Με το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου, επιστήμονες παρατηρούν δύο γιγάντιους πλανήτες να σχηματίζονται σε υπό διαμόρφωση πλανητικό σύστημα
Αστρονόμοι κατέγραψαν κάτι εξαιρετικό να συμβαίνει στα βάθη του διαστήματος: νέοι πλανήτες γεννιούνται αυτή τη στιγμή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Γύρω από ένα νεαρό άστρο με την ονομασία WISPIT 2, μια ομάδα ερευνητών εντόπισε όχι έναν, αλλά δύο γιγάντιους πλανήτες που σχηματίζονται μέσα σε ένα στροβιλιζόμενο νέφος αερίου και σκόνης. Πρόκειται για μία από τις πιο καθαρές και άμεσες εικόνες που έχουμε έως σήμερα για το πώς τα πλανητικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μας, παίρνουν μορφή.
«Το WISPIT 2 είναι μέχρι σήμερα το καλύτερο παράθυρο που διαθέτουμε στο δικό μας παρελθόν», λέει η Κλόι Λόουλερ, υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Γκάλγουεϊ στην Ιρλανδία και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο The Astrophysical Journal Letters.
Ένα σπάνιο πλανητικό «δίδυμο» εν τη γενέσει του
Η ανακάλυψη καθιστά το WISPIT 2 μόλις το δεύτερο γνωστό σύστημα, μετά το PDS 70, στο οποίο δύο πλανήτες έχουν παρατηρηθεί άμεσα να σχηματίζονται γύρω από ένα άστρο.
«Αυτές οι δομές υποδηλώνουν ότι σχηματίζονται ήδη και άλλοι πλανήτες, τους οποίους θα εντοπίσουμε στο μέλλον», σημειώνει η Λόουλερ.
Όμως, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, ο δίσκος του WISPIT 2 είναι ασυνήθιστα μεγάλος και πολύ δομημένος, με εντυπωσιακά κενά και δακτυλίους που έχουν χαραχθεί από τους αναδυόμενους πλανήτες.
«Το WISPIT 2 μας προσφέρει ένα κρίσιμο εργαστήριο, όχι μόνο για να παρακολουθήσουμε τον σχηματισμό ενός μεμονωμένου πλανήτη, αλλά ολόκληρου πλανητικού συστήματος», αναφέρει ο Κρίστιαν Γκίνσκι, συν-συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Γκάλγουεϊ.
Ένα πλανητικό σύστημα που μεγαλώνει
Ο πρώτος πλανήτης, WISPIT 2b, εντοπίστηκε πέρυσι: ένας τεράστιος αέριος γίγαντας σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερος από τον Δία, που περιφέρεται πολύ μακριά από το μητρικό του άστρο.
Ένας δεύτερος πλανήτης επιβεβαιώθηκε τώρα σε πιο κοντινή τροχιά. «Αυτή η ανίχνευση ενός νέου κόσμου σε φάση σχηματισμού ανέδειξε πραγματικά τις εντυπωσιακές δυνατότητες των σημερινών οργάνων μας», λέει η Ρισέλ φαν Καπελεφέεν, υποψήφια διδάκτορας στο Αστεροσκοπείο του Λέιντεν και επικεφαλής της προηγούμενης μελέτης.
Ο νεοεπιβεβαιωμένος πλανήτης, WISPIT 2c, βρίσκεται τέσσερις φορές πιο κοντά στο άστρο και είναι διπλάσιος σε μάζα από τον «αδελφό» του. Όπως και ο WISPIT 2b, είναι αέριος γίγαντας, παρόμοιος με τους εξωτερικούς πλανήτες του δικού μας Ηλιακού Συστήματος.
Για να καταγράψουν και να μελετήσουν τον πλανήτη, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γκάλγουεϊ και το Αστεροσκοπείο του Λέιντεν χρησιμοποίησαν όργανα του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου, συμπεριλαμβανομένου του, εύγλωττα ονομασμένου, Very Large Telescope και του συμβολόμετρου του.
Πώς σχηματίζονται στην πραγματικότητα οι πλανήτες;
Για να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει εδώ, είναι σημαντικό να ξέρουμε πώς λειτουργεί ο σχηματισμός πλανητών: ένα εντυπωσιακό φαινόμενο που εξελίσσεται σε βάθος εκατομμυρίων ετών και που η NASA περιγράφει ως μια διαδικασία παρόμοια με χιονόμπαλα.
«Ξεκινούν ως μάζες αερίου και σκόνης που περιφέρονται γύρω από ένα κεντρικό άστρο, το οποίο μπορεί και αυτό να βρίσκεται σε φάση σχηματισμού. Η βαρύτητα και άλλες δυνάμεις κάνουν το υλικό μέσα στον δίσκο να συγκρούεται. Αν η σύγκρουση είναι αρκετά ήπια, το υλικό συγχωνεύεται, μεγαλώνοντας σαν χιονόμπαλες που κυλούν», αναφέρει ανακοίνωση στην ιστοσελίδα της NASA.
«Με τον καιρό, τα σωματίδια σκόνης ενώνονται και σχηματίζουν βότσαλα, τα οποία εξελίσσονται σε βράχους με μέγεθος μιλίων. Καθώς αυτοί οι υπό σχηματισμό πλανήτες περιφέρονται γύρω από το άστρο τους, απομακρύνουν υλικό από την τροχιά τους, αφήνοντας διαδρόμους σχεδόν κενού χώρου. Ταυτόχρονα, το άστρο καταναλώνει το κοντινό αέριο και σπρώχνει το πιο μακρινό υλικό ακόμη πιο έξω», προσθέτει.
Αυτή η κοσμική διαδικασία «χιονόμπαλας» καταλήγει τελικά σε πλήρως ανεπτυγμένους πλανήτες. Κάποιοι εξελίσσονται σε βραχώδεις κόσμους όπως η Γη, ενώ άλλοι, αν προλάβουν να συγκεντρώσουν αρκετό αέριο πριν διαλυθεί ο γύρω δίσκος, μπορούν να γίνουν τεράστιοι αέριοι γίγαντες όπως ο Δίας και ο Κρόνος και, στην περίπτωση αυτής της νέας μελέτης, οι WISPIT 2b και WISPIT 2c.
Η πιθανότητα ενός κρυμμένου τρίτου πλανήτη
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η ιστορία αυτού του νέου, αναδυόμενου ηλιακού συστήματος ίσως δεν τελειώνει εδώ. Πιο έξω, ένα ακόμη, μικρότερο κενό υποδηλώνει την πιθανή παρουσία ενός τρίτου, ακόμη αόρατου πλανήτη.
«Υποψιαζόμαστε ότι μπορεί να υπάρχει και τρίτος πλανήτης που σμιλεύει αυτό το κενό», λέει η Λόουλερ, «πιθανώς με μάζα αντίστοιχη του Κρόνου, καθώς το κενό είναι πολύ στενότερο και πιο ρηχό».
Μελλοντική έρευνα θα μπορούσε να επιβεβαιώσει αυτή την υπόθεση, με τους αστρονόμους να στρέφουν ήδη το βλέμμα τους στην επόμενη γενιά τηλεσκοπίων. «Με το επερχόμενο Extremely Large Telescope του ESO, ίσως μπορέσουμε να απεικονίσουμε άμεσα έναν τέτοιο πλανήτη», σημειώνει ο Γκίνσκι.