Περίπου 60 ιστορικά κτίρια στο Βέλγιο ανοίγουν τις πόρτες τους στους επισκέπτες όλο τον Μάρτιο, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Brussels Art Nouveau & Art Deco (BANAD)
Τον τελευταίο μήνα συμβαίνει κάτι πραγματικά ξεχωριστό στη βελγική πρωτεύουσα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πολλά από τα ιστορικά κτίρια της πόλης άνοιξαν τις πόρτες τους σε ένα πρόθυμο και περίεργο κοινό που μέχρι σήμερα δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να τα δει από μέσα.
Αμέσως μετά τον εορτασμό του 2025 ως «Έτους Αρ Ντεκό», η πιο πρόσφατη αυτή πρωτοβουλία, το Brussels Art Nouveau and Art Deco (BANAD), περιέλαβε έως και 60 χώρους σε ολόκληρη την πόλη. Ανάμεσά τους ήταν καμιά δωδεκαριά ιδιωτικές κατοικίες, αστικά σπίτια, θεσμικά κτίρια και πρώην βιομηχανικοί χώροι.
Μια σειρά από ξεναγήσεις, με τη συμμετοχή εξειδικευμένων επαγγελματιών, έδωσε τη δυνατότητα στους επισκέπτες να εξερευνήσουν αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, την ιστορία των αποκαταστάσεων και να ανακαλύψουν τις αρχικές χρήσεις κάθε χώρου, πολλοί από τους οποίους είναι τόσο άψογα διατηρημένοι ώστε μοιάζουν παγωμένοι στο χρόνο, δεκαετίες πριν.
«Πουλήσαμε 19.426 εισιτήρια, σχεδόν το 100% της συνολικής μας διαθεσιμότητας», ανέφερε ο Amaury de Smet, διευθυντής προγράμματος και επικοινωνίας της Explore.Brussels, της μη κυβερνητικής οργάνωσης πίσω από τη διοργάνωση.
Ο λαβύρινθος στον κήπο του Μουσείου βαν ΜπούρενΟ λαβύρινθος στον κήπο του Μουσείου βαν Μπούρεν
Πέρα από τις επισκέψεις στο εσωτερικό των κτιρίων, το πρόγραμμα περιλάμβανε επίσης γύρω στις 50 θεματικές περιηγήσεις με τα πόδια και με ποδήλατο, συνέδρια, εκθέσεις, συναυλίες και δράσεις ένταξης προσαρμοσμένες σε διαφορετικά κοινά.
Το BANAD καθιερώθηκε το 2017, βασιζόμενο σε προγενέστερες biennale που ξεκινούν από το 2001, και είναι ένα ετήσιο φεστιβάλ αφιερωμένο στην προβολή της καλύτερης αρχιτεκτονικής των Βρυξελλών και στην προστασία και διατήρηση των χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης.
Ο Κήπος της Καρδιάς στο Μουσείο βαν ΜπούρενΟ Κήπος της Καρδιάς στο Μουσείο βαν Μπούρεν
Αρ Ντεκό και Αρ Νουβό
Οι Βρυξέλλες θεωρούνται ευρέως μία από τις γενέτειρες της Αρ Νουβό, κυρίως χάρη στο έργο του πρωτοπόρου αρχιτέκτονα Βίκτορ Ορτά (1861-1947), του οποίου η καινοτόμος χρήση του σιδήρου, του γυαλιού και των οργανικών μορφών διαμόρφωσε το κίνημα. Η πόλη διαθέτει επίσης μια εξαιρετικά μεγάλη συγκέντρωση κτιρίων Αρ Ντεκό, περίπου 500 συνολικά.
Πολλά από αυτά τα κτίρια παραμένουν εντυπωσιακά καλοδιατηρημένα, γεγονός που καθιστά τις Βρυξέλλες σημείο αναφοράς για ερευνητές, ιστορικούς και αρχιτέκτονες: μπορούν να μελετήσουν την εξέλιξη αυτών των ρευμάτων μέσα από αυθεντικές κατασκευές που σε μεγάλο βαθμό έχουν διατηρήσει την αρχική τους μορφή.
Η μετάβαση από την Αρ Νουβό στην Αρ Ντεκό αποτυπώνεται χειροπιαστά στους δρόμους της πόλης. Η Αρ Νουβό γνώρισε την ακμή της γύρω στην καμπή του αιώνα (από τη δεκαετία του 1890 έως το 1910) και στη συνέχεια υπέστη μια σταδιακή «γεωμετρικοποίηση» προς την Αρ Ντεκό. Οι αρχιτέκτονες εγκατέλειψαν σταδιακά τις ρευστές γραμμές, τα φυτικά μοτίβα και τις χειροποίητες λεπτομέρειες και στράφηκαν στη συμμετρία, την αφαίρεση και τα βιομηχανικά υλικά, όπως το οπλισμένο σκυρόδεμα. Σε πολλές περιπτώσεις, υβριδικά κτίρια στις Βρυξέλλες συνδυάζουν στοιχεία και από τα δύο στυλ.
