Επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα τρέχοντα μοντέλα υποτιμούν σοβαρά το πραγματικό κόστος της κλιματικής αλλαγής για την παγκόσμια οικονομία.
Τα οικονομικά μοντέλα που χρησιμοποιούν κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και επενδυτές «υποτιμούν ολοένα και περισσότερο» τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, καθώς ο πλανήτης συνεχίζει να θερμαίνεται.
Μια νέα έκθεση, με επικεφαλής την ομάδα Green Futures Solutions του Πανεπιστημίου του Έξετερ, σε συνεργασία με το οικονομικό think tank Carbon Tracker, προειδοποιεί ότι τα σημερινά ελαττωματικά μοντέλα ζημιών δημιουργούν μια «ψευδή αίσθηση ασφάλειας» για την παγκόσμια οικονομία.
Ζητά στενότερη συνεργασία μεταξύ κλιματολόγων, οικονομολόγων, ρυθμιστικών αρχών και επενδυτών, πριν η άνοδος της θερμοκρασίας φτάσει τους 2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Αυτό είναι το όριο που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα πυροδοτήσει μια σειρά από καταστροφικά «σημεία καμπής», όπως η μαζική απώλεια βιοποικιλότητας και η οξίνιση των ωκεανών.
«Τα τρέχοντα οικονομικά μοντέλα υποεκτιμούν συστηματικά τις κλιματικές ζημιές, επειδή δεν μπορούν να αποτυπώσουν ό,τι έχει μεγαλύτερη σημασία: τις αλυσιδωτές καταρρεύσεις, τα οριακά φαινόμενα και τα πολλαπλά σοκ που χαρακτηρίζουν τον κλιματικό κίνδυνο σε έναν θερμότερο κόσμο και μπορούν να υπονομεύσουν τα ίδια τα θεμέλια της οικονομικής ανάπτυξης», δηλώνει ο επικεφαλής συγγραφέας, δρ Τζέσι Έιμπραμς.
Οι χρηματοοικονομικές προβλέψεις αγνοούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα
Η οικονομική μοντελοποίηση παραδοσιακά συνδέει τις ζημιές με τις μεταβολές της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας, αγνοώντας τον αντίκτυπο των ακραίων καιρικών φαινομένων που τροφοδοτούνται από το κλίμα, όπως οι καύσωνες, οι πλημμύρες και η ξηρασία.
Το περασμένο καλοκαίρι, τα ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη προκάλεσαν βραχυπρόθεσμες οικονομικές απώλειες τουλάχιστον 43 δισ. ευρώ, με το συνολικό κόστος να αναμένεται να εκτοξευθεί στα 126 δισ. ευρώ έως το 2029.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, με επικεφαλής τη δρ Σέχρις Ούσμαν του Πανεπιστημίου του Μανχάιμ σε συνεργασία με οικονομολόγους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), διαπίστωσε ότι καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες επηρέασαν το ένα τέταρτο όλων των περιφερειών της ΕΕ την περίοδο αυτή.
Οι άμεσες απώλειες αντιστοιχούν στο 0,26% της οικονομικής παραγωγής της ΕΕ το 2024, όμως οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι αυτές οι εκτιμήσεις είναι πιθανότατα συντηρητικές, καθώς δεν περιλαμβάνουν τις συνδυαστικές επιπτώσεις όταν ακραία φαινόμενα συμβαίνουν ταυτόχρονα, όπως οι καύσωνες και η ξηρασία.
Επίσης δεν περιλαμβάνουν το κόστος κινδύνων όπως οι δασικές πυρκαγιές, που κατέρριψαν ρεκόρ σε όλη την Ευρώπη πέρυσι, ή οι ζημιές από χαλάζι και ανέμους λόγω καταιγίδων.
Σε τμήματα της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας, οι πλημμύρες των μουσώνων προκάλεσαν οικονομικές ζημιές ύψους 500 δισ. μπατ (περίπου 133 δισ. ευρώ) μόνο στην Ταϊλάνδη.
Οι επιστήμονες προειδοποίησαν ότι η επικάλυψη τροπικών καταιγίδων στην περιοχή πιθανότατα τροφοδοτήθηκε από τη ζημιά στο κλίμα, με την εκτεταμένη καταστροφή να επιτείνεται από τη αποψίλωση των δασών.
