Ένας επιστήμονας έχει αναλάβει αποστολή να αποκαλύψει την εκτεταμένη διασπορά των μικροπλαστικών, αφού έκανε καγιάκ γύρω από έναν απομακρυσμένο παγετώνα στη Γροιλανδία.
Εξοπλισμένος μόνο με ένα καγιάκ και ένα αυτοσχέδιο φίλτρο μικροπλαστικών, ο Κρίστιαν Λούις Γιένσεν έχει περάσει την τελευταία δεκαετία κωπηλατώντας μέσα από τα πιο «ανέγγιχτα μέρη» του πλανήτη μας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών του σπουδών στην περιβαλλοντική προστασία, ο επιστήμονας Ίνουιτ ανέπτυξε το «Plastaq». Αυτό το εργαλείο επιστήμης των πολιτών επιτρέπει σε καγιάκερς και τοπικές κοινότητες να συλλέγουν δείγματα επιφανειακού νερού που περιέχουν υπολείμματα από αντικείμενα όπως εγκαταλελειμμένα μπουκάλια και συσκευασίες.
«Όμως αυτή η δουλειά με οδήγησε να θέσω ένα βαθύτερο ερώτημα για το αόρατο αποτύπωμα της ανθρωπότητας», λέει στο Euronews Green. Αυτή ήταν η αφορμή για το πρόσφατο ταξίδι του σε έναν απομονωμένο παγετώνα στην ανατολική Γροιλανδία.
«Ορυκτά καύσιμα σε κίνηση»
Ο Γιένσεν έφτασε με καγιάκ σε μία από τις πιο «απομονωμένες γωνιές της Αρκτικής», εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από οποιονδήποτε δρόμο. Περίμενε να βρει ίνες και γενικά πλαστικά απορρίμματα – όπως και βρήκε –, αλλά στα δείγματά του εντόπισε επίσης ίχνη σωματιδίων από ελαστικά αυτοκινήτων.
«Το να τα βρίσκω σε έναν παρθένο παγετώνα στην ανατολική Γροιλανδία ήταν σοκ, γιατί επιβεβαίωσε μια τρομακτική υπόθεση: αυτά τα σωματίδια δεν αποτελούν πλέον μόνο αστικό πρόβλημα», λέει ο Γιένσεν.
«Έχουν μετατραπεί σε σκόνη, αιωρούνται στην ατμόσφαιρα και έχουν ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα μέχρι την Αρκτική. Αυτά είναι “ορυκτά καύσιμα σε κίνηση”. Μας δείχνουν ότι η Αρκτική είναι μια “δεξαμενή” για τη ρύπανση όλου του κόσμου».
Με περισσότερα από πέντε δισεκατομμύρια ελαστικά στους δρόμους παγκοσμίως, το καθένα χάνει περίπου 10-30% της μάζας του κατά τη διάρκεια της ζωής του.
«Αυτή η μάζα δεν εξαφανίζεται», λέει ο Γιένσεν. «Διαλύεται σε τοξική σκόνη που καταλήγει στην αρχή της τροφικής μας αλυσίδας».
Οι επιπτώσεις της ρύπανσης από μικροπλαστικά στη Γροιλανδία
Η δουλειά του Γιένσεν έχει αναδείξει πόσο μακρύ είναι το αποτύπωμα των μικροπλαστικών, τα οποία αρχίζουν να δημιουργούν μια τριπλή σειρά προβλημάτων για τις τοπικές κοινότητες στη Γροιλανδία.
«Σε οικολογικό επίπεδο, βλέπουμε τα πρώτα στοιχεία ότι η τοξικότητα των ελαστικών είναι υψηλή για τα αρκτικά είδη», εξηγεί. «Για παράδειγμα, χημικές ουσίες όπως το 6PPF είναι θανατηφόρες για τον σολομό Coho».
Η ρύπανση από ελαστικά αυτοκινήτων μπορεί επίσης να προκαλέσει δυσμορφίες στα αυγά του μπακαλιάρου του Ατλαντικού, απειλώντας τα ίδια τα θεμέλια της αλιευτικής βιομηχανίας της χώρας.
Για τις αυτόχθονες κοινότητες, τα μολυσμένα νερά της Γροιλανδίας έχουν εξελιχθεί σε ζήτημα περιβαλλοντικής δικαιοσύνης που συνιστά σοβαρό κίνδυνο για την υγεία.
Στις αστικές περιοχές, η χρόνια έκθεση σε αυτού του είδους τα σωματίδια έχει ήδη συνδεθεί με μια σειρά προβλημάτων υγείας, όπως επιδείνωση του άσθματος και καρδιακά προβλήματα.
«Στην Αρκτική, αυτή η απειλή πλέον εγκαθίσταται στις πηγές της τροφής μας, μετατρέποντας ένα παρθένο περιβάλλον σε αποθήκη για τα παγκόσμια απόβλητα», προσθέτει ο Γιένσεν. «Τα υψηλά γεωγραφικά πλάτη και οι άνθρωποι που ζουν σε αυτά πλήττονται δυσανάλογα από την παγκόσμια ρύπανση και την κλιματική αλλαγή».
«Ένα κρίσιμο τυφλό σημείο»: τι παραβλέπουν οι κανονισμοί για τη ρύπανση
Οι επιστήμονες εδώ και χρόνια προειδοποιούν για το διογκούμενο πρόβλημα μικροπλαστικών στη Γροιλανδία, με πολλές μελέτες να εντοπίζουν υψηλότερες συγκεντρώσεις μικροσκοπικών σωματιδίων στον θαλάσσιο πάγο σε αυτές τις απομακρυσμένες περιοχές σε σχέση με τα διαβόητα «σκουπιδονησιά» των ωκεανών.
