Ποια προϊόντα προστατεύονται και πόσο στη νέα εμπορική συμφωνία της ΕΕ
Χρειάστηκαν οκτώ χρόνια, δεκαπέντε γύροι διαπραγματεύσεων, μία αναστολή των συνομιλιών το 2023 και ένας παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος. Και τώρα, επιτέλους, η πολυαναμενόμενη συμφωνία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανίζι έδωσαν τα χέρια για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που υπόσχεται να αναδιαμορφώσει τις εμπορικές σχέσεις με τον, εκ πρώτης όψεως, λιγότερο περίπλοκο εμπορικό εταίρο της Ευρώπης, επίτευγμα διόλου αμελητέο σε τεταμένες εποχές για το διεθνές εμπόριο.
Σε αντίθεση με τους περισσότερους από τους πρόσφατους εμπορικούς εταίρους της ΕΕ, η Αυστραλία δημιουργεί λίγους από τους πολιτικούς πονοκεφάλους που έχουν ταλαιπωρήσει τις συμφωνίες με τις χώρες της Mercosur ή με την Ινδία.
Οι δύο πλευρές μοιράζονται τη δέσμευση στο εμπόριο βάσει κανόνων, στη δημοκρατική διακυβέρνηση και, ολοένα περισσότερο, στην επιφύλαξη απέναντι στην υπερβολική οικονομική εξάρτηση από την Κίνα, γεγονός που καθιστά την Καμπέρα φυσικό εταίρο των Βρυξελλών, καθώς η ΕΕ σπεύδει να διαφοροποιηθεί στον απόηχο του εμπορικού πολέμου δασμών του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Το διμερές εμπόριο αγαθών ΕΕ-Αυστραλίας ήδη ξεπερνά τα 49,4 δισ. ευρώ τον χρόνο, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά μέχρι σήμερα ένας πυκνός ιστός δασμών δεν επέτρεπε στις δύο πλευρές να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητες αυτής της σχέσης.
Η συμφωνία τον παρακάμπτει και οι επιπτώσεις θα είναι ευρύτερες, ιδίως για τους παραγωγούς επώνυμων ευρωπαϊκών προϊόντων που έχουν δει τις πωλήσεις τους στις ΗΠΑ να μειώνονται.
Ευρωπαϊκά προϊόντα στην άλλη άκρη του κόσμου
Οι Ευρωπαίοι πλήρωναν επί χρόνια υψηλό τίμημα για να φτάνουν τα δικά τους προϊόντα στα ράφια της Αυστραλίας.
Αυτό αλλάζει τώρα. Οι αυστραλιανοί δασμοί στο ευρωπαϊκό κρασί, το αφρώδες κρασί, τα φρούτα, τα λαχανικά και τις σοκολάτες μηδενίζονται από την πρώτη ημέρα, με τα τυριά να ακολουθούν σε ορίζοντα τριών ετών.
Η σαμπάνια, τα οινοπνευματώδη, τα μπισκότα και τα ζυμαρικά θα γίνουν επίσης φθηνότερα για τους καταναλωτές στην Αυστραλία.
Οι γεωγραφικές ενδείξεις, η ευρωπαϊκή νομική προστασία που διαχωρίζει για παράδειγμα τη Σαμπάνια από το απλό αφρώδες κρασί ή το Pecorino Romano από το γενικό πρόβειο τυρί, υπήρξαν επί χρόνια αγκάθι και τώρα θα προστατεύονται πλήρως, μετά από μια σύντομη μεταβατική περίοδο.
Η φέτα αποτελεί πιο περίπλοκη περίπτωση: υφιστάμενοι Αυστραλοί παραγωγοί που χρησιμοποιούν αδιάλειπτα την ονομασία τουλάχιστον εδώ και πέντε χρόνια μπορούν να συνεχίσουν να το κάνουν, υπό την προϋπόθεση ότι η προέλευση του προϊόντος αναγράφεται με σαφήνεια.
Γενικότερα, έντεκα ονομασίες (της φέτας, του Romano, της Bologna, της Finocchiona και της Grappa) «κατοχυρώνονται» για επιχειρήσεις της Αυστραλίας που τους χρησιμοποιούν συνεχώς και καλή τη πίστει για τουλάχιστον πέντε χρόνια, διασφαλίζοντας ότι δεν θα υποχρεωθούν να αλλάξουν branding ή ετικέτες. Αντίθετα, όλοι οι υπόλοιποι παραγωγοί που δεν πληρούν τα κριτήρια θα πρέπει να εγκαταλείψουν τη χρήση αυτών των ονομασιών, στο πλαίσιο ενίσχυσης της προστασίας προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ.
Οι παραγωγοί Prosecco στην κοιλάδα Κινγκ της Αυστραλίας μπορούν να συνεχίσουν να πωλούν στην εγχώρια αγορά, αλλά οι εξαγωγές θα σταματήσουν μετά από μία δεκαετία.
