Το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028‑2034 πρέπει να χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα τους πόρους για την ανταγωνιστικότητα, υποστηρίζει ο Μάρκους Τενς σε άρθρο γνώμης στο Euronews.
Αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (MFR) της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028 έως 2034. Με την πρόταση της Επιτροπής πριν από έναν χρόνο ακολουθήθηκαν νέες κατευθύνσεις. Κατόπιν των εκθέσεων Draghi και Letta για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της μελλοντικής βιωσιμότητας της ΕΕ, το MFR επαναπροσανατολίστηκε, ώστε οι πόροι να αξιοποιούνται πιο αποτελεσματικά. Συνολικά, η προτεινόμενη νέα δομή είναι ευπρόσδεκτη, καθώς ανοίγει προοπτικές για το μέλλον και δίνει τη δυνατότητα πιο ευέλικτης αντίδρασης σε κρίσεις και προκλήσεις. Ωστόσο αυτή η αναδιάρθρωση δεν φέρνει μόνο ευκαιρίες, αλλά συνεπάγεται και μεγάλες περικοπές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πολλά κοινωνικά έργα στη Γερμανία χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από την ΕΕ.
Κοινωνικά, συνοχής και αγροτικά προγράμματα στήριξης, όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus (ESF) και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (EFRE), προβλέπεται στο εξής να συγκεντρωθούν στη λεγόμενη πρώτη στήλη. Η μη αυστηρή δέσμευση των πόρων σε επιμέρους προγράμματα οδηγεί σε έναν αγώνα για τη διανομή τους. Η ακριβής κατανομή θα ανήκει κάθε φορά στα κράτη μέλη, μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης (NRPP). Παρότι η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει ποσοστό 14 τοις εκατό για τον κοινωνικό τομέα, σε αυτό το πεδίο διακυβεύονται τα περισσότερα. Πολλά, και ιδίως κοινωνικά, έργα στη Γερμανία χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από την ΕΕ. Ο γερμανικός προϋπολογισμός δεν μπορεί να καλύψει αυτό το κενό, αν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν συνεχιστεί. Δομές που θα χαθούν με αυτόν τον τρόπο δεν θα είναι εύκολο να ανασυσταθούν. Γι’ αυτό διεκδικούμε ένα ελάχιστο ποσοστό 20 τοις εκατό για κοινωνικά έργα. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατό να συμφωνηθεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, στόχος μας είναι να κατοχυρωθεί τουλάχιστον για το γερμανικό NRPP με μια κοινή ρύθμιση ομοσπονδίας και κρατιδίων.
Ευτυχώς έχει ήδη επιτευχθεί γερμανική συμφωνία ότι θα διατηρηθούν οι δοκιμασμένες ομοσπονδιακές δομές χορήγησης των πόρων και δεν θα υιοθετηθεί η ευρωπαϊκή κατεύθυνση για κεντρική, εθνική διανομή.
Βιομηχανίες του μέλλοντος: Με τη στήριξη να περιοριστεί η παγκόσμια υστέρηση
Η μεγαλύτερη καινοτομία βρίσκεται στη δεύτερη στήλη, με το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Μέσω αυτού θα ενισχυθούν οι καινοτομίες και οι επενδύσεις στην εσωτερική αγορά. Δεν πρέπει να υποτιμάται ότι η ΕΕ, και κυρίως η Γερμανία, παραμένουν σημαντικοί βιομηχανικοί τόποι. Ωστόσο στους τομείς των βιομηχανιών του μέλλοντος και της τεχνητής νοημοσύνης υστερούμε σήμερα σημαντικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Με στοχευμένες ενισχύσεις έχουμε τώρα την ευκαιρία να μειώσουμε αυτή την απόσταση. Αν θέλουμε να ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή μας ανθεκτικότητα και να προωθήσουμε τον μετασχηματισμό της οικονομίας, πρέπει τώρα να επιδείξουμε τόλμη και να κάνουμε ένα μεγάλο βήμα μπροστά.
