τα κράτη να παρουσιάσουν μέτρα για τη μείωση της χρήσης πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδίως στις μεταφορές. Η έκκληση ήρθε μετά τη συνάντηση των υπουργών την Τρίτη (31 Μαρτίου) για να αντιμετωπίσουν μια παγκόσμια έλλειψη 11 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου την ημέρα.
Μεγάλο μέρος της ανησυχίας εστιάζει στην ουσιαστική διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα μεγαλύτερα σημεία ασφυξίας για τα ορυκτά καύσιμα παγκοσμίως, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Περίπου το 20% του ντίζελ που καταναλώνεται στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο προέρχεται από την περιοχή του Κόλπου, σύμφωνα με την εταιρεία εμπορίας πρώτων υλών Alkagesta.
Σε επιστολή που είδε το Euronews, η ΕΕ καλείται να εξετάσει τα βιοκαύσιμα ως εναλλακτική λύση στα ορυκτά καύσιμα, μια άποψη που κερδίζει έδαφος από τότε που ξεκίνησε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Τι είναι τα βιοκαύσιμα;
Στόχοι για τα βιοκαύσιμα υπήρχαν πολύ πριν από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Σύμφωνα με την αναθεωρημένη Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται έως το 2030 να πετύχουν μερίδιο 29% ανανεώσιμης ενέργειας στις μεταφορές, με επιμέρους στόχο 5,5% για το ανανεώσιμο υδρογόνο και τα προηγμένα βιοκαύσιμα.
Τα βιοκαύσιμα παράγονται από φυτικές ύλες και κατηγοριοποιούνται ανάλογα με την προέλευσή τους.
Τα βιοκαύσιμα πρώτης γενιάς προέρχονται από εδώδιμες καλλιέργειες, όπως το καλαμπόκι και το ζαχαροκάλαμο, ενώ τα βιοκαύσιμα δεύτερης γενιάς παράγονται από μη βρώσιμη βλάστηση και γεωργικά υπολείμματα. Τα βιοκαύσιμα τρίτης γενιάς προέρχονται από φύκη.
Η χρήση φυτών (βιομάζας) ως καυσίμου εξακολουθεί να εκπέμπει CO₂ στην ατμόσφαιρα, όμως πολλές εταιρείες βιοκαυσίμων υποστηρίζουν ότι πρόκειται για το ίδιο ποσό CO₂ που δεσμεύτηκε από την ατμόσφαιρα κατά την καλλιέργεια των φυτών.
Ενώ το βιοντίζελ (που παράγεται από φυτικά έλαια) μπορεί να χρησιμοποιηθεί απευθείας στα αυτοκίνητα, η βιοαιθανόλη, που προκύπτει από τη ζύμωση ζάχαρης και σιταριού, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς προηγούμενη τροποποίηση του κινητήρα.
Μπορούν τα βιοκαύσιμα να αντικαταστήσουν τα ορυκτά καύσιμα;
Πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καρλσρούης (KIT) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη διαθέτει επαρκείς ανανεώσιμους πόρους ώστε, μακροπρόθεσμα, να καλύψει τις ανάγκες των μεταφορών χωρίς ορυκτά καύσιμα.
«Αν αξιοποιήσουμε αποτελεσματικά υπολείμματα και απορριπτόμενα υλικά, μπορούμε να μειώσουμε την εξάρτηση των οδικών μεταφορών από τις εισαγωγές ενέργειας και ταυτόχρονα να περιορίσουμε τις εκπομπές CO₂», δηλώνει ο καθηγητής Τόμας Χιρτ του KIT.
Η έκθεση, που ανατέθηκε από την BMW AG (η οποία εδώ και χρόνια υποστηρίζει τη χρήση βιοκαυσίμων), διαπίστωσε ότι «ιδιαίτερα μεγάλες ποσότητες» υπολειμμάτων και αποβλήτων μπορούν να αξιοποιηθούν για την παραγωγή καυσίμων, όπως άχυρο από τη γεωργία, ξυλώδη υπολείμματα από τη δασοκομία και οργανικά απόβλητα.
Εντόπισε επίσης ενεργειακές καλλιέργειες που αναπτύσσονται σε γη χαμηλής παραγωγικότητας και δεν ανταγωνίζονται την παραγωγή τροφίμων, ως δυνητικές πηγές βιοκαυσίμων.
«Το πραγματικά μεγάλο δυναμικό βρίσκεται σε υλικά όπως τα φυτικά υπολείμματα και οι ξυλώδεις ίνες, που έτσι κι αλλιώς παράγονται σε πολλές διαδικασίες και μπορούν να προσφέρουν καύσιμα επαρκώς φιλικά προς το κλίμα», λέει ο καθηγητής Τόμας Κοκ από το Ινστιτούτο Μηχανών Εσωτερικής Καύσης (IFKM) του KIT.
«Ωστόσο αυτό μπορεί να πετύχει μόνο αν η παραγωγή προηγμένων βιοκαυσίμων reFuel λάβει την αναγκαία προτεραιότητα από τις κυβερνήσεις και την κοινωνία».
