Εκστρατείες ρωσικής παραπληροφόρησης για τις εκλογές σε Εσθονία και Λετονία δεν στοχεύουν πρόσωπα ή τη διαδικασία, αλλά θολώνουν τα ζητήματα ασφάλειας που επηρεάζουν τους ψηφοφόρους, σύμφωνα με νέα έκθεση.
Από την υποτιθέμενη σχέση του προέδρου της Εσθονίας Άλαρ Κάρις με τον Τζέφρι Επστιν, μέχρι μια εκστρατεία παραπληροφόρησης για Ουκρανό στρατιώτη που δήθεν σκότωσε τρεις στρατιωτικούς του NATO, καμπάνιες ψευδούς πληροφόρησης με διασυνδέσεις με το Κρεμλίνο που κυκλοφόρησαν πριν και κατά τη διάρκεια των εκλογών στη Λετονία και την Εσθονία είχαν στόχο να καλλιεργήσουν δυσπιστία και σύγχυση στους ψηφοφόρους, σύμφωνα με έκθεση της λονδρέζικης εταιρείας ανάλυσης απειλών Refute που δημοσιεύθηκε την Τρίτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Η Ρωσία χρησιμοποιεί την παραπληροφόρηση ως σκόπιμο εργαλείο, σχεδιασμένο για να αποπροσανατολίζει τους πολίτες, να επηρεάζει τη δημόσια συζήτηση και να βαθαίνει τις διαιρέσεις ενόψει των εκλογών», δήλωσε ο Τομ Γκάρνετ, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Refute.
Οι εκστρατείες γύρω από τις προεδρικές εκλογές του Σεπτεμβρίου στην Εσθονία και τις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου στη Λετονία αξιοποίησαν πραγματικές ανησυχίες για τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, το NATO, τα drones και την ασφάλεια των συνόρων, προσκολλώντας κατασκευασμένους ισχυρισμούς σε πραγματικά γεγονότα και δημόσιες συζητήσεις, ώστε να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, την Ουκρανία, το NATO και το ευρύτερο περιβάλλον ασφάλειας.
Τα ψευδή αφηγήματα δεν περιορίστηκαν μόνο στη Λετονία και την Εσθονία, αλλά διαδόθηκαν και σε διεθνές κοινό, «επιδιώκοντας να υπονομεύσουν την εικόνα της ασφάλειας στη Βαλτική στο εξωτερικό», σύμφωνα με την έκθεση.
Οι εκστρατείες έδειξαν επίσης ότι τα ψευδή αφηγήματα ανακατασκευάζονταν επανειλημμένα για διαφορετικά κοινά και πλατφόρμες, αντί να αναδημοσιεύονται απλώς. Η Refute εντόπισε οκτώ εκδοχές ενός μόνο βίντεο, μεταξύ των οποίων μοντάζ προσαρμοσμένα σε αραβόφωνο και ισπανόφωνο κοινό, καθώς και εκδοχές που ενσωμάτωναν υλικό παραγόμενο με τεχνητή νοημοσύνη.
Άλλοι ισχυρισμοί ενισχύθηκαν δεσμεύοντάς τους με πραγματικά γεγονότα, όπως προηγούμενα περιστατικά με drones που είχαν εισέλθει στον εναέριο χώρο της Βαλτικής, αλλά παρουσιάστηκαν σε παραπλανητικό πλαίσιο.
Μερικά από τα αφηγήματα δημοσιεύθηκαν στη συνέχεια σε ιστοσελίδες σε πολλές γλώσσες, δίνοντάς τους πιο ανθεκτική μορφή, ώστε να μπορούν να αναφέρονται και να ανακυκλώνονται ακόμη και όταν οι αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα επισημάνθηκαν ή αφαιρέθηκαν, σύμφωνα με τη Refute.
Από τα ψεύτικα «θύματα του NATO» στους φακέλους Έπστιν
Στη Λετονία, ένα κατασκευασμένο βίντεο με εμφάνιση ρεπορτάζ του Euronews υποστήριζε ότι ένας Ουκρανός στρατιώτης είχε σκοτώσει τρεις στρατιωτικούς του NATO κατά τη διάρκεια της άσκησης Baltic Trust 26, προτού αφαιρέσει τη ζωή του, λίγο πριν από την ψηφοφορία της 3ης Οκτωβρίου 2026.