Νέο MFR: Επίσης μηχανισμοί κυρώσεων ως συμπλήρωμα
Η ευθύνη της Ευρώπης στον κόσμο αποτυπώνεται στην τρίτη στήλη. Εδώ θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην κοινή εξωτερική και πολιτική ασφάλειας, αλλά και στην ευρωπαϊκή αναπτυξιακή συνεργασία. Τόσο εντός Ευρώπης όσο και έναντι των διεθνών μας εταίρων, το νέο MFR μας προσφέρει τη δυνατότητα να χαράξουμε κατεύθυνση. Όχι μόνο με κατευθυντήριες γραμμές για την καινοτομία, αλλά και με μηχανισμούς κυρώσεων, όταν χώρες απομακρύνονται από το κράτος δικαίου. Θα ήταν επίσης ευπρόσδεκτη ως συμπληρωματική κατευθυντήρια γραμμή μια πιο σαφής οριοθέτηση απέναντι σε εξτρεμιστικές και τρομοκρατικές οργανώσεις κατά την κατανομή των αναπτυξιακών πόρων.
Ίσως τα πιο γνωστά προγράμματα της ΕΕ είναι τα Horizon και Erasmus, στα οποία μπορούν να συμμετέχουν και μη κράτη μέλη. Τα κοινά προγράμματα έρευνας και εκπαίδευσης είναι η ευρωπαϊκή μας δύναμη, επειδή δημιουργούν δίκτυα και μας βοηθούν να κοιτάμε πέρα από τον στενό μας ορίζοντα. Με την ένταξή τους στη δεύτερη στήλη δημιουργείται τη δυνατότητα να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη εμβέλεια και να προωθηθεί ουσιαστικά η διασύνδεσή τους με την οικονομία. Έτσι η ευρωπαϊκή ικανότητα καινοτομίας μπορεί να αναπτυχθεί σε όλη την έκταση, μέσω της στοχευμένης συνεργασίας νέων ανθρώπων, νέων ιδεών και επενδύσεων. Αυτό ακριβώς πρέπει να προτάσσουμε ξανά και ξανά σε μια εποχή συνεχώς αυξανόμενων προκλήσεων και οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης: εδώ μιλάμε για το μέλλον της Ευρώπης! Μιας Ευρώπης σε ειρήνη και ευημερία, με πολλαπλές δυνατότητες και με τη συνεχή σύσφιξη των δεσμών μεταξύ των πολιτισσών και των πολιτών της. Μιας ΕΕ που απλώνει πάντα το χέρι και προς τους γείτονές της.
Αν δεν εγκριθεί έως το 2028 νέο MFR, οι χρηματοδοτήσεις λήγουν.
Γι’ αυτό είναι λανθασμένο να αντιμετωπίζεται ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός από εθνική σκοπιά ως αναγκαίο κακό. Δυστυχώς, η Γερμανία συντάχθηκε πρόσφατα με τους «Frugals» (Σημείωση της σύνταξης στα γερμανικά: «οι φειδωλοί», εννοούνται η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία) ζητώντας περικοπές περίπου 200 δισ. ευρώ. Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου έκανε λόγο στην πρότασή της επίσης για 141 δισ. ευρώ. Η εσωτερική αγορά και η ευρωπαϊκή συνεργασία είναι το ύψιστο αγαθό μας. Κάθε ευρώ που καταβάλλεται στις Βρυξέλλες επιστρέφει πολλαπλάσιο. Παρά όλες τις εντάσεις γύρω από τον γερμανικό προϋπολογισμό, μια μικρότερη συνεισφορά σημαίνει περιορισμό των γερμανικών δυνατοτήτων. Ο καγκελάριος Merz έχει ήδη απειλήσει με ένα «ευρωπαϊκό shutdown» (στα γερμανικά: «Haushaltsperre»), αν τα κράτη μέλη δεν μπορέσουν να συμφωνήσουν σε ριζικές περικοπές. Σε αντίθεση με έναν εθνικό προϋπολογισμό που δεν έχει εγκριθεί, το MFR δεν συνεχίζει με προσωρινή εκτέλεση. Αν δεν εγκριθεί νέο MFR έως το 2028, οι χρηματοδοτήσεις απλώς λήγουν.
