Ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει τις τιμές λιπασμάτων, αλλά αυτοί οι αγρότες δεν πτοούνται.
Μια κρίση διαγράφεται στα ευρωπαϊκά αγροκτήματα, καθώς ο πόλεμος εναντίον του Ιράν απειλεί την τροφοδοσία με λιπάσματα και εκτοξεύει τις τιμές των καυσίμων. Κάποιοι όμως είναι πιο προστατευμένοι από άλλους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα αναγεννητικά αγροκτήματα εξαρτώνται λιγότερο από τα εισαγόμενα συνθετικά λιπάσματα σε σχέση με τα συμβατικά, ενώ πετυχαίνουν πολύ παρόμοιες αποδόσεις με πολύ χαμηλότερο κόστος. Ενισχύουν τη φυσική γονιμότητα του εδάφους με κομπόστ, ζωική κοπριά, περιστροφική βόσκηση και καλυπτικές καλλιέργειες, που σπέρνονται εκτός σεζόν ειδικά για να χτίσουν υγιές έδαφος.
Αυτό δεν σημαίνει μόνο ότι επηρεάζονται λιγότερο όταν διαταράσσονται οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού – διασφαλίζει επίσης το μέλλον τους, μειώνοντας τη ρύπανση, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και βελτιώνοντας ακόμη και τη δημόσια υγεία.
Γιατί ο πόλεμος εναντίον του Ιράν επηρεάζει τα λιπάσματα;
Με τον ζωτικής σημασίας ναυτιλιακό διάδρομο των Στενών του Ορμούζ αποκλεισμένο, περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων έχει παγώσει.
Τα Στενά είναι επίσης κομβικά για τη μεταφορά των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, μεταφέροντας περίπου το ένα πέμπτο των προμηθειών. Το φυσικό αέριο είναι κρίσιμο για την παραγωγή συνθετικών αζωτούχων λιπασμάτων, που χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ευρώπη και πέρα από αυτήν.
«Κάθε κρίση στα ορυκτά καύσιμα μας θυμίζει πόσο ευάλωτη είναι η συμβατική γεωργία: οι αγρότες που είναι δεμένοι με τα συνθετικά λιπάσματα εκτίθενται σε τιμολογιακά σοκ που δεν μπορούν να ελέγξουν», λέει η Γκαμπριέλ Τάους, διευθύνουσα σύμβουλος της Commonland (πηγή στα Αγγλικά), μιας διεθνούς μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που συνεργάζεται με τοπικές κοινότητες σε περισσότερες από 50 χώρες για την αποκατάσταση υποβαθμισμένων τοπίων.
Χρειάζονται τα αγροκτήματα συνθετικά λιπάσματα για να ευημερήσουν;
Υπολογίζεται ότι περίπου ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός τρέφεται με καλλιέργειες που έχουν αναπτυχθεί με χημικά λιπάσματα. Αν και τα φυτά μπορούν να μεγαλώσουν χωρίς αυτά, η σύγχρονη βιομηχανική γεωργία βασίζεται σε αυτά για την ταχύτητα και την κλίμακα παραγωγής.
Αλλά με ποιο κόστος;
Η υπερβολική χρήση συνθετικών αζωτούχων λιπασμάτων υπονομεύει την ανθεκτικότητα των αγροκτημάτων, ρυπαίνοντας το νερό και τον αέρα, υποβαθμίζοντας το έδαφος και δημιουργώντας κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.
Στο αγρόκτημά της στην Ελλάδα, η αγρότισσα τρίτης γενιάς Σίλα Ντάρμος παράγει άζωτο με φυσικό τρόπο, μέσω των φυτών.
«Ενσωματώνουμε πρακτικές περμακουλτούρας, συντροπικής γεωργίας και αγροδασοπονίας και εδώ και πάνω από 30 χρόνια θρυμματίζουμε τα κλαδέματα των δέντρων και τα αφήνουμε στο έδαφος, δημιουργώντας πλούσιο, γόνιμο χώμα μέσω της αποσύνθεσης της οργανικής ύλης – αυτό που μερικές φορές αποκαλείται πράσινη λίπανση», εξηγεί.
«Καλλιεργούμε επίσης φυτά που δεσμεύουν άζωτο μέσα στο ίδιο το αγρόκτημα, ώστε το σύστημα να παράγει μόνο του το άζωτο που χρειάζεται, χωρίς να χρειάζεται να εισάγουμε συνθετικά λιπάσματα.»
Στο Curly Creek Ranch, στη Χώρα των Βάσκων στην Ισπανία, η αγρότισσα Μέγκαν Σαπ έχει επίσης δημιουργήσει ένα κυκλικό σύστημα.