«Οι κλιματικές ζημιές δεν είναι περιθωριακές»
Ένα βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι τα περισσότερα υπάρχοντα οικονομικά πλαίσια αντιμετωπίζουν σιωπηρά την κλιματική αλλαγή ως ένα «περιθωριακό σοκ» σε ένα κατά τα άλλα σταθερό οικονομικό σύστημα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η υπόθεση «δεν ισχύει πλέον», καθώς η κλιματική αλλαγή διαταράσσει όλο και συχνότερα πολλούς τομείς ταυτόχρονα.
«Αντί απλώς να μειώνει την παραγωγή, η κλιματική αλλαγή είναι πιθανό να αναδιαμορφώσει τις ίδιες τις οικονομικές δομές: να αλλάξει πού ζουν οι άνθρωποι, τι μπορεί να παραχθεί, πώς λειτουργούν οι υποδομές και ποιες περιοχές παραμένουν οικονομικά βιώσιμες», αναφέρει η έκθεση.
«Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα: κίνδυνοι που μεταβάλλουν τη δομή του συστήματος δεν μπορούν να αποτιμηθούν με μοντέλα σχεδιασμένα για μικρά, αναστρέψιμα σοκ».
Περιστατικά όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί επίσης να έχουν σωρευτικές επιπτώσεις, οι οποίες συχνά παραβλέπονται. Όταν, για παράδειγμα, μια περιοχή πλήττεται από κλιματικά σοκ, αυτά μπορούν να προκαλέσουν κυματιστές επιδράσεις στα συστήματα τροφίμων, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στις παγκόσμιες αγορές, ωστόσο πολλά μοντέλα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις κλιματικές ζημιές ως «μεμονωμένο γεγονός».
«Αντίθετα, οι κίνδυνοι συσσωρεύονται, αλληλοενισχύονται και μπορεί να ωθήσουν τα συστήματα προς την αστάθεια», προειδοποιεί η έκθεση.
Το πρόβλημα με το ΑΕΠ
Μια συνηθισμένη παρερμηνεία των στοιχείων για τις κλιματικές ζημιές στο ΑΕΠ είναι ότι μια προβλεπόμενη απώλεια 20% αντιπροσωπεύει, για παράδειγμα, μια άμεση μείωση της σημερινής οικονομικής παραγωγής.
Ωστόσο, η έκθεση υποστηρίζει ότι οι οικονομολόγοι έχουν δημιουργήσει μια «μαγική οικονομία», στην οποία η ετήσια αύξηση του ΑΕΠ κατά 3% συνεχίζεται επ’ αόριστον στο μέλλον, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα των κλιματικών επιπτώσεων.
«Μόνο τότε αφαιρείται το 20% από αυτή τη διογκωμένη “πίτα” της μελλοντικής ανάπτυξης, ενός φανταστικού μέλλοντος με ή χωρίς κλιματική αλλαγή», σημειώνει η έκθεση.
«Σε κανένα σημείο τα μοντέλα των οικονομολόγων δεν λαμβάνουν υπόψη το ενδεχόμενο η οικονομία να συρρικνωθεί δομικά».
Ένα από τα βασικά προβλήματα που εντόπισαν οι ερευνητές είναι ότι το ΑΕΠ είναι υπερβολικά «στενό» για να αποτυπώσει τις κλιματικές ζημιές, με τις εκτιμήσεις να υποεκπροσωπούν σημαντικά την πραγματική οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική ζημιά.
Αυτό συμβαίνει επειδή το ΑΕΠ δεν λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως η ανθρώπινη θνησιμότητα, η ανισότητα, η απώλεια πολιτιστικής κληρονομιάς και ο εκτοπισμός, η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και η διατάραξη της κοινωνικής ζωής.
«Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ΑΕΠ μπορεί ακόμη και να αυξηθεί μετά από καταστροφές λόγω των δαπανών ανοικοδόμησης, συγκαλύπτοντας πλήρως τις απώλειες ευημερίας», προσθέτει η έκθεση.
«Ως αποτέλεσμα, οι αξιολογήσεις που επικεντρώνονται αποκλειστικά στο ΑΕΠ μπορούν να δώσουν στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μια ψευδή αίσθηση ανθεκτικότητας, ενώ η υποκείμενη ευαλωτότητα αυξάνεται».
Η έκθεση προστίθεται στις ολοένα και πιο ηχηρές εκκλήσεις για τη συμπλήρωση του ΑΕΠ με δείκτες που αποτυπώνουν καλύτερα την πραγματική οικονομική εμπειρία και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα.