Το Ζάγκρεμπ θέτει όρους για την επίλυση εκκρεμοτήτων που συνδέονται κυρίως με τους πολέμους της δεκαετίας του 1990, ενώ η Γερμανία πιέζει για ταχεία διευθέτηση, ώστε να μην καθυστερήσει η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Το Μαυροβούνιο έχει λάβει μέτρα για να επιλύσει μια σειρά διαφορών με τη γειτονική Κροατία, οι οποίες απειλούν να εκτροχιάσουν τη φιλοδοξία του να γίνει το 28ο μέλος της ΕΕ έως το 2028.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την περασμένη εβδομάδα, το Ζάγκρεμπ κυκλοφόρησε έναν κατάλογο οκτώ σημείων με τις διαφωνίες του προς τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, στον οποίο περιγράφει τα ζητήματα που θέλει να επιλυθούν πριν από την ένταξη του Μαυροβουνίου στην Ένωση. Τα περισσότερα ανάγονται στους πολέμους των Βαλκανίων της δεκαετίας του 1990.
«Υπάρχουν ζητήματα για τα οποία έχουμε ενημερώσει τους γείτονές μας στο Μαυροβούνιο εδώ και χρόνια [...] Τα τελευταία δύο χρόνια δεν έχει σημειωθεί καμία απολύτως πρόοδος», δήλωσε ο Κροάτης πρωθυπουργός, Αντρέι Πλένκοβιτς, στο περιθώριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την Πέμπτη, προσθέτοντας ότι η χώρα του έχει επιδείξει «εξαιρετικά εποικοδομητική στάση» στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με το Μαυροβούνιο.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο, το κοινοβούλιο του Μαυροβουνίου ενέκρινε νομοθεσία για την προστασία ιστορικών χώρων. Η κίνηση αποσκοπεί στην ικανοποίηση του αιτήματος της Κροατίας να παραμείνει ανέπαφη αναμνηστική πλάκα προς τιμήν Κροατών θυμάτων του στρατοπέδου κράτησης στο Μόρινι, το οποίο λειτουργούσε ο Γιουγκοσλαβικός Λαϊκός Στρατός (JNA).
Μια άλλη διαφωνία αφορά ένα δημοτικό κολυμβητήριο στο Κότορ, το οποίο η τοπική συνέλευση ονόμασε προς τιμήν του Ζόραν Γκόπτσεβιτς, ενός παίκτη υδατοσφαίρισης που φέρεται να είχε υπηρετήσει ως επικεφαλής βάρδιας φρουρών στο Μόρινι.
Το Μαυροβούνιο ψήφισε πλέον και δεύτερο νόμο, ο οποίος απαγορεύει να δίνονται σε αθλητικές εγκαταστάσεις τα ονόματα ανθρώπων που έχουν πεθάνει πριν από λιγότερα από 40 χρόνια. Καθώς ο νόμος έχει αναδρομική ισχύ, θα απαιτούσε να αφαιρεθεί το όνομα του Γκόπτσεβιτς από το κολυμβητήριο. Ο ίδιος πέθανε το 2000.
Περισσότερες αντιπαραθέσεις προκαλεί το αίτημα του Ζάγκρεμπ να βοηθήσει το Μαυροβούνιο στον εντοπισμό των λειψάνων 14 θυμάτων των πολέμων που εξαπλώθηκαν στα Βαλκάνια κατά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Οι Κροάτες υπήκοοι δεν έχασαν τη ζωή τους σε έδαφος του Μαυροβουνίου, ενώ το αρχείο που ενδέχεται να περιέχει τις σχετικές πληροφορίες βρίσκεται στο Βελιγράδι, τη σημερινή πρωτεύουσα της Σερβίας.
Τόσο το Μαυροβούνιο όσο και η Κροατία έχουν ζητήσει από τη Σερβία πρόσβαση στο αρχείο. Το Ζάγκρεμπ, ωστόσο, επιθυμεί πληροφορίες που μπορούν να συγκεντρωθούν και χωρίς αυτό, καθώς υπάρχουν αντικρουόμενες εκτιμήσεις σχετικά με το πού μεταφέρθηκαν τα θύματα και πού ενδέχεται να βρίσκονται.
