ΕΕ: Ανησυχία υποψήφιων χωρών για «δεύτερη κατηγορία» με τους νέους κανόνες ένταξης

Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες εκφράζουν ανησυχίες ότι οι νέες δικλίδες ασφαλείας, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για να αποτρέπουν την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας μετά την ένταξη, θα μπορούσαν να τις αφήσουν με καθεστώς μέλους δεύτερης κατηγορίας ή να προσφέρουν στα υφιστάμενα κράτη-μέλη ένα ισχυρό εργαλείο για την άσκηση πολιτικής πίεσης.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Οι ανησυχίες ακολουθούν τα προτεινόμενα μέτρα που παρουσίασε την Τρίτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται μια 15ετής περίοδος δοκιμαστικής ένταξης, κατά την οποία τα νέα μέλη θα μπορούσαν να χάσουν τα δικαιώματα ψήφου τους εάν διαπράξουν σοβαρή παραβίαση των αξιών και των κανόνων της ΕΕ.

«Υπολογίζουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση ώστε να διασφαλίσει ότι η διαδικασία ένταξης θα παραμείνει φιλόδοξη, αξιόπιστη και προβλέψιμη και θα αντανακλά την πρόοδο που συνεχίζει να σημειώνει η Ουκρανία», δήλωσε στο Euronews ο Βσεβολόντ Τσέντσοφ, αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ουκρανίας αρμόδιος για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

«Η αφετηρία μας παραμένει η πλήρης ενσωμάτωση στην ενιαία αγορά και οποιεσδήποτε μεταβατικές ρυθμίσεις πρέπει να είναι αιτιολογημένες, αναλογικές και χρονικά περιορισμένες», πρόσθεσε.

Ένταξη δύο ταχυτήτων

Μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες μεταξύ των υποψήφιων χωρών είναι ότι οι δικλίδες ασφαλείας θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια δεύτερη κατηγορία κρατών-μελών της ΕΕ.

Χώρες όπως η Ολλανδία και η Γαλλία ζήτησαν αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας, επικαλούμενες την εμπειρία της Ουγγαρίας υπό τον Βίκτορ Όρμπαν και τη δυσκολία αντιμετώπισης της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης από τη στιγμή που μια χώρα έχει ενταχθεί στην ΕΕ.

«Δεν θέλουμε μια ένταξη δύο ταχυτήτων στην Ένωσή μας. Οι χώρες πρέπει να πληρούν πολύ υψηλά πρότυπα όσον αφορά το κράτος δικαίου. Πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι μετά την ένταξη δεν θα πέσουν ποτέ ξανά κάτω από αυτά τα πρότυπα. Και αυτό είναι που έχουμε μάθει από τις εμπειρίες του παρελθόντος», δήλωσε η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, παρουσιάζοντας το μέτρο.

Δημοσίως, οι υποψήφιες χώρες έχουν κρατήσει προσεκτική στάση στις αντιδράσεις τους. Εκτός από την Ουκρανία, οι άλλες τρεις επικρατέστερες υποψήφιες – Μαυροβούνιο, Αλβανία και Μολδαβία – είναι μικρές χώρες που έχουν επενδύσει σημαντικά στην προοπτική ένταξής τους στην Ένωση.

Πίσω από κλειστές πόρτες, ωστόσο, οι υποψήφιες χώρες δεν κρύβουν την ανησυχία τους, ιδιαίτερα για τη 15ετή περίοδο δοκιμαστικής ένταξης. Κατά τη διάρκειά της, τα νέα μέλη θα μπορούσαν να στερηθούν τα δικαιώματα ψήφου τους για σοβαρές παραβιάσεις των αξιών και των κανόνων της ΕΕ. Αρκετές χώρες ήλπιζαν ότι η περίοδος θα ήταν μικρότερη.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτή η «ρήτρα θεσμικής διασφάλισης» δεν είναι διακριτική, επειδή είναι προσωρινή. Ωστόσο, παρότι η πρόταση δεν περιλαμβάνει μηχανισμό ανανέωσης, οι υποψήφιες χώρες φοβούνται ότι τα κράτη-μέλη μπορεί να πιέσουν για την προσθήκη ενός τέτοιου μηχανισμού.

«Η Επιτροπή τονίζει ότι το μέτρο είναι προσωρινό, αλλά υπάρχει σημαντικός κίνδυνος να μετατραπεί σε μόνιμο καθεστώς. Τι θα συμβεί εάν η περίοδος δοκιμαστικής ένταξης παρατείνεται επανειλημμένα ή εάν εμποδίζεται η λήξη της;» δήλωσε στο Euronews ο Όμπραντ Κέσιτς, επικεφαλής της αποστολής της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης στην ΕΕ.

Κίνδυνος κατάχρησης

Υπάρχει επίσης ανησυχία μεταξύ των υποψήφιων χωρών ότι οι δικλίδες ασφαλείας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για πολιτικούς σκοπούς, ιδιαίτερα σε διμερείς διαφορές με υφιστάμενα κράτη-μέλη.

«Είναι σημαντικό οι νέες δικλίδες ασφαλείας να μην χρησιμοποιούνται καταχρηστικά», δήλωσε ο Ζλάτκο Βούγιοβιτς, πρόεδρος της ΜΚΟ Centre for Monitoring and Research. «Τα νέα μέλη δεν θα πρέπει να εκβιάζονται από τα παλιά μέλη», είπε, επισημαίνοντας τον κίνδυνο εργαλειοποίησης διμερών ζητημάτων.

