Το Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ έχουν φιλόδοξους στόχους για τη φύτευση νέων δέντρων, ώστε να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι. Αλλά πόση πρόοδος έχει γίνει στην πράξη;
Η φύτευση νέων δέντρων τώρα θα μπορούσε να είναι το κλειδί για την αντιστάθμιση των αερίων που παγιδεύουν τη θερμότητα από την ατμόσφαιρα και για τη μείωση των κινδύνων πλημμύρας από τα ακραία καιρικά φαινόμενα που τροφοδοτεί η κλιματική αλλαγή ακραία καιρικά φαινόμενα.
Αυτό έχει καταστήσει τη δημιουργία δασικών εκτάσεων βασική προτεραιότητα για πολλές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου. Ενόψει της συνόδου COP30 πέρυσι, η χώρα ανακοίνωσε επένδυση 1 δισ. λιρών (περίπου 1,5 δισ. ευρώ) για δενδροφύτευση.
Η ΕΕ έχει δεσμευθεί επίσης να αυξήσει σημαντικά την κάλυψη από δέντρα, υποσχόμενη να φυτέψει επιπλέον τρία δισεκατομμύρια δέντρα έως το 2030, στο πλαίσιο των Στρατηγικών της για τη Βιοποικιλότητα και τα Δάση.
Πόση πρόοδος έχει γίνει στην πράξη και γιατί οι ειδικοί προειδοποιούν τώρα ότι ο χρόνος εξαντλείται;
Το Ηνωμένο Βασίλειο κινδυνεύει να χάσει τους στόχους δενδροφύτευσης
Νέα ανάλυση από την Energy & Climate Intelligence Unit (ECIU) διαπιστώνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο μένει πίσω στους στόχους δενδροφύτευσης, προειδοποιώντας ότι η χώρα μπορεί να χάσει το «κρίσιμο χρονικό παράθυρο» για τη δημιουργία δασικών εκτάσεων που απαιτείται ώστε να επιτύχει τους στόχους για το κλίμα και τη φύση.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι πάνω από το 70% της απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα από νέα δέντρα έως το 2050 θα προέλθει από εκείνα που θα φυτευτούν μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Αυτό οφείλεται στην καθυστέρηση μεταξύ της φύτευσης ενός δέντρου και της επίτευξης του μέγιστου δυναμικού δέσμευσης άνθρακα.
Ωστόσο, αν διατηρηθούν οι τρέχοντες ρυθμοί φύτευσης, η συνολική έκταση που δεν θα φυτευτεί θα ισοδυναμεί με τριπλάσια της ευρύτερης περιοχής του Λονδίνου, ενώ θα δεσμευτεί κατά ένα τρίτο λιγότερος άνθρακας σε σύγκριση με την Balanced Pathway της Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (CCC). Αυτό ισοδυναμεί με όλες τις υπολειπόμενες βιομηχανικές εκπομπές το 2050.
Η Balanced Pathway του CCC είναι ο οδικός χάρτης του Ηνωμένου Βασιλείου για την επίτευξη καθαρών μηδενικών εκπομπών έως το 2050, που προβλέπει μείωση εκπομπών κατά 87% έως το 2040, καθώς και ενισχυμένες προσπάθειες στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην ενεργειακή αποδοτικότητα και στη δέσμευση άνθρακα.
Γιατί τα δέντρα είναι τόσο σημαντικά για τους κλιματικούς στόχους;
Ο Tom Cantillon, ανώτερος αναλυτής στο ECIU, υποστηρίζει ότι τα δέντρα είναι «καθοριστικής σημασίας» ώστε το Ηνωμένο Βασίλειο να πετύχει το καθαρό μηδενικό (όπου οι εκπομπές που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα ισοσκελίζονται με την ποσότητα που αφαιρείται) και να επαναφέρει το κλίμα «σε ισορροπία».
«Ύστερα από χρόνια καθυστερήσεων και χαμένων στόχων, τα δέντρα πρέπει να φυτευτούν τώρα, ώστε να προλάβουν να ωριμάσουν και να απορροφήσουν τις εκπομπές άνθρακα για να βοηθήσουν στην επίτευξη των στόχων και να επιβραδύνουν τη ροή των ακραίων βροχοπτώσεων που επιδεινώνονται στο ΗΒ λόγω της κλιματικής αλλαγής», λέει.
Για κάθε άνοδο 1°C στη θερμοκρασία του αέρα, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατεί περίπου 7% περισσότερη υγρασία, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πιο έντονες και ισχυρές βροχοπτώσεις.
Οι ειδικοί προβλέπουν ότι έως το 2050 άλλα 1,7 εκατομμύρια σπίτια θα κινδυνεύουν από πλημμύρες λόγω της θέρμανσης, προσθέτουν όμως ότι η φύτευση νέων δέντρων μπορεί να προσφέρει πάνω από 400 εκατ. λίρες (461 εκατ. ευρώ) ετησίως σε οφέλη αντιπλημμυρικής προστασίας.
Αυτό συμβαίνει επειδή τα δάση λειτουργούν ουσιαστικά σαν γιγάντια σφουγγάρια που επιβραδύνουν τη ροή του νερού και μειώνουν τον όγκο της επιφανειακής απορροής, με τα δέντρα να μπορούν να εξατμίσουν περισσότερο νερό από κάθε άλλο είδος βλάστησης.