«Παράγουμε όλο το κομπόστ μας από τα στρωσίδια των αλόγων, κατσικιών και κοτών, καθώς και από τα απορρίμματα της κουζίνας και του κήπου», εξηγεί. «Καλλιεργούμε επίσης κουκιά, που δεσμεύουν άζωτο στο έδαφος, και μετά τα αφήνουμε να αποσυντεθούν στα παρτέρια, ενισχύοντας έτσι τα επίπεδα αζώτου.»
«Το οικοσύστημα δουλεύει με εμάς και για εμάς»
Ως αγρότισσα και ιδιοκτήτρια του βιολογικού αγροκτήματος La Junquera (πηγή στα Αγγλικά) στη Μούρθια της Ισπανίας, η Γιαννικ Σχόουνχοβεν έχει δει από πρώτο χέρι τα οφέλη της μετάβασης από τη συμβατική στην αναγεννητική γεωργία.
Λέει ότι ένα χωράφι που κάποτε της έδινε μια «ανατριχιαστική αίσθηση κενού» λόγω της απουσίας πουλιών και εντόμων έχει πλέον δει τη βιοποικιλότητα να επιστρέφει.
Αντί να χρησιμοποιεί ανόργανα λιπάσματα, η La Junquera βασίζεται στη βερμικομποστοποίηση – τη χρήση σκουληκιών για τη μετατροπή των οργανικών αποβλήτων σε κομπόστ – και σε ψεκασμούς φυλλώματος για τον εμπλουτισμό του εδάφους.
«Τώρα, όταν μπαίνω σε αυτό το χωράφι, βλέπω αγριολούλουδα, κουνέλια και κάθε λογής ζώα», λέει η Γιαννικ. «Το οικοσύστημα δουλεύει με εμάς και για εμάς· σχεδόν δεν έχουμε παράσιτα.»
Γιατί η αναγεννητική γεωργία δεν είναι πιο διαδεδομένη;
Παρά τα πολλαπλά οφέλη της αναγεννητικής γεωργίας, η υιοθέτησή της στην Ευρώπη προχωρά αργά. Μόνο γύρω στο 2 τοις εκατό των αγροκτημάτων θεωρούνται πλήρως αναγεννητικά, ενώ περίπου 5-10 τοις εκατό βρίσκονται σε φάση μετάβασης, σύμφωνα με μια έκθεση του Nature (πηγή στα Αγγλικά).
Η μετάβαση στην αναγεννητική γεωργία μπορεί να είναι έντασης εργασίας και τα οφέλη να μην γίνονται αισθητά άμεσα. Δεν έχουν, άλλωστε, όλοι οι αγρότες πρόσβαση στη χρηματοδότηση και την εκπαίδευση που απαιτούνται για αυτές τις αλλαγές.
«Οι αγρότες δεν μπορούν να το κάνουν αυτό μόνοι τους», λέει η Γιαννικ. «Οι πολιτικές, τα κίνητρα και οι επενδύσεις πρέπει να… ανταμείβουν τους αγρότες που φροντίζουν τη γη με τρόπους που ωφελούν το ευρύτερο τοπίο.»
«Πρέπει να σταματήσουμε να επιδοτούμε γεωργικές πρακτικές και επιχειρήσεις που δεν αναγεννούν τα εδάφη και τις κοινότητες», προσθέτει η Σίλα.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της ΕΕ πράγματι ανταμείβει τους αγρότες για δράσεις φιλικές προς το περιβάλλον, το κλίμα και τη βιοποικιλότητα, αλλά μια έκθεση του WBCSD (πηγή στα Αγγλικά) τον Μάρτιο του 2025 διαπίστωσε ότι αυτά τα σχήματα είναι δύσκολα προσβάσιμα και δεν καλύπτουν τις αρχικές επενδύσεις. Η ΚΑΠ προορίζεται επίσης για μεγάλες περικοπές, μεταξύ 20 και 30 τοις εκατό, στο πλαίσιο της πρότασης προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034.
Η πίεση της αγοράς για μεγάλες ποσότητες και ομοιομορφία στα αγροτικά προϊόντα είναι ένας ακόμη παράγοντας που αποτρέπει τους παραγωγούς από την υιοθέτηση αναγεννητικών πρακτικών.
Παράγουν τα αναγεννητικά αγροκτήματα τις ίδιες αποδόσεις;
Μια έκθεση του 2025 (πηγή στα Αγγλικά) από την Ευρωπαϊκή Συμμαχία για την Αναγεννητική Γεωργία (EARA) διαπίστωσε ότι οι αποδόσεις στα αναγεννητικά αγροκτήματα ήταν μόλις 2 τοις εκατό χαμηλότερες από τις αντίστοιχες των παραδοσιακών. Την ίδια ώρα, το κόστος των εισροών ήταν σημαντικά χαμηλότερο – κατά μέσο όρο χρησιμοποιήθηκαν 61 τοις εκατό λιγότερα συνθετικά αζωτούχα λιπάσματα και 75 τοις εκατό λιγότερα φυτοφάρμακα.
