Ειδικοί προτρέπουν τα ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ να στραφούν σε διατροφή πλούσια σε φυτικές τροφές, ώστε να μειώσουν τις εκπομπές και να περιορίσουν το κόστος.
Τα ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ μπορούν να καθορίσουν, προς το καλύτερο ή το χειρότερο, τον κλιματικό αντίκτυπο του συστήματος τροφίμων, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ελάχιστες αλυσίδες δείχνουν σοβαρή διάθεση για μείωση των εκπομπών.
Τα τρόφιμα και η γεωργία συνεισφέρουν στο ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δεύτερες μετά την καύση ορυκτών καυσίμων. Μάλιστα, μελέτη του 2023 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature βρήκε ότι οι εκπομπές από τον τρόπο που οι άνθρωποι παράγουν και καταναλώνουν τροφή θα μπορούσαν να προσθέσουν σχεδόν 1°C θέρμανσης στην ατμόσφαιρα της Γης έως το 2100.
«Τα σούπερ μάρκετ έχουν τη δύναμη να διαμορφώσουν ένα υγιέστερο και φιλικό προς το κλίμα σύστημα τροφίμων», λέει η Charlotte Lineebank, διευθύντρια της δεξαμενής σκέψης Questionmark. «Παρά κάποιους πρωτοπόρους, ο κλάδος απέχει πολύ από το να αξιοποιεί πλήρως την επιρροή του.»
Πώς μπορούν τα σούπερ μάρκετ να γίνουν πιο φιλικά προς το κλίμα;
Η Questionmark, σε συνεργασία με τις WWF, ProVeg International και Madre Brava, συνέκρινε 27 σούπερ μάρκετ σε όλη την Ευρώπη. Η ανάλυση περιλαμβάνει έξι κράτη μέλη της ΕΕ (Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Πολωνία, Ισπανία, Σουηδία), καθώς και την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι ερευνητές δημιούργησαν μια «superlist» με βάση δύο βασικές αξιολογήσεις: τον βαθμό που τα κλιματικά σχέδια των σούπερ μάρκετ ευθυγραμμίζονται με τη Συμφωνία των Παρισίων (που στοχεύει να περιορίσει την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας στους 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα) και τις προσπάθειές τους να μετατοπίσουν τις πωλήσεις πρωτεϊνών προς διατροφές πλούσιες σε φυτικά τρόφιμα.
Όσο πιο διαφανές είναι ένα σούπερ μάρκετ και όσο περισσότερους στόχους θέτει, τόσο υψηλότερη είναι η βαθμολογία του στους δείκτες. Για παράδειγμα, ένα σούπερ μάρκετ μπορεί να συγκεντρώσει υψηλή βαθμολογία στον δείκτη «Σχέδιο για το Κλίμα» αν έχει φιλόδοξους στόχους μείωσης των εκπομπών.
Αντίστοιχα, μπορεί να έχει υψηλή βαθμολογία στον δείκτη «Μετάβαση Πρωτεϊνών» αν δημοσιεύει το ποσοστό προϊόντων ζωικής έναντι φυτικής προέλευσης στον συνολικό όγκο πωλήσεών του.
Το κρέας, ιδίως το βοδινό και το αρνί, συχνά επισημαίνεται από τους επιστήμονες ως ένας από τους μεγαλύτερους υπαίτιους περιβαλλοντικής ζημιάς. Σύμφωνα με το CO2 Everything, μία μερίδα 100 γρ. βοδινού ισοδυναμεί με 78,7 χλμ οδήγησης, εκπέμποντας 15,5 κιλά ισοδυνάμου CO2.
Το καλύτερο σούπερ μάρκετ της Ευρώπης στη βιωσιμότητα
Η έκθεση προειδοποίησε ότι οι εκπομπές πολλών σούπερ μάρκετ συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά τα δύο τρίτα των αλυσίδων αναγνωρίζουν τον ρόλο τους στη στροφή προς πιο φυτικά διατροφικά πρότυπα.