Αντίθετα, οι αυστραλιανοί παραγωγοί θα πρέπει τα επόμενα επτά χρόνια να σταματήσουν τελείως να χρησιμοποιούν τις ονομασίες «ούζο» και «τσίπουρο».
Άλλα τρόφιμα που θα γίνουν φθηνότερα στην Αυστραλία είναι το καπνιστό λουκάνικο Kransky, το μέλι και το ελαιόλαδο της ΕΕ, ενώ οι Ευρωπαίοι θα απολαμβάνουν πλέον φθηνότερα θαλασσινά – συμπεριλαμβανομένου του αστακού – καθώς και αυστραλιανά καρύδια, αμύγδαλα και μακαντάμιες.
Τα αυτοκίνητα αποκτούν προνομιακή μεταχείριση
Οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές αυτοκινήτων δυσανασχετούν εδώ και χρόνια με τον αυστραλιανό φόρο πολυτελών αυτοκινήτων, έναν φόρο 33% που στην πράξη απέκλειε το ανώτερο τμήμα της ευρωπαϊκής γκάμας.
Η συμφωνία δεν καταργεί πλήρως τον φόρο, αλλά ανοίγει σημαντικό παράθυρο.
Η Αυστραλία θα αυξήσει το όριο επιβολής του φόρου πολυτελείας για τα ηλεκτρικά οχήματα στα 120.000 αυστραλιανά δολάρια, πράγμα που σημαίνει ότι περίπου το 75% των ηλεκτρικών αυτοκινήτων ευρωπαϊκής κατασκευής δεν θα υπόκειται πλέον σε αυτόν.
Η Αυστραλία θα απελευθερώσει επίσης πλήρως την πρόσβαση στην αγορά για όλα τα επιβατικά αυτοκίνητα της ΕΕ, ενώ οι δασμοί στα φορτηγά θα καταργηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι οι εξαγωγές ευρωπαϊκών οχημάτων θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 52%.
Οι γερμανικές εταιρείες πολυτελείας BMW, Mercedes και Porsche αναμένεται να ωφεληθούν άμεσα περισσότερο. Ένας ξεχωριστός δασμός 5% στα εισαγόμενα αυτοκίνητα καταργείται επίσης.
Γαλακτοκομικά: ευκαιρία 400 εκατ. ευρώ
Η ΕΕ εξήγαγε γαλακτοκομικά προϊόντα αξίας σχεδόν 400 εκατ. ευρώ στην Αυστραλία το 2025, με τα τυριά να καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο, ακολουθούμενα από το βούτυρο, τα γάλατα σε σκόνη και τις παιδικές τροφές.
Με βάση τη συμφωνία, οι ροές αυτές αναμένεται να ενισχυθούν σημαντικά, με την Κομισιόν να προβλέπει αύξηση των εξαγωγών γαλακτοκομικών έως και 48%.
Ο ευρωπαϊκός κλαδικός φορέας Eucolait έκανε λόγο για σημαντικό και θετικό βήμα, χαιρετίζοντας τόσο την κατάργηση των δασμών όσο και την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων.
Η στρατηγική των κρίσιμων ορυκτών
Σε αυτό το σημείο η συμφωνία παύει να αφορά μόνο τα καλάθια των αγορών και αρχίζει να αφορά τη γεωπολιτική.
Η συμφωνία καταργεί τους ευρωπαϊκούς δασμούς στα αυστραλιανά κρίσιμα ορυκτά, συμπεριλαμβανομένου του λιθίου και του μαγγανίου, εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία, καθώς και οι δύο πλευρές ανησυχούν για το γεγονός ότι η Κίνα ελέγχει σήμερα περίπου το 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας σπανίων γαιών, ορυκτών απαραίτητων για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, τις ανεμογεννήτριες και την αμυντική τεχνολογία.
«Δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε υπερβολικά από κανέναν προμηθευτή για τόσο κρίσιμα συστατικά, και ακριβώς γι’ αυτό χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον», δήλωσε την Τρίτη η φον ντερ Λάιεν στο κοινοβούλιο της Αυστραλίας.
Η απεξάρτηση από αυτή την εξάρτηση αποτελεί διακηρυγμένη προτεραιότητα των Βρυξελλών εδώ και χρόνια.
Ο αναλυτής του Bruegel Ιγνάθιο Γκαρθία Μπερθέρο υποστήριζε ακόμη και τον Μάιο του 2025 ότι το δίκτυο εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών της ΕΕ είναι κρίσιμο για την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας και αποτελεί το πιο αποτελεσματικό γεωπολιτικό εργαλείο στήριξης συμμαχιών για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων, με το Bruegel να επισημαίνει ρητά τη συμφωνία με την Αυστραλία ως προτεραιότητα, μαζί με την Ινδία και βασικούς εταίρους της ASEAN.
Το αγροτικό πρόβλημα
Δεν πανηγυρίζουν όλοι. Οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν ξαναζήσει κάτι παρόμοιο – είχαν αντιταχθεί σθεναρά στη συμφωνία με τη Mercosur – και δεν δείχνουν τώρα διάθεση υποχώρησης.
