Οι αντιδράσεις κρατών-μελών, με επικεφαλής τη Γερμανία, οδήγησαν στην αφαίρεση του όρου από την κοινή διακήρυξη – Πολιτικό πλήγμα για τη φον ντερ Λάιεν, αλλά οι σχέσεις των δύο πλευρών ενισχύονται
Μόλις λίγες εβδομάδες αφότου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσίασε ένα φιλόδοξο νέο σχέδιο για τις σχέσεις με τρίτες χώρες, ξεκινώντας από τον Καναδά, η ιδέα του «συνδεδεμένου μέλους» έχει πλέον παραμεριστεί αθόρυβα. Έχει ήδη προσκρούσει σε εμπόδια το μεγάλο όραμά της;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την Τετάρτη, όλες οι αναφορές στο καθεστώς του συνδεδεμένου μέλους αφαιρέθηκαν από την κοινή δήλωση που πρόκειται να εγκριθεί στη σύνοδο κορυφής ΕΕ – Καναδά αυτή την εβδομάδα, έπειτα από αντιρρήσεις αρκετών κρατών-μελών, με επικεφαλής τη Γερμανία.
Αντί γι’ αυτό, το κείμενο που συμφωνήθηκε από τα κράτη-μέλη κάνει λόγο για την ανάπτυξη μιας «ολοένα στενότερης σύνδεσης» μεταξύ της ΕΕ και του Καναδά, χωρίς να φτάνει μέχρι την πλήρη ένταξη.
«Θα ήταν πολύ καλύτερο να υπήρχε ενότητα μεταξύ των κρατών-μελών ως προς την αρχική διατύπωση, αλλά έχουμε μια ισχυρή βάση στην οποία υπάρχει συμφωνία. Και εξειδικεύουμε τις λεπτομέρειες. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι έχουμε κοινή προσέγγιση ως προς τον στόχο που θέλουμε να επιδιώξουμε», δήλωσε την Πέμπτη η επικεφαλής εκπρόσωπος της Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο.
Μπορεί να φαίνεται μια απλή διαφορά στη διατύπωση, ωστόσο πρόκειται για ένα πολιτικά δυσάρεστο πλήγμα για τη φον ντερ Λάιεν, η οποία τον Σεπτέμβριο είχε παρουσιάσει με ιδιαίτερη προβολή την ιδέα να γίνει ο Καναδάς το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ.
Φτάνοντας στο Μόντρεαλ για τη σύνοδο κορυφής, η φον ντερ Λάιεν εμφανίστηκε αποφασισμένη να προχωρήσει το σχέδιό της, ανεξαρτήτως των αντιδράσεων.
«Έχουμε μια νέα φιλοδοξία: να φέρουμε τον Καναδά πιο κοντά μας από ποτέ, ως συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ. Και θέλουμε να προχωρήσουμε ακόμη περισσότερο τη μοναδική μας εταιρική σχέση», έγραψε στην πλατφόρμα X.
Παρά το παιχνίδι με τις λέξεις, ωστόσο, το τελικό κείμενο αφήνει ελάχιστες αμφιβολίες ότι η πολυσυζητημένη αυτή μορφή συνεργασίας δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τη στήριξη των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η φον ντερ Λάιεν δεν είχε διαβουλευθεί μαζί τους προτού παρουσιάσει με τόσο φιλόδοξο τρόπο την πρότασή της στον Καναδά.
Η ίδια της η χώρα, η Γερμανία, ηγήθηκε της προσπάθειας για την αφαίρεση του όρου, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει πρώτα να καθοριστεί το περιεχόμενο της νέας εταιρικής σχέσης και στη συνέχεια να της δοθεί μια ονομασία με ενδεχόμενες νομικές συνέπειες, όχι το αντίστροφο.
Υπάρχει εδώ μια ειρωνεία. Το καθεστώς του συνδεδεμένου μέλους είχε προταθεί τον περασμένο Μάιο από τον Γερμανό καγκελάριο, Φρίντριχ Μερτς, ως τρόπος παροχής εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία, ενώ αυτή θα προχωρούσε προς την πλήρη ένταξη στην ΕΕ.
Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απέρριψε την πρόταση, η οποία δεν συζητήθηκε ποτέ ουσιαστικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Το Βερολίνο, βεβαίως, αρνείται ότι αυτός είναι ο πραγματικός λόγος για τον οποίο αντιτάχθηκε τόσο έντονα στο καθεστώς συνδεδεμένου μέλους για τον Καναδά.