Μια μείωση της αγροτικής στήριξης δεν είναι «απαραβίαστη»
Αν καταστεί πράγματι αναπόφευκτο να υπάρξουν περικοπές, είναι απολύτως αναγκαίο αυτές – σε αντίθεση με όσα πρότεινε η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου – να γίνουν οριζόντια. Αυτό σημαίνει ότι θα μειωθούν όλοι οι τομείς κατά ίσο ποσοστό. Σε πολλές περιπτώσεις η αγροτική στήριξη (GAP) εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως απαραβίαστη, παρότι αυτό δεν είναι πλέον επίκαιρο. Τα προγράμματα στήριξης του 21ου αιώνα πρέπει να προσαρμόζονται στις εξελίξεις της εποχής. Η GAP δεν μπορεί να αποτελεί εξαίρεση. Μια σύγχρονη αγροτική πολιτική πρέπει να κατανέμει τους πόρους στοχευμένα και όχι να τους μοιράζει οριζόντια με τη λογική του ποτιστήρα, μόνο και μόνο για να μην καταλήξει κοπριά μπροστά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και εδώ θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια προοπτική, αυτή μιας βιώσιμης και κλιματικά συμβατής γεωργίας που διασφαλίζει την ευρωπαϊκή επισιτιστική ασφάλεια. Αυτό θα άνοιγε εκ νέου ευκαιρίες για έρευνα, καινοτομία και συνεργασία.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο αγροτικός χώρος θα συνεχίσει να λαμβάνει στήριξη μέσω του προγράμματος LEADER (Σημείωση της σύνταξης: χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για την αυτοδύναμη και βιώσιμη ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών), όμως ούτε αυτή η στήριξη πρέπει πλέον να βασίζεται τυφλά στην έκταση, αλλά να απονέμεται με προσανατολισμό στην καινοτομία. Μόνο έτσι είναι δυνατό να αντιμετωπιστούν τα πραγματικά προβλήματα σε τοπικό επίπεδο και να αυξηθεί η ελκυστικότητα της υπαίθρου.
Ένας ψηφιακός φόρος θα ήταν μήνυμα προς τις ΗΠΑ
Μια ακόμη πρόκληση είναι η αποπληρωμή του μέσου στήριξης για τον κορονοϊό Next Generation EU και των τόκων που προέκυψαν από τη δανειοληψία, οι οποίοι προστίθενται πάνω από το νέο MFR. Για την αποπληρωμή του η ΕΕ σκόπευε να εισαγάγει νέους ίδιους πόρους. Αυτό μέχρι σήμερα δεν έχει συμβεί. Ωστόσο μόνο οι ίδιοι πόροι μπορούν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικός μοχλός για μια σταθερή χρηματοδότηση, καθώς δεν μπορεί να υπάρξει νέα ανάληψη χρέους. Στην περίπτωση του NextGenerationEU (Σημείωση της σύνταξης: το NGEU είναι το προσωρινό μέσο ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών συνεπειών της πανδημίας COVID-19) το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο πήρε σαφή θέση και τόνισε τον εφάπαξ χαρακτήρα του.
Σε νέους ίδιους πόρους θα υπήρχε επίσης μια διπλή ευκαιρία, καθώς θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και ως εργαλεία πολιτικής κατεύθυνσης. Για παράδειγμα, ένας ψηφιακός φόρος θα ήταν ένα σαφές μήνυμα προς τις ΗΠΑ. Χωρίς συμφωνία των Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών για νέους ίδιους πόρους ή χωρίς τη βούληση των κρατών μελών να διαθέσουν περισσότερα χρήματα από τους εθνικούς τους προϋπολογισμούς στις Βρυξέλλες, τα ευρωπαϊκά μέσα θα παραμείνουν περιορισμένα.