Τα σούπερ μάρκετ στη Γερμανία και την Ολλανδία φαίνεται να θέτουν τον ρυθμό στην ευρωπαϊκή μετάβαση προς βιώσιμα συστήματα τροφίμων. Ηγετικές αλυσίδες όπως τα Albert Heijn, Lidl (σε τέσσερις χώρες), Jumbo, REWE και Aldi Süd επέδειξαν τις ισχυρότερες δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών, ανακατανέμοντας τις πωλήσεις πρωτεϊνών προς πιο φυτικές επιλογές.
Μέχρι σήμερα, μόνο πέντε σούπερ μάρκετ (ICA, Jumbo, Kaufland, Migros και REWE) έχουν καταφέρει να μειώσουν τις εκπομπές από τότε που ξεκίνησαν να τις καταγράφουν.
Η Lidl στην Ολλανδία αναδείχθηκε νικήτρια, ακολούθησαν η Lidl στην Πολωνία και η Albert Heijn στην Ολλανδία. Η E.Leclerc στη Γαλλία βρέθηκε στην τελευταία θέση, ακολουθούμενη από την Coop στη Σουηδία και την Aldi Nord στη Γερμανία. Ακολουθούν οι πλήρεις κατατάξεις:
- Lidl - Ολλανδία
- Lidl - Πολωνία
- Albert Heijn - Ολλανδία
- Jumbo - Ολλανδία
- Lidl - Γερμανία
- Lidl - Ισπανία
- Ewe - Γερμανία
- Aldi Süd - Γερμανία
- Denner - Ελβετία
- Migros - Ελβετία
- Tesco - Ηνωμένο Βασίλειο
- Carrefour - Γαλλία
- Carrefour - Ισπανία
- ICA - Σουηδία
- Kaufland - Γερμανία
- Edeka - Γερμανία
- Sainsbury’s - Ηνωμένο Βασίλειο
- Coop Group - Ελβετία
- Biedronka - Πολωνία
- Intermarché - Γαλλία
- Willys/ Hemkōp - Σουηδία
- Asda - Ηνωμένο Βασίλειο
- Dino - Πολωνία
- Mercadona - Ισπανία
- Aldi Nord - Γερμανία
- Coop - Σουηδία
- E.Leclerc - Γαλλία
Σούπερ μάρκετ και το net zero
Η Δρ Joanna Trewern από την ProVeg International λέει ότι η έκθεση δείχνει πως οι κορυφαίοι λιανέμποροι αρχίζουν να αναγνωρίζουν τον ρόλο τους στο να δώσουν στους καταναλωτές τη δυνατότητα να επιλέγουν «υγιεινές και βιώσιμες διατροφές πλούσιες σε φυτικά τρόφιμα», αλλά προειδοποιεί ότι βρισκόμαστε ακόμη «πολύ μακριά» από το σημείο όπου οι λιανέμποροι σε όλη την Ευρώπη θα αναλάβουν την πρόκληση.
«Χωρίς φιλοδοξία και διαφάνεια από τα σούπερ μάρκετ σχετικά με τις φυτικοκεντρικές διατροφές, λείπει ένα κρίσιμο κομμάτι του οδικού χάρτη για τον μετριασμό των χειρότερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής», προσθέτει η Δρ Trewern.
«Δεδομένου ότι, κατά μέσο όρο, τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης αντιστοιχούν στο 50% των εκπομπών των σούπερ μάρκετ, τα ίδια τα σούπερ μάρκετ δεν θα μπορέσουν να πετύχουν τους στόχους net zero τους.»
Ο Nico Muzi από τη Madre Brava συμμερίζεται το σκεπτικό, υποστηρίζοντας ότι τα σούπερ μάρκετ μπορούν να διαδραματίσουν θετικό ρόλο στην επίτευξη των κλιματικών στόχων πουλώντας περισσότερα φυτικά προϊόντα.
«Φροντίζοντας την υγεία των πελατών τους, φροντίζουν ταυτόχρονα τον πλανήτη και τα δικά τους επιχειρηματικά συμφέροντα, καθώς περισσότερα φυτικά τρόφιμα σημαίνουν χαμηλότερες εκπομπές και χαμηλότερο κόστος», προσθέτει.