Για έναν συμβατικό αγρότη αροτραίων καλλιεργειών στην Ευρώπη, τα συνθετικά λιπάσματα μπορεί να αντιστοιχούν έως και στο 12 τοις εκατό του συνολικού κόστους εισροών. Σε περιόδους ανατιμήσεων, αυτό το ποσοστό αυξάνεται απότομα.
Στη σημερινή κρίση, η παραγωγή των αναγεννητικών αγροκτημάτων είναι επίσης καλύτερα προστατευμένη.
«Η αναγεννητική γεωργία δεν αφορά μόνο την οικολογική αποκατάσταση και ανθεκτικότητα· βελτιώνει επίσης την κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα απέναντι σε σοκ και κρίσεις», λέει η Σίλα, η οποία πιστεύει ότι ολοένα περισσότεροι αγρότες θα επιδιώξουν να αποκτήσουν «μακροπρόθεσμη ανεξαρτησία» από «τις μεγάλες αγροχημικές βιομηχανίες» ως αποτέλεσμα των επαναλαμβανόμενων κρίσεων στα καύσιμα.
«Μπορεί φέτος να ξοδέψουμε επιπλέον 100.000 ευρώ σε πετρέλαιο κίνησης για τα τρακτέρ», λέει η Γιαννικ, «αλλά αυτό δεν επηρεάζει αρνητικά την απόδοσή μας.»
Το αγρόκτημα της Μέγκαν στη Χώρα των Βάσκων είναι ακόμη καλύτερα προστατευμένο, καθώς δεν είναι συνδεδεμένο με το εθνικό δίκτυο. Το 97 τοις εκατό της ηλεκτρικής του ενέργειας προέρχεται από ηλιακή ενέργεια, η οποία χρησιμοποιείται και για τη φόρτιση του υβριδικού τετρακίνητου οχήματος. Αυτό τους προστάτευσε και κατά τη διάρκεια της περσινής διακοπής ρεύματος στην Ισπανία. Το γεγονός ότι πωλούν όλη την παραγωγή τους σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων μειώνει ακόμη περισσότερο την έκθεσή τους στο αυξανόμενο κόστος διανομής κατά τη διάρκεια σοκ στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.
Τι βοήθεια υπάρχει για τη μετάβαση στην αναγεννητική γεωργία;
Τα κενά σε γνώση και κατάρτιση αποτελούν ένα ακόμη βασικό εμπόδιο. Η ΕΕ προσφέρει δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα και εργαστήρια μέσω του EIT Food (Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας) για να βοηθήσει τους αγρότες να περάσουν σε βιώσιμες πρακτικές.
Στο πεδίο όμως, οι αναγεννητικοί αγρότες της Ευρώπης ηγούνται της προσπάθειας.
Ως συνιδρύτρια της Regeneration Academy (πηγή στα Αγγλικά), η Γιαννικ της La Junquera εκπαιδεύει άλλους στην αναγεννητική γεωργία και την αποκατάσταση γης στη νότια Ισπανία.
Είναι μία από τους πολλούς αγρότες που συνεργάζονται με την Commonland, η οποία υιοθετεί μια ολιστική προσέγγιση στη γεωργία, συνδυάζοντας κοινωνικό αντίκτυπο, αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και οικονομική απόδοση.
«Χτίζουμε ανθεκτικότητα από το έδαφος προς τα πάνω», λέει η Γκαμπριέλ της Commonland. «Η κλιμάκωση αυτής της μετάβασης και η διασφάλιση ότι όσοι εργάζονται στο πεδίο έχουν τους πόρους και την αναγνώριση για να την ηγηθούν, είναι ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε σε αυτές τις γεωπολιτικά αβέβαιες εποχές.»
Ως συνιδρύτρια και διευθύντρια της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης The Southern Lights (πηγή στα Αγγλικά) και της πρωτοβουλίας Regenerative Farming Greece (πηγή στα Αγγλικά) – επίσης εταίρου της Commonland – η Σίλα Ντάρμος εκπαιδεύει πάνω στις αναγεννητικές πρακτικές στην Ελλάδα.
«Όταν ξανασυνδέσουμε όσα έχουν σπάσει – ξανασυνδεθούμε με το πώς καλλιεργείται η τροφή μας και ποιος τη καλλιεργεί, πώς τα ποτάμια μας συνδέονται με τα εδάφη και τα δάση μας, πώς η υγεία του εδάφους στηρίζει την ανθρώπινη υγεία – τότε θα καταλάβουμε ότι το να μην καλλιεργούμε αναγεννητικά είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και κοντόφθαλμο», λέει.