«Αυτό που μπορεί να κάνει η ΕΕ είναι μια τεχνική προσέγγιση, ανά τομέα. Το καθεστώς του “συνδεδεμένου μέλους” προσέφερε ένα συνολικό πλαίσιο γι’ αυτό· έδινε μια ονομασία στην εταιρική σχέση», δήλωσε στο Euronews Ευρωπαίος διπλωμάτης, υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ, δεν υιοθέτησε ποτέ πλήρως την ιδέα της φον ντερ Λάιεν, προτιμώντας την έννοια μιας «Συμμαχίας για το Μέλλον».
«Η πρόεδρος χρησιμοποίησε και τους δύο όρους. Η ακριβής ορολογία είναι ζήτημα της Ευρώπης», δήλωσε ο Κάρνεϊ σε συνέντευξη Τύπου μετά την ομιλία της φον ντερ Λάιεν, όταν ρωτήθηκε αν τον ικανοποιούσε η ιδέα του «συνδεδεμένου μέλους».
Και πάλι, πίσω από τις διαφορετικές διατυπώσεις κρύβονται διαφορετικές αντιλήψεις για τον κόσμο. Για τον Κάρνεϊ, η «Συμμαχία για το Μέλλον» είναι μια ανοιχτή ιδέα: μια ομάδα μεσαίων δυνάμεων, την οποία υποστήριξε στην ιστορική ομιλία του στο Νταβός τον Ιανουάριο, ως νέο πλαίσιο για τη διαφύλαξη της παγκόσμιας σταθερότητας και της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες.
Αντίθετα, η ΕΕ δεν θεωρεί ότι αποτελεί μεσαία δύναμη, όπως συνηθίζουν να υπενθυμίζουν οι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες σε όποιον είναι πρόθυμος να τους ακούσει. Η ιδέα του συνδεδεμένου μέλους αποσκοπούσε στο να τοποθετήσει την Ένωση στο επίκεντρο ενός νέου διεθνούς συνασπισμού δημοκρατιών — όχι απλώς ως έναν ισότιμο εταίρο μεταξύ άλλων, αλλά ως ηγέτιδά του.
Γι’ αυτό και οποιαδήποτε συμφωνία συνάψει η ΕΕ με τον Καναδά έχει σημασία πέρα από τις διμερείς σχέσεις. Άλλες χώρες με παρόμοιες αντιλήψεις, όπως η Αυστραλία, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, αναζητώντας ένα πιθανό πρότυπο για τον τρόπο με τον οποίο οι Βρυξέλλες συνεργάζονται με τρίτες χώρες.
«Στον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα, που δεν είναι και ο ευκολότερος, αυτή είναι η σωστή απάντηση: να έχουμε το θάρρος να σκεφτούμε έξω από τα καθιερωμένα, να έχουμε το θάρρος να κάνουμε κάτι καινούργιο και να έχουμε το θάρρος να παρουσιάσουμε ένα όραμα», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ, επίσης υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Η φον ντερ Λάιεν ενδέχεται να υπερέβη τις δυνατότητές της, υποσχόμενη μια εταιρική σχέση που δεν μπορούσε να εξασφαλίσει, επειδή προχώρησε πολύ πιο γρήγορα από τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί ότι οι σχέσεις ΕΕ – Καναδά έχουν ενισχυθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες.
Από την κοινή αξιοποίηση κρίσιμων πρώτων υλών και τη δημιουργία κοινών αποθεμάτων έως την αμοιβαία πρόσβαση στις αγορές στρατηγικών τομέων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και το υπολογιστικό νέφος, μέσω της συστηματικής ενσωμάτωσης στα αμυντικά προγράμματα της ΕΕ και της έγκαιρης διαβούλευσης για σημαντικά ζητήματα πολιτικής, η σχέση έχει αποκτήσει πρωτοφανή δυναμική.
Ο Μπερντ Λάνγκε, Γερμανός ευρωβουλευτής και πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι η διαφωνία για την ορολογία δεν θα πρέπει να επισκιάσει την ενίσχυση των δεσμών της ΕΕ με τον Καναδά.
«Η εμπλοκή στη συζήτηση για την ονομασία της εταιρικής σχέσης αποσπά την προσοχή από αυτό που έχει πραγματικά σημασία. Ας την ονομάσουμε όπως θέλουμε· αυτό που μετρά είναι οι συγκεκριμένες ενέργειες, όχι οι λέξεις. Η δυναμική υπάρχει», έγραψε στην πλατφόρμα X.