Η Κροατία ζητά επίσης αποζημιώσεις για κροατικές οικογένειες που στερήθηκαν παράνομα την περιουσία τους. Οι δύο χώρες έχουν συμφωνήσει στο ποσό, αλλά συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για τη διατύπωση της συμφωνίας.
Για το Ζάγκρεμπ, οι πρόσφατες κινήσεις του Μαυροβουνίου αποτελούν μια θετική αρχή, ωστόσο τα μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως προτού οι διαφορές θεωρηθούν διευθετημένες. Η Κροατία θέλει να αποφύγει την ύπαρξη οποιωνδήποτε εκκρεμοτήτων όταν η συνθήκη προσχώρησης του Μαυροβουνίου τεθεί προς επικύρωση.
Η κροατική κυβέρνηση δέχεται επίσης εσωτερικές πιέσεις να αποδείξει ότι υπερασπίζεται τα εθνικά συμφέροντα όσον αφορά τις ανεπίλυτες συνέπειες των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας, διαφορετικά κινδυνεύει να δεχθεί επικρίσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η ευαισθησία του ζητήματος έγινε εμφανής στην ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής της περασμένης εβδομάδας, όταν η Κροατία επέμεινε να αφαιρεθεί από τα συμπεράσματα της συνόδου μια αναφορά στα σχέδια για το προσωρινό κλείσιμο όλων των διαπραγματευτικών κεφαλαίων της ενταξιακής διαδικασίας του Μαυροβουνίου έως το τέλος του τρέχοντος έτους.
Ένα ακόμη ανεπίλυτο ζήτημα είναι τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών, μία από τις αρκετές εδαφικές διαφορές που κληροδοτήθηκαν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.
Η Κροατία θέλει το Μαυροβούνιο να εγκαταλείψει το ενδεχόμενο προσφυγής σε διαιτησία για τα χερσαία σύνορά τους, όπου παραμένουν αμφισβητούμενα μόνο περίπου 200 μέτρα, και να επικεντρωθεί στην επίλυση της διαφοράς για τα θαλάσσια σύνορα.
Δεν αναμένεται η συνοριακή διαφορά να μπλοκάρει τη διεύρυνση. Η ίδια η Κροατία εξακολουθεί να έχει ανοιχτή διαφορά με τη Σλοβενία, η οποία δεν την εμπόδισε να ενταχθεί στην Ένωση το 2013.
Σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ, η Κροατία διατηρούσε πάντοτε τις διμερείς διαφορές σε ξεχωριστή τροχιά, αποφεύγοντας να εμποδίζει την πρόοδο σε τεχνικό επίπεδο και συνδέοντας τα ζητήματα με συγκεκριμένα διαπραγματευτικά κεφάλαια.
Το Μαυροβούνιο, από την πλευρά του, έχει διατηρήσει χαμηλούς τόνους και εργάζεται διακριτικά για την εξεύρεση λύσης μέσω διμερούς διαλόγου, ανέφερε ο διπλωμάτης. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι θα μπορούσε να έχει υπάρξει εντονότερη καταδίκη από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα για τα συλλυπητήρια που εξέφρασε ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Άντριγια Μάντιτς, στον γιο του εγκληματία πολέμου Ράτκο Μλάντιτς.
Στη διαμάχη παρενέβη και η Γερμανία, ασκώντας πιέσεις στην Κροατία να καταλήξει γρήγορα σε συμφωνία, αντί να θέσει σε κίνδυνο την ένταξη του Μαυροβουνίου.
Το Βερολίνο φοβάται ότι, εάν επιτραπεί σε διμερείς διαφορές να καθυστερήσουν τη διαδικασία, θα μπορούσαν να υπάρξουν ευρύτερες επιπτώσεις και για άλλες χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν στην ΕΕ.
«Το Μαυροβούνιο έχει εκπληρώσει όλες τις προϋποθέσεις. Υπάρχουν συναντήσεις για την κατάρτιση της τελικής συνθήκης. Εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένα μικρότερα διμερή ζητήματα, τα οποία έχει επίσης θέσει ο κ. Πλένκοβιτς, αλλά όλα μπορούν να επιλυθούν», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, στη συνέντευξη Τύπου μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.