Όταν λείπουν άνεμος και ήλιος, το ρεύμα μειώνεται και οι τιμές στην αγορά ρεύματος αυξάνονται. Θα πληρώσουν και τα νοικοκυριά περισσότερα; Πόσο καλά είναι προετοιμασμένη η Γερμανία για μεγάλες περιόδους άπνοιας;
Με την έναρξη του χειμώνα κάνει ξανά την εμφάνισή του ο φόβος για τη λεγόμενη Dunkelflaute, καθώς οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος αντιδρούν άμεσα. Για Dunkelflaute γίνεται λόγος όταν επικρατεί άπνοια, δηλαδή νηνεμία, και ταυτόχρονα υπάρχει ελάχιστη ηλιακή ακτινοβολία, για παράδειγμα λόγω πυκνών νεφών ή ομίχλης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε περιόδους Dunkelflaute, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στο χρηματιστήριο συνήθως αυξάνεται. Μπορεί μάλιστα να σημειωθούν μεγάλες εκτινάξεις, όπως πρόσφατα στα τέλη Οκτωβρίου, όταν το ρεύμα στο χρηματιστήριο διαπραγματεύτηκε για πρώτη φορά πάνω από 600 ευρώ. Τι σημαίνει αυτό για το κάθε νοικοκυριό; Και πρέπει να περιμένουμε ολοένα περισσότερες λεγόμενες Dunkelflauten;
Dunkelflaute σε μόνιμη κατάσταση;
Ναι, απαντά μελέτη του ενεργειακού ομίλου Uniper από τον Ιούνιο αυτού του έτους. Σύμφωνα με την εταιρεία, οι Dunkelflauten αποτελούν κανονική κατάσταση και όχι εξαίρεση. «Η ανάλυσή μας δείχνει ξεκάθαρα: Οι Dunkelflauten είναι ένα επαναλαμβανόμενο δομικό στοιχείο, όχι μια περιφερειακή ιδιαιτερότητα», εξηγεί ο επικεφαλής μετεωρολόγος της Uniper, Κρίστιαν Μπρόζε.
Καθοριστικό θεωρεί ότι οι Dunkelflauten λαμβάνονται συστηματικά υπόψη στην ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος. «Βραχυπρόθεσμες αιχμές στην παραγωγή μπορούν να δημιουργήσουν την εντύπωση μιας χαλάρωσης, αλλά στον κινούμενο μέσο όρο η κατάσταση της τροφοδοσίας παραμένει συχνά κρίσιμη», συνεχίζει ο Μπρόζε.
Η εταιρεία έχει εξετάσει για την περίοδο 2016‑2025 πόσο συχνά εμφανίζεται το φαινόμενο. Αν συμπεριληφθούν ήδη Dunkelflauten διάρκειας άνω των 10 ωρών, αυτά, σύμφωνα με τις αναλύσεις, «κατά μέσο όρο εμφανίζονται συχνότερα από κάθε τρεις ημέρες». Πιο μεγάλα επεισόδια είναι μεν σπανιότερα, αλλά παρ' όλα αυτά εμφανίζονται τακτικά και θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμα για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Μια Dunkelflaute διάρκειας 24 ωρών εμφανίζεται σχεδόν κάθε μήνα, ενώ επεισόδια τριών ημερών περίπου δύο φορές τον χρόνο. Ακραίες Dunkelflauten άνω των πέντε ημερών θεωρούνται η εξαίρεση. Η εταιρεία ζητά μέτρα για να διασφαλιστεί η τροφοδοσία ρεύματος σε όλες τις περιπτώσεις, όπως με εξελιγμένα συστήματα αποθήκευσης μπαταριών και εναλλακτικές, ανεξάρτητες από τον καιρό, μεθόδους παραγωγής.
«Η ασφάλεια εφοδιασμού χρειάζεται ρεαλισμό ως προς το σύστημα, όχι ευσεβείς πόθους», εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος της Uniper, Μάικλ Λιούις. Ένα ενεργειακό σύστημα, σημειώνει, πρέπει να είναι σχεδιασμένο για τακτικά επαναλαμβανόμενες Dunkelflauten. «Γι' αυτό χρειάζονται και στο μέλλον μονάδες παραγωγής που να μπορούν να παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια ευέλικτα, ανεξάρτητα από τον καιρό, και να καλύπτουν με αξιοπιστία παρατεταμένες Dunkelflauten διάρκειας 10 ωρών ή περισσότερο. Μόνο έτσι παραμένει η ενέργεια για την οικονομία και τα νοικοκυριά διαθέσιμη ανά πάσα στιγμή», λέει ο Λιούις.
