Προϋπολογισμός, Ουκρανία, μετανάστευση: Τα 5 βασικά συμπεράσματα από τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ

Οι ηγέτες της ΕΕ συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη και την Παρασκευή με μια πυκνή ατζέντα, από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό και τη χρηματοδοτική στήριξη προς την Ουκρανία μέχρι τη μετανάστευση, την ενέργεια και την Κίνα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η σύνοδος κύλησε ανάμεσα σε παγιωμένες θέσεις γύρω από τον προϋπολογισμό της Ένωσης, μια θερμή υποδοχή στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και συγκρούσεις για τις πολιτικές στην ενέργεια και τη μετανάστευση.

Ακολουθούν τα πέντε βασικά σημεία.

Συσπείρωση γύρω από την Ουκρανία

Η σφοδρή αντιπαράθεση μεταξύ του Ζελένσκι και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κυριάρχησε στη δεύτερη ημέρα της συνόδου.

Οι ηγέτες παρατάχθηκαν στο πλευρό του Ζελένσκι και υποσχέθηκαν να διατηρήσουν τις κυρώσεις όσο η Ρωσία συνεχίζει την πλήρους κλίμακας εισβολή της. Καταδίκασαν επίσης τη συμφωνία για ντίζελ που έκλεισε ο Τραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, παρότι ο Βούλγαρος πρωθυπουργός διαφοροποιήθηκε για να τη στηρίξει.

Η υποδοχή πρόσφερε στον Ζελένσκι μια στιγμή διπλωματικής ανάσας, την ώρα που ο Τραμπ κλιμάκωνε, υποστηρίζοντας ότι ο Ουκρανός πρόεδρος ήταν «πιο δύσκολος» συνομιλητής από τον Πούτιν και ζητώντας νέες εκλογές στην Ουκρανία. Ο Τραμπ χαρακτήρισε επίσης τα πλήγματα του Κιέβου σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου, τον βασικό μοχλό πίεσης της χώρας, «ντροπή».

«Υπερασπίζομαι αποκλειστικά τα συμφέροντα της Ουκρανίας και του ουκρανικού λαού», δήλωσε ο Ζελένσκι σε προκλητικό τόνο. «Μας επιτέθηκαν, μας κατέλαβαν και σκότωσαν τον λαό μας. Είναι απολύτως λογικό να έχουμε το δικαίωμα να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας».

«Θα συνεχίσουμε να ζούμε, να πολεμάμε και, πάνω απ’ όλα, να ζούμε με αξιοπρέπεια», πρόσθεσε.

Στην ομιλία του, ο Ζελένσκι ζήτησε από τους ηγέτες επιπλέον 70 δισ. ευρώ σε χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη για τον επόμενο χρόνο, ώστε να αντιμετωπιστεί η κλιμάκωση από τη Ρωσία.

Το αίτημα ανατρέπει τα σχέδια της Ένωσης, που προέβλεπαν ότι το δάνειο των 90 δισ. ευρώ του περασμένου έτους θα κάλυπτε τόσο το 2026 όσο και το 2027. Οι ηγέτες της ΕΕ ανέθεσαν στην Επιτροπή να παρουσιάσει πρόταση για το πώς θα καλυφθούν οι χρηματοδοτικές ανάγκες του Κιέβου.

Η κάλυψη αυτού του κενού μόνο εύκολη δεν θα είναι. Το καλπάζον κόστος δανεισμού καθιστά το κοινό χρέος πολιτικά δύσπεπτο. Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία επανέφερε ο Ζελένσκι, παραμένουν πηγή βαθιάς πολιτικής διαίρεσης. Και οι διμερείς συνεισφορές κινδυνεύουν να αφήσουν το βάρος σε μια χούφτα πλούσιων χωρών.