Ως εκ τούτου, κρίσιμο θα είναι το όριο για την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου μιας χώρας. Οι υποψήφιες χώρες ζητούν σαφείς δικλίδες προστασίας από αυθαίρετες ενέργειες ή από προσπάθειες άσκησης πίεσης σε ένα νέο μέλος ώστε να εγκαταλείψει ένα στρατηγικό εθνικό συμφέρον.

Όταν ξεκίνησε η συζήτηση για την ενίσχυση των δικλίδων ασφαλείας, ο πρέσβης του Μαυροβουνίου στην ΕΕ, Πέταρ Μάρκοβιτς, δήλωσε ότι οποιαδήποτε αξιολόγηση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και υποχώρησης του κράτους δικαίου θα πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια και συστηματικές παραβιάσεις.

«Θα έχουμε πολύ ενεργή παρακολούθηση ακριβώς στους τομείς που καλύπτονται από τις νέες θεσμικές δικλίδες ασφαλείας», δήλωσε αξιωματούχος της Επιτροπής στο Euronews, όταν ρωτήθηκε πώς θα λαμβάνονται τέτοιες αποφάσεις.

Ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι αυτή η παρακολούθηση θα συμπληρώνει μια διευρυμένη εκδοχή των εκθέσεων για το κράτος δικαίου και τις πληροφορίες που συλλέγονται βάσει του Άρθρου 7 της Συνθήκης της ΕΕ, το οποίο επιτρέπει την αναστολή ορισμένων δικαιωμάτων ενός κράτους-μέλους, εάν αυτό παραβιάζει σοβαρά και κατ’ εξακολούθηση τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ.

Η ιδέα είναι να καταστεί η ενεργοποίηση της διαδικασίας ευκολότερη από ό,τι βάσει του Άρθρου 7. Η συγκεκριμένη διάταξη επιτρέπει τη λήψη μέτρων κατά ενός κράτους-μέλους που υπονομεύει τη λειτουργία της Ένωσης, αλλά μόνο με την ομοφωνία όλων των υπόλοιπων κρατών-μελών. Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, μια φιλική προς τη Βουδαπέστη πολωνική κυβέρνηση στάθηκε εμπόδιο.

Βάσει της πρότασης της Επιτροπής, ωστόσο, μια απόφαση θα προχωρά εκτός εάν υπάρξει αντίθεση από ειδική πλειοψηφία των κρατών-μελών. Αυτό προκαλεί φόβους ότι θα είναι υπερβολικά εύκολο να ληφθούν μέτρα εναντίον ενός νέου μέλους που δεν ακολουθεί τη γραμμή της Ένωσης.

Η διαδικασία θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί από την Επιτροπή ή έπειτα από μια «αιτιολογημένη αίτηση» κρατών-μελών. Ωστόσο, οι λεπτομέρειές της, οι οποίες είναι κρίσιμες για τα νέα μέλη, θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μόνο στο πλαίσιο της συνθήκης προσχώρησης.

Πολιτική διαπραγμάτευση

Οι προτάσεις της Επιτροπής δεν είναι δεσμευτικές και είναι πιθανό να αποτελέσουν σημαντικό σημείο αντιπαράθεσης στα τελικά στάδια των διαπραγματεύσεων για την ένταξη.

«Οι μεταβατικές περίοδοι πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών και της χώρας που επιθυμεί να γίνει μέλος της ΕΕ. Όταν υπάρξει συμφωνία, θα αποτελέσει μέρος της συνθήκης προσχώρησης», δήλωσε η Κος.

Αυτό σημαίνει ότι οι δικλίδες ασφαλείας θα προσαρμόζονται στις συνθήκες κάθε νέου μέλους, αλλά και στη διαπραγματευτική του θέση και στις μελλοντικές σχέσεις του με τα υφιστάμενα κράτη-μέλη, τόσο τους υποστηρικτές όσο και τους σκεπτικιστές.

«Ο στόχος μας παραμένει η πλήρης ένταξη στην ΕΕ, με ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις», δήλωσε η Κριστίνα Γκερασίμοφ, αναπληρώτρια πρωθυπουργός της Μολδαβίας αρμόδια για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, σε ανάρτησή της στο Facebook μετά την ανακοίνωση.

Η εκτίμηση στις Βρυξέλλες είναι ότι οι αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας θα μπορούσαν να διευκολύνουν χώρες που είναι επιφυλακτικές απέναντι στη διεύρυνση, όπως η Γαλλία και η Ολλανδία, να αποδεχθούν νέα μέλη όταν έρθει η ώρα να επικυρώσουν τις συνθήκες προσχώρησής τους.

Υπάρχει επίσης η εκτίμηση ότι το Μαυροβούνιο, που βρίσκεται πρώτο στη σειρά για ένταξη, ενδέχεται να αποτελέσει το πρότυπο για τις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης. Ωστόσο, η αποφασιστικότητά του να ολοκληρώσει τη διαδικασία μπορεί να του αφήσει περιορισμένα περιθώρια να αντισταθεί σε αυστηρότερους όρους.

«Το Μαυροβούνιο θα δεχόταν τα πάντα. Θέλει πάρα πολύ να ολοκληρώσει τη διαδικασία, σχεδόν με κάθε κόστος», δήλωσε στο Euronews διπλωμάτης από υποψήφια χώρα, υπό τον όρο της ανωνυμίας.