Η εταιρεία παρουσιάζει έναν απλό συλλογισμό: Με την αύξηση του μεριδίου της κλιματικά φιλικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω αιολικής και ηλιακής ενέργειας, αυξάνεται και η μεταβλητότητα της τροφοδοσίας του δικτύου. Γι' αυτό απαιτούνται επίσης εξασφαλισμένες και ευέλικτες παραγωγικές μονάδες, στις οποίες μπορεί να γίνεται αναστροφή σε περιπτώσεις βλαβών. Τα συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες, μέχρι σήμερα, η εταιρεία δεν τα θεωρεί αρκετά ισχυρά ώστε να γεφυρώσουν Dunkelflauten διάρκειας τουλάχιστον 10 ωρών. Η Uniper είναι ο μεγαλύτερος στη Γερμανία διαχειριστής αποθηκών φυσικού αερίου και υδροηλεκτρικών σταθμών.
Μια μελέτη του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καρλσρούης, Karlsruher Institut für Technologie, KIT, όρισε την Dunkelflaute ως λίγο άνεμο και ήλιο για 48 ώρες. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτά τα επεισόδια εμφανίζονται περίπου τέσσερις φορές τον χρόνο και διαρκούν 82 ώρες.
Η Bundesnetzagentur δεν βλέπει κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού
«Dunkelflaute; Κανένας λόγος για πανικό», αναφέρεται αντίθετα σε ενημερωτική σελίδα της Bundesnetzagentur. Οι Dunkelflauten, προστίθεται, είναι μια κατάσταση απολύτως φυσιολογική τον χειμώνα. Και ο Ομοσπονδιακός Σύνδεσμος Ενέργειας και Υδάτων BDEW επισημαίνει ότι οι Dunkelflauten στο παρελθόν δεν αμφισβήτησαν σε κανένα σημείο την ασφάλεια εφοδιασμού. Παρ' όλα αυτά, και ο BDEW ζητά την προσθήκη πρόσθετης εξασφαλισμένης ισχύος.
Η ομοσπονδιακή υπουργός Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε από το κόμμα CDU σχεδιάζει επίσης νέα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο, τα οποία θα αναλαμβάνουν όταν ο ήλιος και ο άνεμος δεν παρέχουν επαρκή ποσότητα ρεύματος. Για τον σκοπό αυτό θέλει να μετατρέψει πρώην εργοστάσια άνθρακα και να εμπλέξει άμεσα τους ενεργειακούς ομίλους. Από αυτές τις μετατροπές αναμένεται να δημιουργηθούν τα λεγόμενα εφεδρικά εργοστάσια. Στη διαδικασία θα συμμετάσχουν μεταξύ άλλων έργα των ενεργειακών επιχειρήσεων RWE και Leag, ενώ σύμφωνα με το υπουργείο Οικονομίας προγραμματίζονται και άλλοι διαγωνισμοί.
Μέχρι σήμερα η Γερμανία μπορεί να καλύπτει σχεδόν το 60% της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως αιολική και υδροηλεκτρική ενέργεια, φωτοβολταϊκά καθώς και βιοαέριο. Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία, στο πρώτο εξάμηνο του 2026 παρήχθη 6,5% περισσότερο ρεύμα από ανανεώσιμες πηγές σε σχέση με πριν.
Η ηλεκτρική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο έχει αυξηθεί, με την αιολική ενέργεια να παραμένει ο σημαντικότερος φορέας στην παραγωγή ρεύματος. Συμβατικοί ενεργειακοί πόροι όπως ο άνθρακας και το φυσικό αέριο κυριαρχούσαν ακόμη μέχρι το 2022.
Έως το τέλος της δεκαετίας προβλέπεται τουλάχιστον το 80% της κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος να καλύπτεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ το αργότερο έως το 2045 η Γερμανία επιδιώκει για το ηλεκτρικό της σύστημα κλιματική ουδετερότητα. Από το 2031 και μετά, μέσω των συμφωνιών της υπουργού Οικονομίας Ράιχε, αναμένεται να συνδεθούν στο δίκτυο έως και 11 γιγαβάτ νέας, ελεγχόμενης ισχύος μονάδων παραγωγής.
Ωστόσο ακόμη και αυτές θεωρούνται μεταβατική λύση και από το 2045 και μετά θα πρέπει να λειτουργούν μόνο κλιματικά ουδέτερα, για παράδειγμα με υδρογόνο. Σε περιόδους Dunkelflaute θα είναι αυτές που θα εξασφαλίζουν την τροφοδοσία, όπως έχει καθορίσει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση σε έναν νέο νόμο το περασμένο καλοκαίρι, τον νόμο για την ασφάλεια εφοδιασμού και την ισχύ StromVKG.
