Το Βανουάτου επιδιώκει να τεθεί σε ψηφοφορία τον Μάρτιο το σχέδιό του στον ΟΗΕ για κλιματικές αποζημιώσεις, αλλά η διοίκηση Τραμπ καλεί τα κράτη να το απορρίψουν.
Ένα μικροσκοπικό νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού πιέζει τα Ηνωμένα Έθνη να εξασφαλίσουν κλιματικές αποζημιώσεις από τις χώρες που δεν λαμβάνουν μέτρα για τις εκπομπές. Η πρωτοβουλία του Βανουάτου, η οποία αναμένεται να τεθεί σε ψηφοφορία έως τα τέλη Μαρτίου, έχει κινητοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ, που σπεύδει να τη σταματήσει.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε εγκύκλιο που εκδόθηκε αυτή την εβδομάδα προς όλες τις πρεσβείες και τα προξενεία των ΗΠΑ στο εξωτερικό, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι «αντιτίθεται σθεναρά» στην πρόταση που συζητείται στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και ότι η υιοθέτησή της «θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρή απειλή για τη βιομηχανία των ΗΠΑ».
Οι ΗΠΑ καλούν άλλες χώρες να πιέσουν για την απόσυρση του σχεδίου ψηφίσματος, το οποίο κυκλοφορεί μεταξύ των 193 μελών της Γενικής Συνέλευσης. Βασίζεται σε μια ιστορική γνωμοδότηση που εξέδωσε τον περασμένο Ιούλιο το Διεθνές Δικαστήριο (ICJ).
«Ο πρόεδρος Τραμπ έχει στείλει ένα απολύτως σαφές μήνυμα: ότι ο ΟΗΕ και πολλές χώρες του κόσμου έχουν εκτραπεί πλήρως, διογκώνοντας την κλιματική αλλαγή σε μείζονα παγκόσμια απειλή», αναφέρεται στο τηλεγράφημα που εστάλη την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου και περιήλθε σε γνώση του ειδησεογραφικού πρακτορείου Associated Press.
Πρόκειται για τη νεότερη κίνηση της κυβέρνησης Τραμπ να αποστασιοποιήσει τις ΗΠΑ από τις προσπάθειες για το κλίμα στο εσωτερικό και διεθνώς. Την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση ανακάλεσε ένα επιστημονικό πόρισμα που εδώ και χρόνια αποτελούσε τον βασικό πυλώνα της αμερικανικής πολιτικής ρύθμισης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τον περασμένο μήνα οι ΗΠΑ επίσης ανακοίνωσαν σχέδια αποχώρησης από τη συνθήκη του ΟΗΕ που διέπει τις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το κλίμα.
Τι προβλέπει η απόφαση του ICJ για το κλίμα;
Όπως πολλά νησιωτικά κράτη, έτσι και το Βανουάτου φοβάται για την ίδια του την επιβίωση εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Το περασμένο καλοκαίρι, χρόνια άσκησης πιέσεων με αιχμή το ίδιο το κράτος κατέληξαν σε μια ιστορική γνωμοδότηση που εξέδωσε το ανώτατο δικαστήριο του ΟΗΕ.
Έκρινε ότι ένα «καθαρό, υγιές και βιώσιμο περιβάλλον» είναι ανθρώπινο δικαίωμα και ότι, εάν τα κράτη δεν λαμβάνουν «κατάλληλη δράση για την προστασία του κλιματικού συστήματος», ενδέχεται να παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.
Τόνισε επίσης ότι τα κράτη που πλήττονται από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορεί να δικαιούνται αποζημιώσεις.
Όλα τα κράτη μέλη του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων εκπομπέων αερίων του θερμοκηπίου όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, είναι μέρη στο Δικαστήριο. Η γνωμοδότηση δεν είναι νομικά δεσμευτική, χαιρετίστηκε όμως ως σημείο καμπής στο διεθνές κλιματικό δίκαιο.
Το σχέδιο ψηφίσματος εκφράζει την αποφασιστικότητα να μετατραπούν τα πορίσματα του ICJ σε «συγκεκριμένη πολυμερή δράση» και καλεί όλα τα κράτη και τις περιφερειακές οργανώσεις να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους βάσει του διεθνούς δικαίου που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή.
Η πρόταση προβλέπει, μεταξύ άλλων, την υιοθέτηση εθνικού σχεδίου δράσης για το κλίμα ώστε να περιοριστεί η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας κάτω από 1,5 βαθμό Κελσίου, τη σταδιακή κατάργηση των επιδοτήσεων για την έρευνα, παραγωγή και εκμετάλλευση ορυκτών καυσίμων, καθώς και την προτροπή προς όσους παραβιάζουν τις υποχρεώσεις τους να «παρέχουν πλήρη και άμεση αποζημίωση για τις ζημίες». Θα δημιουργούσε επίσης ένα Διεθνές Μητρώο Ζημιών για την καταγραφή αποδεικτικών στοιχείων και αξιώσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλά σε δημοσιογράφους προτού επιβιβαστεί στο αεροπλάνο του, Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2026, στην αεροπορική βάση Τζόιντ Μπέιζ Άντριους, στο Μέριλαντ, καθ’ οδόν προς τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου.Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλά σε δημοσιογράφους προτού επιβιβαστεί στο αεροπλάνο του, Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου 2026, στην αεροπορική βάση Τζόιντ Μπέιζ Άντριους, στο Μέριλαντ, καθ’ οδόν προς τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου.