Προϋπολογισμός ΕΕ

Την Πέμπτη, οι ηγέτες συζήτησαν εκτενώς το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF), αλλά, όπως αναμενόταν, σημείωσαν ελάχιστη πρόοδο, καθώς οι «φειδωλοί» καθαροί συνεισφέροντες και οι νότιοι και ανατολικοί «φίλοι της συνοχής» έμειναν αμετακίνητοι.

Ένα πράγμα είναι σαφές: το διαπραγματευτικό πλαίσιο που παρουσίασε η ιρλανδική προεδρία πριν από λίγες ημέρες, το οποίο προέβλεπε περικοπές 141 δισ. ευρώ από τον συνολικό προϋπολογισμό για να ικανοποιηθούν οι φειδωλοί, είναι πλέον επίσημα εκτός τραπεζιού.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα θα αναλάβει πλέον τις διαπραγματεύσεις. Αναμένεται να παρουσιάσει έναν νέο συμβιβασμό τις επόμενες εβδομάδες, με πολλούς να εκτιμούν ότι θα γίνει πριν από την έκτακτη σύνοδο που έχει συγκαλέσει για τις 26 Νοεμβρίου, λίγες ημέρες πριν από τις ισπανικές εκλογές.

Ο Κόστα αναμένεται να κινηθεί σε τρεις βασικές κατευθύνσεις: να κρατήσει όσο γίνεται χαμηλές τις εθνικές συνεισφορές, να αναδιαμορφώσει το πακέτο των πανευρωπαϊκών φόρων, αντλώντας και από προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και να επαναφέρει τα εργαλεία ευελιξίας που η ιρλανδική προεδρία είχε κόψει χωρίς περιστροφές.

Το ότι ο Κόστα αργά ή γρήγορα θα έμπαινε στη διαδικασία ήταν λίγο-πολύ αναμενόμενο. Πιο ανησυχητικό είναι ότι ηγέτες και από τις δύο πλευρές δηλώνουν πλέον ανοιχτά πως δεν αισθάνονται πίεση να κλείσουν τη συμφωνία μέχρι το τέλος της χρονιάς.

Οι έμπειροι διαπραγματευτές ξέρουν ότι οι προθεσμίες επιβάλλουν υποχωρήσεις. Τα κράτη μέλη μπορεί να παίζουν με τη φωτιά: μια μη συμφωνία τον Δεκέμβριο θα άνοιγε τον δρόμο να παραταθούν οι συνομιλίες μετά από μια εκλογική περίοδο που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη.

Μετανάστευση

Η μετανάστευση αποδείχθηκε για άλλη μια φορά από τα πιο διχαστικά ζητήματα, μετά την τελευταία συζήτηση, τον Ιούνιο, η οποία κατέληξε σε έντονη λογομαχία ανάμεσα στον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ από τη μία και την Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας και τη Μέτε Φρέντερικσεν της Δανίας από την άλλη.

Αυτή τη φορά, η Ρώμη έτεινε απρόσμενα χείρα στη Μαδρίτη λίγο πριν το θέμα έρθει στο τραπέζι την Παρασκευή. Ιταλία και Ισπανία κατέληξαν σε αυτό που φαίνεται να είναι ένα πρώτο βήμα προς τον τερματισμό της μεταξύ τους συνοριακής διαμάχης, μετά από μια σειρά αμοιβαίων ελέγχων που επιβλήθηκαν στον απόηχο της κρίσης στη Θέουτα.

Οι προσωρινοί συνοριακοί έλεγχοι της Ιταλίας επρόκειτο να λήξουν το βράδυ της Πέμπτης. Παρατάθηκαν για μία εβδομάδα ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους ισπανικούς, που λήγουν στις 22 Οκτωβρίου. Μέχρι τότε οι δύο υπουργοί Εσωτερικών αναμένεται να συμφωνήσουν σε μέτρα που θα τους αντικαταστήσουν.

Όμως, ενώ η Μελόνι άνοιξε τη σύνοδο με συμφιλιωτικό τόνο, η άλλη βασική ευρωπαϊκή αντίπαλος του Σάντσεθ, η Φρέντερικσεν, δεν χάρισε κάστανο στον ομόλογό της σοσιαλδημοκράτη για το σχέδιό του να τακτοποιήσει το καθεστώς 600.000 μεταναστών.