Ωστόσο, ειδικοί για το κλίμα αμφιβάλλουν κατά πόσο αυτό είναι ρεαλιστικό. Ο Λισιέν Ματιέ, υπεύθυνος για τα αυτοκίνητα στην οργάνωση Transport & Environment, λέει στο Euronews Earth ότι τα συνθετικά καύσιμα (e-fuels) είναι το πολύ μια «λύση για εξειδικευμένες χρήσεις» στις οδικές μεταφορές, υποστηρίζοντας ότι η μετάβαση στα ηλεκτρικά οχήματα (EVs) είναι πολύ πιο λογική επιλογή.
«Στα ηλεκτρικά οχήματα διαθέτουμε μια καθαρή, αποδοτική τεχνολογία που είναι αρκετά φθηνή για τη μαζική αγορά», εξηγεί ο Ματιέ.
«Οι Ευρωπαίοι νομοθέτες θα έπρεπε να επικεντρωθούν σε βιομηχανικές πολιτικές που θα εξασφαλίσουν την κατασκευή εργοστασίων μπαταριών, την ασφάλεια της τροφοδοσίας σε κρίσιμες πρώτες ύλες και τη δημιουργία μιας βιομηχανίας ηλεκτρικών οχημάτων ικανής να ανταγωνιστεί την Κίνα σε παγκόσμιο επίπεδο».
Γιατί τα βιοκαύσιμα είναι τόσο αμφιλεγόμενα;
Τα βιοκαύσιμα συχνά παρουσιάζονται ως η μαγική λύση για να απεξαρτηθεί ο κόσμος από τα ορυκτά καύσιμα, όμως συνοδεύονται από μια σειρά μειονεκτημάτων.
Πολλά βιοκαύσιμα παράγονται από βασικές καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι και η σόγια, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει τους αγρότες να δίνουν προτεραιότητα στην παραγωγή καυσίμων αντί τροφίμων. Αυτό μπορεί να αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές τροφίμων και να επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια, ιδίως στις χώρες με χαμηλό εισόδημα.
Πέρυσι, μια έρευνα στο Κονγκό διαπίστωσε ότι ένα ευρωπαϊκό έργο βιοκαυσίμων έθετε σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας, παρά τους ισχυρισμούς ότι χρησιμοποιούνταν μόνο «υποβαθμισμένες εκτάσεις» γης.
Σύμφωνα με μελέτη του 2023 που ανατέθηκε από την οργάνωση T&E, η Ευρώπη σπαταλά έκταση γης ίση με αυτήν της Ιρλανδίας για καλλιέργειες που προορίζονται για βιοκαύσιμα. Η γη αυτή θα μπορούσε να θρέψει 120 εκατομμύρια ανθρώπους ή να απορροφήσει διπλάσια ποσότητα CO₂, αν επιστρεφόταν στη φύση.
Η χρήση, αντίθετα, μιας έκτασης ίσης με μόλις 2,5% αυτής της γης για φωτοβολταϊκά θα παρήγαγε την ίδια ποσότητα ενέργειας, σύμφωνα με την έκθεση (πηγή στα Αγγλικά).
Γι’ αυτό ορισμένοι ειδικοί για το κλίμα χαρακτηρίζουν τα βιοκαύσιμα «αποτυχημένο πείραμα» και προτιμούν να επικεντρώνονται στη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια από αιολικά και φωτοβολταϊκά.
«Αυτή τη στιγμή παραδίδουμε τεράστιες εκτάσεις γης σε καλλιέργειες που στη συνέχεια απλώς καίμε στα αυτοκίνητά μας», λέει ο Μάικ Μαράρενς, υπεύθυνος βιοκαυσίμων της T&E.
«Αυτή η γη θα μπορούσε να θρέψει εκατομμύρια ανθρώπους ή, αν επιστρεφόταν στη φύση, να λειτουργήσει ως καταβόθρα άνθρακα πλούσια σε βιοποικιλότητα. Τα βιοκαύσιμα από καλλιέργειες είναι πιθανότατα η πιο ανόητη ιδέα που προωθήθηκε ποτέ στο όνομα του κλίματος».
Αν και τα βιοκαύσιμα θεωρούνται θεωρητικά ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η καλλιέργεια φυτών όπως το ζαχαροκάλαμο, η σόγια και το καλαμπόκι για παραγωγή ενέργειας έχει συνδεθεί με την αποψίλωση δασών σε κρίσιμα οικοσυστήματα, όπως το τροπικό δάσος του Αμαζονίου.
Αυτό εγείρει αμφιβολίες για το κατά πόσο τα βιοκαύσιμα είναι πράγματι ουδέτερα ως προς τον άνθρακα, καθώς η καλλιέργεια, η συγκομιδή και η επεξεργασία αυτών των φυτών απαιτούν σημαντικές ποσότητες ενέργειας, που συχνά προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.