Η πανευρωπαϊκή αγροτική οργάνωση Copa-Cogeca χαρακτήρισε τις παραχωρήσεις απαράδεκτες, επικαλούμενη τη σωρευτική επίδραση διαδοχικών εμπορικών συμφωνιών.
Το βόειο κρέας είναι βασική εστία έντασης. Η ετήσια ποσόστωση για αυστραλιανό βοδινό θα αυξηθεί σε βάθος δεκαετίας στους 30.600 μετρικούς τόνους, ποσοστό περίπου 0,5% της εγχώριας κατανάλωσης στην ΕΕ και λιγότερο από 2% των συνολικών εξαγωγών βοδινού κρέατος της Αυστραλίας.
Και οι δύο πλευρές διατηρούν το δικαίωμα ενεργοποίησης μέτρων διασφάλισης, εάν μια αιφνίδια αύξηση των εισαγωγών απειλήσει τους εγχώριους παραγωγούς.
Η δομική αυτή ένταση έχει βαθιές ρίζες. Σε ανάλυση του 2023, που αποδείχθηκε προφητική, ο ανώτερος ερευνητής του Bruegel Αντρέ Σαπίρ εξηγούσε γιατί οι διαπραγματεύσεις ήταν εξαρχής καταδικασμένες να είναι πολιτικά επώδυνες.
«Τα αγροτικά προϊόντα και οι πρώτες ύλες αντιστοιχούν σε σχεδόν 85% των εξαγωγών της Αυστραλίας, αλλά σε λιγότερο από 20% των εξαγωγών της ΕΕ, ενώ τα βιομηχανικά προϊόντα αντιστοιχούν σε πάνω από 80% των εξαγωγών της ΕΕ αλλά σε λιγότερο από 10% των εξαγωγών της Αυστραλίας», ανέφερε η ανάλυση.
Και οι δύο πλευρές έπρεπε να ανοίξουν τις αγορές τους ακριβώς στους τομείς όπου οι αγρότες και οι εργαζόμενοί τους είναι περισσότερο εκτεθειμένοι.
Η ευρύτερη εικόνα
Η συμφωνία δεν προέκυψε εν κενώ.
Από την επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία, οι εμπορικές συμφωνίες έχουν αποκτήσει πιο έντονη γεωστρατηγική διάσταση για την ΕΕ, η οποία τους τελευταίους μήνες έχει συνάψει συμφωνίες με το Μεξικό, την Ελβετία και την Ινδονησία, ενώ η συμφωνία με τη Mercosur οδεύει προς προσωρινή εφαρμογή.
Η Αυστραλία είναι η πιο πρόσφατη – και ίσως η πιο συμβολικά σημαντική – προσθήκη σε αυτή τη λίστα.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι εξαγωγείς της ΕΕ αναμένεται να εξοικονομούν πάνω από 1 δισ. ευρώ ετησίως από δασμούς, ενώ οι συνολικές εξαγωγές αγαθών της ΕΕ προς την Αυστραλία εκτιμάται ότι θα αυξηθούν έως και κατά ένα τρίτο μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Οι δύο πλευρές καλούνται τώρα να ολοκληρώσουν τη διαδικασία κύρωσης, η οποία ίσως αντιμετωπίσει εμπόδια, εάν οι αγρότες εκατέρωθεν αντιδράσουν δυναμικά.
Η συμφωνία καταργεί επίσης τους δασμούς της ΕΕ στο αυστραλιανό υδρογόνο, μια λεπτομέρεια που έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητη στην πλειονότητα της σχετικής κάλυψης.
Για μια ένωση που εξακολουθεί να αναδιαμορφώνει τις ενεργειακές της αλυσίδες εφοδιασμού μετά τη ρήξη με το ρωσικό φυσικό αέριο, η εξασφάλιση προνομιακής πρόσβασης σε έναν μεγάλο παραγωγό καθαρού υδρογόνου έχει βαρύτητα πολύ μεγαλύτερη από τους αριθμούς των πρωτοσέλιδων.
Το υδρογόνο μπορεί να καίγεται ως καύσιμο ή να χρησιμοποιείται σε κυψέλες καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, με μοναδικό παραπροϊόν το νερό, γεγονός που το καθιστά μία από τις πιο καθαρές διαθέσιμες πηγές ενέργειας.
Το πρόβλημα είναι ότι η παραγωγή του απαιτεί μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, γι’ αυτό και η Αυστραλία βρίσκεται σε προνομιακή θέση, με το τεράστιο δυναμικό της σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, που μπορούν να τροφοδοτούν φθηνά και σε μεγάλη κλίμακα τη διαδικασία παραγωγής.
Η ΕΕ το θέλει ως υποκατάστατο του φυσικού αερίου που στο παρελθόν εισήγαγε από τη Ρωσία, ιδίως για βαριές βιομηχανίες όπως ο χάλυβας, τα χημικά και το τσιμέντο.