«Ζήτησα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τι συμβαίνει όταν μια χώρα κάνει σχεδόν το ακριβώς αντίθετο από αυτό που κάνουμε οι υπόλοιποι», είπε η Φρέντερικσεν, φωτογραφίζοντας την Ισπανία χωρίς να την κατονομάσει.

Η Μελόνι, η Φρέντερικσεν και ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν παρέθεσαν άτυπο πρωινό πριν από τη συζήτηση με άλλους 17 ηγέτες της ΕΕ, για να εξερευνήσουν «καινοτόμες λύσεις» στη μετανάστευση. Κερδίζει έδαφος η στήριξη σε έκτακτα μέτρα που θα επιτρέπουν την αναστολή των αιτήσεων ασύλου σε περιόδους κρίσης.

Οι εντάσεις μεταξύ των σκληροπυρηνικών στο μεταναστευτικό και της Ισπανίας και της Γαλλίας βγήκαν ξανά στην επιφάνεια, καθώς οι κυβερνήσεις της Ιταλίας, της Δανίας και της Πολωνίας πίεσαν για αναδιατύπωση των συμπερασμάτων ώστε να ζητείται η αποφυγή «μέτρων που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κίνητρα για παράτυπη μετανάστευση».

Αντίθετα, το τελικό κείμενο απλώς καλεί την Επιτροπή να συντονιστεί με τα κράτη μέλη «σε όλες τις μορφές εργαλειοποίησης».

Κίνα

Στο θέμα των «μακροοικονομικών ανισορροπιών», την κοινοτική ορολογία που χρησιμοποιείται για να αποφεύγεται η ευθεία αναφορά στην Κίνα, οι ηγέτες κράτησαν τη γραμμή τους παρά τη συμφωνία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Πεκίνο για τον περιορισμό των εισαγωγών υβριδικών αυτοκινήτων.

Κατά το γεύμα της Πέμπτης, άσκησαν πίεση στην Επιτροπή να ετοιμάσει μια «εργαλειοθήκη» νέων μέτρων εμπορικής άμυνας, συμπεριλαμβανομένων προστατευτικών μέτρων με ποσοστώσεις και δασμούς, ώστε να προστατευθούν οι κλάδοι των χημικών και των μηχανημάτων από τον ανταγωνισμό της Κίνας.

Η Κίνα κυριάρχησε στη συζήτηση, καθώς η Ένωση αντιμετωπίζει εμπορικό έλλειμμα περίπου 360 δισ. ευρώ με το Πεκίνο. Τα χημικά και τα μηχανήματα, ανάμεσα στους κλάδους που πλήττονται περισσότερο από τις φθηνές κινεζικές εισαγωγές, ξεχώρισαν ως οι επόμενες βιομηχανίες που χρειάζονται επείγουσα προστασία μετά τις ποσοστώσεις στα υβριδικά αυτοκίνητα.

Ενώ οι ποσοστώσεις στα αυτοκίνητα μπήκαν σε διαπραγμάτευση με το Πεκίνο, οι ηγέτες ζήτησαν την Πέμπτη την εισαγωγή μονομερών προστατευτικών μέτρων «χωρίς καθυστέρηση», σύμφωνα με αξιωματούχους.

Η Επιτροπή παρουσίασε τη συμφωνία της περασμένης εβδομάδας ως την πρώτη φάση διαπραγματεύσεων που ξεκίνησαν τον Ιούνιο. Όμως ο χρόνος πιέζει: το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα διευρύνεται μήνα με τον μήνα, ενώ τα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων δείχνουν ότι οι εξαγωγές της Κίνας προς την ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 25% τον τελευταίο χρόνο.