«Η δενδροφύτευση μπορεί επίσης να βοηθήσει στη βελτίωση της ποιότητας του νερού και να προσφέρει σκιά σε πάρκα και δρόμους κατά τη διάρκεια καυσώνων», λέει η Kathryn Brown του The Wildlife Trusts.
«Αυτές οι λύσεις που βασίζονται στη φύση προσφέρουν επίσης απολύτως αναγκαία ενδιαιτήματα για την άγρια ζωή, βοηθώντας να βρουν σπίτι είδη όπως οι κηπομυωξοί, οι πεταλούδες και οι μικροί δρυοκολάπτες».
Η Brown προσθέτει ότι η έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη για «επείγουσα επένδυση» σε φυσικές λύσεις, υποστηρίζοντας: «Η κυβέρνηση του ΗΒ πρέπει να αφαιρέσει τα εμπόδια και να επιταχύνει τις διαδικασίες εγκρίσεων για δενδροφύτευση, αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο τις κλιματικές προκλήσεις, να ενισχύσουμε τη δοκιμαζόμενη άγρια ζωή και να προστατεύσουμε σπίτια, επιχειρήσεις και μέσα διαβίωσης».
Εκπρόσωπος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων (DEFRA) λέει στο Euronews Green ότι φυτεύτηκαν 10,4 εκατ. δέντρα την περίοδο 2024-2025 και έχουν ήδη ανακοινωθεί δύο από τα τρία νέα εθνικά δάση.
«Τα δέντρα είναι ζωτικής σημασίας για τους ανθρώπους και τον πλανήτη και η δενδροφύτευση βρίσκεται πλέον στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 ετών», πρόσθεσε, αλλά δεν απάντησε στους ισχυρισμούς του ECIU ότι το ΗΒ μένει πίσω στον στόχο.
Η πρωτοβουλία της ΕΕ για τρία δισεκατομμύρια δέντρα
Η ΕΕ εγκαινίασε την πρωτοβουλία για τρία δισεκατομμύρια δέντρα το 2010, ένα ορόσημο που θα μπορούσε να αφαιρεί έως το 2050 εντυπωσιακούς 15 εκατ. τόνους CO2 τον χρόνο από την ατμόσφαιρα.
«Για να επιτευχθεί αυτός ο φιλόδοξος στόχος, χρειαζόμαστε όλους στο πλευρό μας, να φυτέψουν δέντρα και να φροντίσουν να αναπτυχθούν με τον χρόνο», αναφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ιστοσελίδα της.
«Η δενδροφύτευση απαιτεί συνεργασία όλων των εμπλεκομένων και η επιτυχία της δέσμευσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από πρωτοβουλίες βάσης. Ιδιώτες, ιδιοκτήτες γης, φυτώρια, σύλλογοι, εταιρείες και δημόσιοι φορείς, όπως πόλεις και περιφέρειες, ενθαρρύνονται να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία.»
Ωστόσο, σύμφωνα με ένα διαδικτυακό εργαλείο που έχει δημιουργήσει η Επιτροπή, μέχρι στιγμής έχουν φυτευτεί στην ΕΕ λιγότερα από 38 εκατομμύρια δέντρα. Την προσπάθεια αυτή έχει σε μεγάλο βαθμό πρωτοστατήσει το Βέλγιο, το οποίο έχει φυτέψει 7,661,693 νέα δέντρα, ακολουθούμενο από την Ιρλανδία (5,300,699) και τη Δανία (4,387,605).
Στην τελευταία θέση βρίσκεται η Κύπρος, που έχει φυτέψει μέχρι στιγμής μόλις 145 δέντρα. Ακολουθούν η Σουηδία (250) και η Ουγγαρία (1,964).
Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ έχει ολοκληρώσει μόλις το 1,26% του στόχου της πέντε χρόνια μετά την έναρξη της πρωτοβουλίας. Εκτός αν οι ρυθμοί φύτευσης αυξηθούν δραματικά, η επίτευξη τριών δισ. νέων δέντρων έως το 2030 θα είναι απίθανη.
Αξιωματούχος της Επιτροπής λέει στο Euronews Green ότι η πρωτοβουλία για τρία δισεκατομμύρια δέντρα είναι «εθελοντική δέσμευση» που στοχεύει να κινητοποιήσει οργανισμούς και ιδιώτες ενεργούς στη δενδροφύτευση να αναφέρουν το έργο τους.
«Η Επιτροπή γνωρίζει ότι ο τρέχων αριθμός αναφερόμενων δέντρων υπολείπεται του στόχου», προσθέτουν. «Για τον λόγο αυτό στηρίζουμε δράσεις ενημέρωσης, όπως εργαστήρια και διαδικτυακά σεμινάρια, που αυξάνουν την ευαισθητοποίηση γύρω από την πρωτοβουλία.»
Το 2027, η Επιτροπή σχεδιάζει να θεσπίσει ένα βραβείο που θα αναγνωρίζει «καινοτόμες και με αντίκτυπο πρακτικές δενδροφύτευσης», μια κίνηση που ευελπιστεί να οδηγήσει σε μεγάλα βήματα προς τον φιλόδοξο στόχο της.