Το Μουσείο βαν Μπούρεν στις ΒρυξέλλεςΤο Μουσείο βαν Μπούρεν στις Βρυξέλλες
Τόσο η περιφέρεια των Βρυξελλών όσο και ο δήμος της πόλης δεσμεύουν σημαντικούς πόρους για τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Το 2026, ο περιφερειακός φορέας κληρονομιάς Urban.Brussels, που συμμετείχε επίσης στο BANAD, ανακοίνωσε κονδύλι 56 εκατ. ευρώ για βιώσιμες ανακαινίσεις και αναβάθμιση προσόψεων σε ολόκληρη την πόλη.
Επιπλέον, ο Δήμος Βρυξελλών είχε προβλέψει ειδική πίστωση 5,6 εκατ. ευρώ για τον πολεοδομικό σχεδιασμό και την κληρονομιά στον προϋπολογισμό του 2015, που περιλάμβανε επιχορηγήσεις για την ανακαίνιση προσόψεων στην πεζοδρομημένη ζώνη.
Λεπτομέρειες εσωτερικού από το Μουσείο βαν ΜπούρενΛεπτομέρειες εσωτερικού από το Μουσείο βαν Μπούρεν
Εισαγωγή στον Μοντερνισμό
Για το BANAD, το 2026 είναι επίσης ορόσημο, καθώς σηματοδοτεί την ένταξη ενός νέου ρεύματος στο πρόγραμμα, του Μοντερνισμού.
«Αυτό το επετειακό έτος, που σηματοδότησε τη δέκατη έκδοση του Φεστιβάλ BANAD, είδαμε την προσθήκη ενός τρίτου αρχιτεκτονικού ρεύματος: Αρ Νουβό, Αρ Ντεκό και Μοντερνισμός· μια εξέλιξη που έγινε δεκτή με ιδιαίτερη ικανοποίηση από τους επισκέπτες μας», δήλωσε ο De Smet.
Ο Μοντερνισμός εμφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, ως αντίδραση στα διακοσμητικά στυλ. Με χαρακτηριστικά τον λειτουργικό σχεδιασμό, τις καθαρές γραμμές και τις νέες κατασκευαστικές τεχνικές, αντανακλούσε τις ευρύτερες κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές της εποχής.
Στις Βρυξέλλες, η μοντερνιστική αρχιτεκτονική συχνά συνδυάστηκε με την Αρ Ντεκό, δημιουργώντας υβριδικές μορφές: λιτές εξωτερικές όψεις που αντιπαραβάλλονται με πλούσια διακοσμημένα εσωτερικά. Το ρεύμα αυτό απάντησε επίσης στην αστική επέκταση και στις στεγαστικές ανάγκες, προτείνοντας πιο τυποποιημένους και αποδοτικούς χώρους κατοικίας.
Για να συνθέσει μια πιο ολοκληρωμένη αφήγηση της αρχιτεκτονικής ιστορίας της πόλης, το BANAD παρουσίασε κατοικίες όπως η Villa Berteaux και το σπίτι Dotremont, και τα δύο σχεδιασμένα από τον αρχιτέκτονα Louis-Herman De Koninck (1896-1984), γνωστό για την προοδευτική του προσέγγιση στην οικιστική αρχιτεκτονική και τις αρχές του λειτουργικού σχεδιασμού.
Λεπτομέρειες εσωτερικού από το L’École Fondamentale N°13, ΣαρμπέκΛεπτομέρειες εσωτερικού από το L’École Fondamentale N°13, ΣαρμπέκΛεπτομέρειες εσωτερικού από το L’École Fondamentale N°13, ΣαρμπέκΛεπτομέρειες εσωτερικού από το L’École Fondamentale N°13, Σαρμπέκ
Όσον αφορά την Αρ Ντεκό και την Αρ Νουβό, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να δουν εμβληματικά κτίρια όπως τα Hôtel Solvay, Hôtel Tassel και Hôtel Max Hallet, όλα αριστουργήματα του Βίκτορ Ορτά.
Στα σημαντικότερα δείγματα Αρ Ντεκό συγκαταλέγονται η πολυτελής Villa Empain και το Palais de la Folle Chanson, που αντανακλά τη στιλιστική μετάβαση της μεσοπολεμικής περιόδου.
Για πρώτη φορά άνοιξαν επίσης στο κοινό χώροι όπως το σπίτι Van Keirsbilck, η Villa Berteaux, το σπίτι Slagmolder και η Fondation Universitaire.