Ακόμη και μια μέτρια αύξηση στην παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας θα μπορούσε να επιφέρει κλιματικές συνέπειες σε κλίμακα ολόκληρων χωρών, προειδοποιούν οι ειδικοί.
Ειδικοί του περιβάλλοντος προειδοποιούν ότι η αμερικανική προσπάθεια αναμόρφωσης και ενίσχυσης της αξιοποίησης των τεράστιων πετρελαϊκών αποθεμάτων της Βενεζουέλας μπορεί να επιδεινώσει δεκαετίες οικολογικών ζημιών. Θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τις εκπομπές που θερμαίνουν τον πλανήτη σε μια χώρα που ήδη παλεύει με την κληρονομιά μιας πετρελαϊκής βιομηχανίας σε μακρόχρονη παρακμή.
Οι προειδοποιήσεις έρχονται καθώς η Ουάσινγκτον εντείνει την πίεση στη Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη του πρώην προέδρου Νικολάς Μαδούρο το περασμένο Σαββατοκύριακο. Έκτοτε, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινήθηκαν για να ασκήσουν έλεγχο στις εξαγωγές πετρελαίου της Βενεζουέλας, την κύρια πηγή εσόδων της χώρας, προχωρώντας σε κατασχέσεις δεξαμενόπλοιων που, όπως υποστηρίζουν, μετέφεραν αργό κατά παράβαση των αμερικανικών κυρώσεων και σηματοδοτώντας σχέδια ανακατεύθυνσης του βενεζουελάνικου πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές υπό αμερικανική εποπτεία.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει ότι σχεδιάζει να πουλήσει μεταξύ 30 και 50 εκατομμυρίων βαρελιών βενεζουελάνικου αργού σε όλο τον κόσμο, χωρίς να έχει προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα. Τα έσοδα θα τηρούνται σε λογαριασμούς υπό αμερικανικό έλεγχο, που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα ωφελήσουν τόσο τους Βενεζουελάνους όσο και τους Αμερικανούς.
Η Βενεζουέλα είναι ήδη εξαιρετικά εκτεθειμένη στη ρύπανση από πετρέλαιο
Αναλυτές του κλάδου προειδοποιούν ότι μια σημαντική επέκταση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα θα απαιτούσε χρόνια επενδύσεων και δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια για την αποκατάσταση των παρηκμασμένων υποδομών, εγείροντας ερωτήματα για το πόσο γρήγορα, ή ακόμη και αν, τα σχέδια του Τραμπ μπορούν ρεαλιστικά να υλοποιηθούν.
«Υπάρχουν εγκαταστάσεις αποθήκευσης που κυριολεκτικά βουλιάζουν στο έδαφος, σπασμένες κεφαλές γεωτρήσεων και υποδομές σε κακή κατάσταση παντού», λέει ο Παάσα Μαχνταβί, αναπληρωτής καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα, που μελετά τη διακυβέρνηση της ενέργειας και την πολιτική οικονομία.
Τα πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας θεωρούνται τα μεγαλύτερα στον κόσμο, με εκτίμηση γύρω στα 300 δισ. βαρέλια. Η χώρα, που εκτείνεται από την καραϊβική ακτή έως τις βόρειες Άνδεις, είναι ήδη ιδιαίτερα εκτεθειμένη στη ρύπανση από πετρέλαιο και συγκαταλέγεται στις τροπικές χώρες με τους ταχύτερους ρυθμούς αποψίλωσης, σύμφωνα με το Global Forest Watch, μια διαδικτυακή πλατφόρμα παρακολούθησης που φιλοξενείται από το World Resources Institute.
Παράγει βαρύ αργό που εκπέμπει σημαντικά περισσότερους ρύπους από τις περισσότερες άλλες μορφές πετρελαίου. Αυτό συμβαίνει επειδή απαιτείται περισσότερη ενέργεια για την εξόρυξη και τη διύλισή του, κάτι που συχνά συνεπάγεται καύση φυσικού αερίου, κυρίως μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου που θερμαίνει τον πλανήτη.
Η αναζωογόνηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Βενεζουέλας θα επιδείνωνε τη ζημιά στο περιβάλλον σε μια χώρα που ήδη μαστίζεται από διαρροές, διαφυγές αερίων και εγκαταλελειμμένες υποδομές, με την υψηλότερη παραγωγή να αναμένεται να αυξήσει τις κλιματικές εκπομπές και να εντείνει τους κινδύνους διαρροών σε εύθραυστα οικοσυστήματα, όπως προειδοποίησαν αρκετοί ειδικοί.
Το Παρατηρητήριο Πολιτικής Οικολογίας της Βενεζουέλας, ένας περιβαλλοντικός φορέας παρακολούθησης, κατέγραψε σχεδόν 200 πετρελαιοκηλίδες την περίοδο 2016-2021, που σε μεγάλο βαθμό δεν αναφέρθηκαν από τις αρχές.