«Ένας πρακτικός οδικός χάρτης για τη λογοδοσία»: Το Βανουάτου επιδιώκει ψηφοφορία τον Μάρτιο
Ο πρεσβευτής του Βανουάτου στον ΟΗΕ, Όντο Τέβι, ο οποίος δήλωσε ότι η νησιωτική χώρα του θέλει η ψηφοφορία επί του ψηφίσματος να γίνει έως τα τέλη Μαρτίου, έχει υπογραμμίσει ότι αυτό θα διασφαλίσει πως η σαφήνεια της απόφασης του ICJ «ενισχύει τη διεθνή κλιματική δράση και την πολυμερή συνεργασία».
Ο Λουί Σαρμποννώ, διευθυντής του τμήματος ΟΗΕ της Human Rights Watch, κάλεσε την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου σε στήριξη του σχεδίου ψηφίσματος και δήλωσε ότι «οι κυβερνήσεις πρέπει να ανταποκριθούν στην υποχρέωσή τους» να προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλο τον κόσμο, προστατεύοντας το περιβάλλον.
Οι υπεύθυνες κυβερνήσεις δεν πρέπει να επιτρέπουν να εκφοβίζονται από όσους απορρίπτουν την παγκόσμια επιστημονική συναίνεση.διευθυντής του τμήματος ΟΗΕ της Human Rights Watch
«Οι υπεύθυνες κυβερνήσεις δεν πρέπει να επιτρέπουν να τις εκφοβίζουν όσοι απορρίπτουν την παγκόσμια επιστημονική συναίνεση και συνεχίζουν να στηρίζουν την εξάρτηση από τα επιβλαβή ορυκτά καύσιμα», είπε.
Αν και τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης επίσης δεν είναι νομικά δεσμευτικά, το ICJ έχει επισημάνει ότι η ανάληψη δράσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αποτελεί διεθνή υποχρέωση.
«Το ψήφισμα επιχειρεί να μετατρέψει την ερμηνεία από το ICJ βασικών νομικών προτύπων σε έναν πρακτικό οδικό χάρτη για τη λογοδοσία των κρατών, κάτι που είναι πιθανό να προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις από πλουσιότερες χώρες με υψηλές εκπομπές, που ανησυχούν για την ιστορική τους ευθύνη και τη χρηματοοικονομική τους έκθεση», ανέφερε σε ανακοίνωσή της στις 13 Φεβρουαρίου η Κάντι Όφιμε, ερευνήτρια κλιματικής δικαιοσύνης και νομική σύμβουλος της Διεθνούς Αμνηστίας.
Μοιράζονται και άλλα κράτη τις ανησυχίες των ΗΠΑ για το σχέδιο ψηφίσματος;
Το τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ περιέγραφε σχέδια ώστε να ειπωθεί σε άλλες χώρες να πιέσουν το Βανουάτου να αποσύρει το σχέδιο – το οποίο, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, είναι «ακόμη πιο προβληματικό» από την ίδια τη γνωμοδότηση του Δικαστηρίου – από τη διαδικασία εξέτασης μέχρι την Παρασκευή, οπότε ξεκίνησαν οι άτυπες διαβουλεύσεις.
Σημειώνει ότι και άλλες οικονομικές δυνάμεις της Ομάδας των 7, καθώς και η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, έχουν υποδείξει στην αμερικανική αποστολή στον ΟΗΕ ότι συμμερίζονται τις αμερικανικές ανησυχίες για «πτυχές» του σχεδίου.
«Το συγκεκριμένο ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα υπέρβασης αρμοδιοτήτων εκ μέρους του ΟΗΕ, μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου προσπαθειών να χρησιμοποιηθούν υποθετικά κλιματικά μοντέλα για την κατασκευή δήθεν νομικών υποχρεώσεων που αποσκοπούν στην απόδοση ευθυνών και στην ενθάρρυνση αβάσιμων αξιώσεων, και για να συναχθούν υποχρεώσεις στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις οποίες τα κράτη δεν έχουν συμφωνήσει», αναφέρεται στο τηλεγράφημα, το οποίο καλεί τους Αμερικανούς διπλωμάτες να το χρησιμοποιούν ως επιχείρημα στις συνομιλίες τους με εκπροσώπους άλλων χωρών.
Πολλοί καταξιωμένοι επιστήμονες προειδοποιούν διαρκώς ότι η κλιματική αλλαγή βρίσκεται πίσω από την ολοένα και συχνότερη εμφάνιση θανατηφόρων και δαπανηρών ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως πλημμύρες, ξηρασίες, δασικές πυρκαγιές, έντονες βροχοπτώσεις και επικίνδυνα κύματα καύσωνα.