Ο ισχυρισμός κυκλοφόρησε μεταξύ 14 Αυγούστου και 6 Σεπτεμβρίου, με δεκάδες λογαριασμούς να φτάνουν σε συνολικό κοινό άνω των 1,85 εκατομμυρίων χρηστών, σύμφωνα με την έκθεση. Η κατασκευασμένη ιστορία συνδέθηκε επίσης με τον χρόνο διεξαγωγής της στρατιωτικής άσκησης, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η άσκηση είχε διακοπεί λόγω των υποτιθέμενων θανάτων, ενώ στην πραγματικότητα επρόκειτο να ολοκληρωθεί όπως είχε προγραμματιστεί.
Οι Εθνικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λετονίας έσπευσαν να τη χαρακτηρίσουν συντονισμένη εκστρατεία παραπληροφόρησης, όμως η διάψευση δεν εμπόδισε τη διάδοση της ιστορίας. Μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, ανασυσκευάστηκε από influencers και στη συνέχεια συζητήθηκε σε φιλορωσικά οικοσυστήματα πληροφόρησης σαν να είχε πράγματι συμβεί το υποτιθέμενο περιστατικό. Το Euronews επιβεβαίωσε ότι δεν είχε ούτε δημιουργήσει ούτε δημοσιεύσει το σχετικό υλικό.
Στην Εσθονία, την ίδια στιγμή, ένας ιστότοπος ψευδών ειδήσεων δημοσίευσε μια κατασκευασμένη ιστορία που συνέδεε τον απερχόμενο πρόεδρο Άλαρ Κάρις και τον πρόεδρο της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα με το δίκτυο trafficking του Τζέφρι Επστιν. Ο ιστότοπος euobserver.news είχε σχεδιαστεί ώστε να θυμίζει το νόμιμο μέσο με έδρα τις Βρυξέλλες EUobserver, αντιγράφοντας πραγματικά άρθρα και βιογραφικά δημοσιογράφων.
Στόχος είναι να «διαβρωθεί η εμπιστοσύνη»
Η κατασκευασμένη ιστορία προωθήθηκε επίσης μέσω βίντεο με αφήγηση από τεχνητή νοημοσύνη και περισσότερων από δώδεκα λογαριασμών στα κοινωνικά δίκτυα, με συνολικούς ακολούθους περίπου 780.000, σύμφωνα με τη Refute.
Ένας ξεχωριστός ψεύτικος ιστότοπος, που μιμούνταν την αμερικανική έκδοση άμυνας The Defense Post, ισχυρίστηκε ότι ουκρανικό drone είχε εισέλθει στον εναέριο χώρο της Εσθονίας και είχε προκαλέσει ζημιές σε δύο πορτογαλικά F-16 κοντά στην αεροπορική βάση Ämari, με κόστος περίπου 120 εκατ. ευρώ.
Ο ισχυρισμός βασίστηκε σε πραγματικά περιστατικά με drones που εισήλθαν στον εναέριο χώρο της Βαλτικής, εκτρεπόμενα από τον ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο, αλλά υπονοούσε ψευδώς ότι ουκρανική δραστηριότητα είχε προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε εσθονικό έδαφος.
Ο στόχος — «να διαβρωθεί η εμπιστοσύνη στην Ουκρανία, να τεθεί υπό αμφισβήτηση η εσθονική και ευρύτερη ευρωπαϊκή στήριξη προς το Κίεβο και να καλλιεργηθούν αμφιβολίες για την εσθονική αεράμυνα», σύμφωνα με την έκθεση. Η ιστορία κυκλοφόρησε τουλάχιστον σε επτά γλώσσες και αξιοποίησε τη συνεχιζόμενη δημόσια συζήτηση για τις αεράμυνες της Εσθονίας και τη στήριξη προς το Κίεβο.
«Οι εκστρατείες που εντόπισε η Refute αντανακλούν επαναλαμβανόμενες τακτικές, οι οποίες συνιστούν ποιοτική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ρωσία στοχεύει συστηματικά τα οικοσυστήματα πληροφόρησης στις χώρες της Βαλτικής και πέρα από αυτές», δήλωσε ο Βλαντ Γκαλού, συνιδρυτής και διευθυντής τεχνολογίας της Refute.
Τα κράτη της Βαλτικής, ως μέλη του NATO και της ΕΕ και σταθεροί υποστηρικτές της Ουκρανίας, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε παραπληροφόρηση με ρωσικές διασυνδέσεις.