Η στρατηγική της ΕΕ είναι να συνεχίσει τον διάλογο όσο αυτός αποδίδει απτά αποτελέσματα, ενισχύοντας παράλληλα τις εμπορικές της άμυνες. Γαλλία και Γερμανία ζήτησαν την περασμένη εβδομάδα από την Επιτροπή να αναπτύξει ένα νέο εργαλείο για γρήγορη αντίδραση σε διαταραχές της αγοράς που προκαλούνται από την Κίνα, η οποία έχει κατηγορηθεί για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

«Ο ανταγωνισμός πρέπει να είναι δίκαιος. Θα δημιουργήσουμε εργαλεία κατά της αξιοποίησης υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας, κατά των υψηλών επιδοτήσεων, κατά υποτιμημένων νομισμάτων. Και θα υπάρξει μια εργαλειοθήκη γι’ αυτό. Η εργαλειοθήκη θα είναι μεγαλύτερη. Θα εφαρμόζεται επίσης όπου χρειάζεται», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είπε στους ηγέτες ότι η υπηρεσία της θα ξεκινήσει δουλειά πάνω σε ένα τέτοιο εργαλείο, αν και παραμένει ασαφές αν θα είναι έτοιμο πριν από το τέλος της χρονιάς.

Στο μεταξύ ετοιμάζονται και άλλα μέσα, όπως ένα εργαλείο διαφοροποίησης για να ενθαρρυνθούν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να διευρύνουν τους προμηθευτές τους σε στρατηγικά προϊόντα όπως κρίσιμες πρώτες ύλες, καθώς και ένας μηχανισμός αλληλεγγύης για τη στήριξη κρατών μελών που θα μπορούσαν να πληγούν από ενδεχόμενα κινεζικά αντίμετρα.

Ενέργεια

Την Πέμπτη, οι ηγέτες παρασύρθηκαν σε μια ατελείωτη συζήτηση για την ενέργεια. Η ομάδα του Βίσεγκραντ (V4) και η Ιταλία ζήτησαν να τροποποιηθούν τα συμπεράσματα της συνόδου ώστε να καλείται η Επιτροπή να προτείνει νέα μέτρα για να περιοριστούν οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και να επανεξεταστεί το προτεινόμενο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS).

Η V4, η Ιταλία και, σε μικρότερο βαθμό, η Ελλάδα ηγήθηκαν αυτής της προσπάθειας επειδή αντιμετωπίζουν μερικά από τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη στην Ευρώπη, μια ανησυχία που σε μεγάλο βαθμό συμμερίζονται και άλλα κράτη μέλη, τα οποία τελικά ζήτησαν μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση.

Η απόπειρα να ανοίξει ξανά το ETS, ωστόσο, προκάλεσε μια ιδεολογική αντίδραση από τη Φινλανδία, τη Δανία και τη Σουηδία. Το σύστημα υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να πληρώνουν για τις εκπομπές τους και ενθαρρύνει τις επενδύσεις στη βιωσιμότητα.

Ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις, αντίθετα, εξαπέλυσε επίθεση στον φόρο άνθρακα, κατηγορώντας τον ότι καταστρέφει την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης τροφοδοτώντας την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους προς όφελος των κερδοσκόπων της αγοράς.

«Όλη μέρα οι ηγέτες ασχολούνται με μια άσκηση διατύπωσης πάνω σε κάτι τεχνικό», ξέσπασε ένας αξιωματούχος της ΕΕ στο περιθώριο της συνόδου. «Δεν καταλήγει σε κανένα νέο μέτρο ή νέα πολιτική που να βοηθά πραγματικά τα κράτη μέλη της ΕΕ στα προβλήματά τους».

Η Ρώμη και η V4 γνωρίζουν ότι δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ειδική πλειοψηφία για να ανοίξουν ξανά τους κανόνες της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα. Ο στόχος ήταν περισσότερο να δείξουν στα εγχώρια ακροατήρια ότι κάνουν ό,τι μπορούν για να συγκρατήσουν την έκρηξη των τιμών ενέργειας.