Ο Γιένσεν όμως υποστηρίζει ότι υπάρχει ένα «κρίσιμο τυφλό σημείο» στην κλιματική πολιτική που υποτίθεται πως αντιμετωπίζει αυτό το διάχυτο πρόβλημα.
«Σήμερα ρυθμίζουμε τι βγαίνει από την εξάτμιση, αλλά αγνοούμε αυτό που φθείρεται από το ελαστικό», προειδοποιεί.
«Κι αυτό είναι επικίνδυνο, δεδομένου ότι τα σωματίδια ελαστικών αναγνωρίζονται πλέον ως μία από τις κυριότερες πηγές μικροπλαστικών που εισέρχονται στα οικοσυστήματα παγκοσμίως».
Ευθύνονται τα ορυκτά καύσιμα για τη ρύπανση από μικροπλαστικά στη Γροιλανδία;
Η δυναμική για τη μετάβαση πέρα από τα ορυκτά καύσιμα ενισχύθηκε σημαντικά στην περσινή σύνοδο COP30 στο Μπελέμ, όπου περισσότερες από 90 χώρες, μεταξύ τους η Γερμανία, η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, στήριξαν την ιδέα ενός οδικού χάρτη.
Ωστόσο, μετά την αντίδραση από πετρο-κράτη, κάθε αναφορά σε πλήρη κατάργηση των ορυκτών καυσίμων αφαιρέθηκε από την τελική συμφωνία. Η ελπίδα για ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα βρίσκεται πλέον εκτός του πλαισίου του ΟΗΕ. Τον Απρίλιο, περισσότερες από 85 χώρες θα συναντηθούν στο παγκόσμιο συνέδριο για την κατάργηση των ορυκτών καυσίμων στην Κολομβία, το οποίο θα συνδιοργανωθεί με την Ολλανδία.
Ο Γιένσεν, ωστόσο, λέει ότι η μετάβαση πέρα από τα ορυκτά καύσιμα εστιάζει κυρίως στον «μαύρο άνθρακα». Πρόκειται για εκπομπές που παράγονται από την καύση καυσίμων.
«Πρέπει να διευρύνουμε αυτή την προσέγγιση ώστε να περιλάβει και το 'carbon black', το πληρωτικό υλικό από ορυκτά καύσιμα που αποτελεί τεράστιο μέρος κάθε ελαστικού», εξηγεί.
«Δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι αντιμετωπίζουμε την κρίση των ορυκτών καυσίμων αν αγνοούμε τα στερεά πετροχημικά που κυλούν κάτω από τα οχήματά μας».
Κερδίζει έδαφος και η απαίτηση για μεγαλύτερη διαφάνεια από τους κατασκευαστές. Ο Γιένσεν ζητά λοιπόν τη δημιουργία ενός «συνεργατικού οικοσυστήματος», στο οποίο οι οικοτοξικολόγοι θα έχουν πλήρη εικόνα για τα χημικά «κοκτέιλ» που συνθέτουν τα σύγχρονα ελαστικά.
Ο συνασπισμός Black Carbon
Το να τα βάλεις με τους κολοσσούς των ορυκτών καυσίμων και τις γιγάντιες εταιρείες δεν είναι εύκολο εγχείρημα – κάτι που ο Γιένσεν δεν μπορεί να πετύχει μόνος του. Γι’ αυτό και λανσάρει αυτόν τον μήνα, στο συνέδριο Arctic Frontiers, τον επιστημονικό συνασπισμό Black Carbon.
«Στον πυρήνα αυτής της καμπάνιας βρίσκεται η δημιουργία ενός διεπιστημονικού επιστημονικού συνασπισμού για την παρακολούθηση του black carbon και του carbon black στην Αρκτική και των επιπτώσεών τους στην υγεία της Αρκτικής», λέει ο Γιένσεν.
Ο συνασπισμός θα φέρει κοντά τοξικολόγους, αυτόχθονες ηγέτες και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ώστε να διερευνήσουν τις συγκεκριμένες επιπτώσεις των σωματιδίων από ελαστικά στην υγεία της Αρκτικής. Φιλοδοξεί να μεταφέρει αυτά τα στοιχεία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην COP31 αργότερα μέσα στη χρονιά.
«Απώτερος στόχος μας είναι να εξασφαλίσουμε εθνικές και διεθνείς δεσμεύσεις για τη μείωση και τον περιορισμό των εκπομπών black carbon και σωματιδίων ελαστικών», λέει ο Γιένσεν.
Η δουλειά του Γιένσεν θα παρουσιαστεί σύντομα στη μεγάλη οθόνη, σε ένα ντοκιμαντέρ του βραβευμένου Γερμανού σκηνοθέτη Στέφεν Κρόνες. Το Black Carbon φιλοδοξεί να αποκαλύψει τις καταστροφικές επιπτώσεις των μικροπλαστικών στην Αρκτική και στις κοινότητες που ζουν σε αρμονία με αυτά τα εύθραυστα οικοσυστήματα.
Η ταινία βρίσκεται αυτή την περίοδο σε παραγωγή και ακολουθεί τον Γιένσεν, την έρευνά του και τη δράση του.
Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για τον συνασπισμό και να εγγραφείτε για ενημερώσεις σχετικά με την ταινία εδώ.