Δεδομένα δορυφόρου από το Global Forest Watch, μια διαδικτυακή πλατφόρμα παρακολούθησης δασών που φιλοξενείται από το World Resources Institute, δείχνουν ότι η Βενεζουέλα έχει χάσει περίπου 2,6 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης – έκταση περίπου όσο η Βόρεια Μακεδονία – τις δύο τελευταίες δεκαετίες, κυρίως λόγω γεωργίας, εξόρυξης και πυρκαγιών, αν και η πετρελαϊκή δραστηριότητα έχει συμβάλει στην απώλεια δασών σε ορισμένες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές.
Σύμφωνα με έκθεση του 2025 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, η ένταση εκπομπών μεθανίου, δηλαδή ο λόγος του μεθανίου που εκλύεται προς το παραγόμενο φυσικό αέριο, ήταν πολύ πάνω από τον κανόνα στις πετρελαϊκές και αεριοπαραγωγικές δραστηριότητες της Βενεζουέλας, με εκτιμήσεις που δείχνουν ότι οι ανάντη εκπομπές μεθανίου ήταν περίπου έξι φορές ο παγκόσμιος μέσος όρος. Η ένταση καύσης σε πυρσούς, δηλαδή ο όγκος φυσικού αερίου που καίγεται σε σχέση με το παραγόμενο πετρέλαιο, ήταν περίπου 10 φορές υψηλότερη από τα τυπικά παγκόσμια επίπεδα.
Σε δήλωση που κοινοποιήθηκε στο πρακτορείο ειδήσεων AP, το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας ανέφερε ότι οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου των ΗΠΑ που θα αναμορφώσουν την πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας διαθέτουν «τα υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα».
«Καθώς οι αμερικανικές επενδύσεις στη Βενεζουέλα αυξάνονται, μπορείτε να αναμένετε βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών», αναφέρεται στη δήλωση.
Η παραγωγή του βενεζουελάνικου αργού είναι ενεργοβόρα και με υψηλό αποτύπωμα άνθρακα
Το πυκνό και κολλώδες βενεζουελάνικο αργό είναι πλούσιο σε θείο, γεγονός που το καθιστά δυσκολότερο στην εξόρυξη και τη διύλιση από άλλα πετρέλαια, όπως το ελαφρύτερο πετρέλαιο που παράγεται από τα σχιστολιθικά κοιτάσματα των ΗΠΑ, λέει ο Ντιέγκο Ριβέρα Ριβότα, ανώτερος ερευνητής στο Center on Global Energy Policy του Πανεπιστημίου Κολούμπια.
«Είναι πολύ πυκνό, πολύ κολλώδες, πολύ δύσκολο. Και είναι επίσης πολύ όξινο», λέει ο Ριβότα. «Σε πρακτικούς όρους αυτό σημαίνει ότι, σε σχέση με άλλους τύπους πετρελαϊκών πόρων, απαιτεί υψηλότερου επιπέδου υποδομές, μεγαλύτερη χρήση ενέργειας, είναι πολύ πιο ενεργοβόρο, και ως εκ τούτου πολύ πιο ανθρακοεντατικό επίσης».
Ωστόσο, πολλά αμερικανικά διυλιστήρια σχεδιάστηκαν πριν από δεκαετίες για να επεξεργάζονται αυτόν τον τύπο πετρελαίου, γεγονός που καθιστά το βενεζουελάνικο αργό καλή επιλογή παρά τις αυξημένες απαιτήσεις επεξεργασίας.
Ακόμη και μια μέτρια αύξηση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να έχει κλιματικές συνέπειες μεγέθους ολόκληρων χωρών, λέει ο Μαχνταβί από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα.
Ο Μαχνταβί λέει ότι η αύξηση της παραγωγής κατά περίπου 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, επίπεδο που συχνά αναφέρεται ως βραχυπρόθεσμος στόχος, θα πρόσθετε περίπου 360 εκατ. τόνους διοξειδίου του άνθρακα τον χρόνο από την παραγωγή. Η περαιτέρω άνοδος, στα περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, θα μπορούσε να ανεβάσει τις ετήσιες εκπομπές στους περίπου 550 εκατ. τόνους, επίπεδα συγκρίσιμα με τις εκπομπές από περίπου τα μισά βενζινοκίνητα οχήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Κι αυτό αφορά μόνο την πλευρά της παραγωγής», λέει ο Μαχνταβί, σημειώνοντας ότι πολύ μεγαλύτερες εκπομπές παράγονται όταν το πετρέλαιο καίγεται τελικά από τους καταναλωτές.
Η γηρασμένη πετρελαϊκή υποδομή της Βενεζουέλας αυξάνει τον κίνδυνο διαρροών
Ο Πάτρικ Γκέιλι από τη μη κυβερνητική οργάνωση Global Witness λέει ότι το πετρελαϊκό σύστημα της Βενεζουέλας είναι από τα πιο κακοσυντηρημένα στον κόσμο ύστερα από χρόνια υποεπενδύσεων, με γηρασμένους αγωγούς, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και εκτεταμένη καύση σε πυρσούς που αυξάνουν τον κίνδυνο διαρροών και διαφυγών μεθανίου. Προσθέτει ότι οποιαδήποτε ταχεία ώθηση για επέκταση της παραγωγής είναι πιθανό να δώσει προτεραιότητα στην ποσότητα έναντι των ελέγχων ρύπανσης, επιδεινώνοντας τις κλιματικές και περιβαλλοντικές ζημιές.
Ο Κέβιν Μπουκ, διευθυντής ερευνών στη ClearView Energy Partners, λέει ότι με σημαντικό ύψος επενδύσεων θα μπορούσαν να γίνουν προσπάθειες ώστε η παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας να γίνει πιο αποδοτική, τόσο οικονομικά όσο και περιβαλλοντικά.
«Οι νέες επενδύσεις θα φέρουν τις πιο σύγχρονες τεχνολογίες για σύλληψη μεθανίου και διαχείριση εκπομπών, όχι μόνο λόγω περιβαλλοντικών στόχων, αλλά γιατί υπάρχει ένας πολύτιμος πόρος προς αξιοποίηση και πώληση», λέει ο Μπουκ. «Και γι’ αυτόν τον λόγο, υπάρχει πράγματι κάποια σχετική περιβαλλοντική βελτίωση σε σχέση με το σημερινό καθεστώς, αν δεχτεί κανείς την παραδοχή ότι η ζήτηση για πετρέλαιο θα αυξανόταν έτσι κι αλλιώς».
Σε πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις τους, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν εστιάσει στον έλεγχο των πωλήσεων πετρελαίου, των εσόδων και στις επισκευές υποδομών, χωρίς να αναφέρουν περιβαλλοντικές δικλίδες ασφαλείας ή τις κλιματικές επιπτώσεις. Ο πρόεδρος Τραμπ, τόσο στην πρώτη όσο και στη δεύτερη θητεία του, έχει επανειλημμένα απορρίψει την επιστημονική συναίνεση για την κλιματική αλλαγή και έχει αναιρέσει πολιτικές για το περιβάλλον και την καθαρή ενέργεια.
Επιπτώσεις σε ήδη εύθραυστο περιβάλλον
Στο Καράκας, ο Αντόνιο ντε Λίσιο, καθηγητής περιβάλλοντος και ερευνητής στο Κεντρικό Πανεπιστήμιο της Βενεζουέλας, λέει ότι η εκμετάλλευση του πετρελαίου στη χώρα ήταν διαχρονικά άρρηκτα συνδεδεμένη με περιβαλλοντικές βλάβες, αφήνοντας ρύπανση δεκαετιών που δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ πλήρως.
Προσθέτει ότι τα βαριά πετρελαϊκά κοιτάσματα της Βενεζουέλας βρίσκονται σε εύθραυστες πεδιάδες που διασχίζονται από αργοκίνητα ποτάμια, μια γεωγραφία που μπορεί να μεγεθύνει τις επιπτώσεις των διαρροών.
«Κάθε διαρροή πετρελαίου έχει τη δυνατότητα να επιδεινωθεί, γιατί αυτά δεν είναι ορμητικά ποτάμια αλλά αργόρρευστα νερά», λέει ο ντε Λίσιο, αναφερόμενος στα morichales (υγροτοπικές περιοχές με φοινικόδεντρα, κοινές στην ανατολική Βενεζουέλα), όπου η ρύπανση μπορεί να επιμένει για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Σημειώνει ότι οι ενεργοβόρες μονάδες επεξεργασίας που χρησιμοποιούν θερμότητα, χημικά και μεγάλες ποσότητες νερού για να καταστήσουν το βαρύ αργό εξαγώγιμο ενέχουν πρόσθετους περιβαλλοντικούς κινδύνους, ιδιαίτερα σε εύθραυστα ποτάμια συστήματα.
Λέει ότι οι περιβαλλοντικές ζημιές συνεχίστηκαν ακόμη κι όταν η παραγωγή πετρελαίου υποχώρησε, επισημαίνοντας τη λίμνη Μαρακαΐμπο, μια ρηχή λίμνη στη δυτική Βενεζουέλα όπου γίνονται γεωτρήσεις για πετρέλαιο εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, ως ένα από τα πιο επιβαρυμένα από πετρέλαιο οικοσυστήματα στον κόσμο.
Αναφέρει ότι διαρροές και ρύπανση έχουν επηρεάσει και άλλες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των γύρω από το διυλιστικό συγκρότημα Παραγουανά και προστατευόμενων παράκτιων πάρκων όπως το Μοροκόι, όπου η ρύπανση έχει καταστρέψει τη θαλάσσια ζωή και τους κοραλλιογενείς υφάλους.
Το πραγματικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος του πετρελαίου της Βενεζουέλας δεν έχει ποτέ υπολογιστεί πλήρως, λέει ο ντε Λίσιο.
«Αν αυτά τα κόστη ληφθούν πλήρως υπόψη, θα δούμε ότι η συνέχιση της παραγωγής πετρελαίου δεν είναι η καλύτερη επιχείρηση για τη Βενεζουέλα».