Το ευρωπαϊκό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας
Τα δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος των ευρωπαϊκών χωρών είναι στενά διασυνδεδεμένα. Και οι αγορές λειτουργούν όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Έτσι, σύμφωνα με τη Bundesnetzagentur, τα κράτη υποστηρίζουν αμοιβαία το ένα το άλλο.
Έτσι, η Γερμανία εισάγει, όταν χρειάζεται, ηλεκτρική ενέργεια από μια χώρα όπου αυτή είναι τη δεδομένη στιγμή φθηνότερη. Άλλα κράτη της ΕΕ εφαρμόζουν την ίδια αρχή. Ρεύμα αγοράζεται και δεν παράγεται εσωτερικά όταν αυτό είναι, σε καθαρά υπολογιστικό επίπεδο, πιο οικονομικό για μια χώρα. Η Bundesnetzagentur χαρακτηρίζει αυτό το σύστημα αποδοτικό και αξιόπιστο.
Έτσι, η Γερμανία εξήγαγε στο πρώτο εξάμηνο του 2026 περίπου 33,9 δισ. κιλοβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας, 14,9% περισσότερες από την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Την ίδια στιγμή, η Γερμανία εισήγαγε 34,5 δισ. κιλοβατώρες, 8,7 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερες από το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους.
Όταν γίνεται λόγος για βραχυπρόθεσμες, μαζικές αυξήσεις στις τιμές του ρεύματος, συνήθως εννοείται η τιμή στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας European Energy Exchange, EEX. Σε Dunkelflauten, όπως αυτή που σημειώθηκε στα τέλη Οκτωβρίου, ο δείκτης αντέδρασε με ακραίες διακυμάνσεις των τιμών. Κατά περιόδους η τιμή του ρεύματος ξεπέρασε τα 600 ευρώ.
Μακροπρόθεσμα, όμως, σύμφωνα με τη Bundesnetzagentur, η αγορά δεν αναμένει αυξήσεις τιμών. Για τα έτη 2026 έως 2029, οι ετήσιες μέσες τιμές στην αγορά προβλέπεται να κυμαίνονται μεταξύ 65 και 95 ευρώ/MWh. Ακραίες τιμές της τάξης των 300 ευρώ/MWh θα εμφανίζονται και έχουν ήδη ενσωματωθεί σε αυτούς τους υπολογισμούς.
Θα πληρώσει λοιπόν ο τελικός καταναλωτής περισσότερο;
Οι μεγάλες αιχμές στις τιμές του ρεύματος δεν καθορίζουν άμεσα την τιμή ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν τα μεμονωμένα νοικοκυριά στη Γερμανία. Άμεση εξάρτηση υπάρχει μόνο σε λίγες περιπτώσεις. Μόνο όποιος χρησιμοποιεί δυναμικό τιμολόγιο ρεύματος, όπου η τιμή προσαρμόζεται κάθε ώρα ή κάθε 15 λεπτά στις τιμές του χρηματιστηρίου, επηρεάζεται άμεσα από τέτοιες διακυμάνσεις.
Σύμφωνα με αντιπροσωπευτικές δημοσκοπήσεις που έγιναν για λογαριασμό ενεργειακών εταιρειών και της Ομοσπονδιακής Ένωσης Κέντρων Προστασίας Καταναλωτών, μέχρι στιγμής μόλις περίπου 2,5 έως 3 εκατομμύρια νοικοκυριά στη Γερμανία χρησιμοποιούν τέτοια τιμολόγια. Για τη μεγάλη πλειονότητα, λοιπόν, η επίδραση των βραχυπρόθεσμων διακυμάνσεων των τιμών στο χρηματιστήριο στον δικό τους λογαριασμό ρεύματος παραμένει μικρή.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας είναι ανεξάρτητο από τον καιρό. Πέρα από τη Dunkelflaute, υπάρχει και το αντίθετο φαινόμενο της λεγόμενης Hellbrise: Όταν επικρατεί πολύ ηλιοφάνεια και ισχυροί άνεμοι, παράγεται προσωρινά περισσότερο ρεύμα απ' όσο μπορεί να καταναλωθεί. Αυτό μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αρνητικές τιμές ρεύματος στο χρηματιστήριο.
Καθοριστικής σημασίας για την ασφάλεια εφοδιασμού είναι επομένως η εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης ακόμη και σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων. Η ηλεκτροδότηση στη Γερμανία συγκαταλέγεται στις πιο αξιόπιστες παγκοσμίως και εμφανίζει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά διακοπών. Σύμφωνα με στοιχεία της Bundesnetzagentur, οι καταναλωτές το 2024 έμειναν χωρίς ρεύμα κατά μέσο όρο μόλις 11,7 λεπτά τον χρόνο.