Ανισότητα στη μόνιμη αντισύλληψη δείχνουν οι τελευταίες έρευνες
Οι έρευνες του ΟΗΕ δείχνουν ότι έως το 2100 ο πληθυσμός της Πολωνίας θα μπορούσε να μειωθεί ακόμη και κάτω από τα 15 εκατομμύρια κατοίκους. Οι νεότερες γενιές περιγράφονται συχνά ως «γενιά του τέλους του κόσμου» ή «γενιά της κλιματικής καταστροφής».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με την έκθεση «Κατάσταση των Νέων 2025», το 15% όσων γεννήθηκαν μεταξύ 1995 και 2006 δεν έχουν παιδιά και δεν σκοπεύουν να αποκτήσουν. Οι μόνιμες μορφές αντισύλληψης, όπως η βαζεκτομή στους άνδρες, κερδίζουν έδαφος. Στην πράξη, πρόκειται σχεδόν αποκλειστικά για ανδρική επιλογή, καθώς η αντίστοιχη επέμβαση για τις γυναίκες — η απολίνωση σαλπίγγων — παραμένει στην Πολωνία αυστηρά περιορισμένη.
Πέντε χιλιάδες βαζεκτομές τον χρόνο
Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία από το Εθνικό Ταμείο Υγείας, καθώς οι περισσότερες βαζεκτομές πραγματοποιούνται στον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, εκτιμάται ότι διενεργούνται περίπου 5.000 επεμβάσεις ετησίως σε ολόκληρη τη χώρα. Πρόκειται για μια πρακτική που έχει πλέον εμπορευματοποιηθεί, με διαφημίσεις να εμφανίζονται τόσο στο διαδίκτυο όσο και σε υπαίθριες πινακίδες.
Ο Ματέους Σίβικ, ιδιοκτήτης κλινικής βαζεκτομής στη Βαρσοβία, δηλώνει στο Euronews ότι η ζήτηση αυξάνεται σταθερά.
«Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε συστηματική αύξηση του ενδιαφέροντος — η ετήσια δυναμική ανέρχεται περίπου στο 15%», αναφέρει.
Κατά την εκτίμησή του, η άνοδος οφείλεται κυρίως «στη μεγαλύτερη διαθεσιμότητα πληροφόρησης και στη σταδιακή άρση κοινωνικών στερεοτύπων».
Όπως σημειώνει, το προφίλ των ασθενών είναι κοινωνικά ετερογενές, ωστόσο στην πλειονότητά τους πρόκειται για άνδρες σε σταθερές σχέσεις, με δύο ή περισσότερα παιδιά, οι οποίοι λαμβάνουν συνειδητά την απόφαση να μην επεκτείνουν περαιτέρω την οικογένειά τους.
«Μια πολύ ανδρική απόφαση»
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο Καμίλ Παβέλσκι, γνωστός διαδικτυακά ως «Εξκλουζύβνι Μέντελ», ψυχολόγος και influencer με θεματολογία γύρω από τον ανδρισμό. Υποβλήθηκε σε βαζεκτομή το 2020, δύο χρόνια μετά τη γέννηση του δεύτερου παιδιού του.
«Ήταν μια απόφαση που βασίστηκε στο ότι δεν ήθελα η σύζυγός μου να υποβληθεί σε ορμονική θεραπεία, καθώς γνωρίζαμε ότι δεν είχε θετική επίδραση στη λειτουργία και την υγεία της. Ταυτόχρονα, είχαμε συνειδητοποιήσει ότι δεν θέλαμε άλλα παιδιά», δηλώνει.
Όταν γνωστοποίησε δημόσια την απόφασή του, οι αντιδράσεις δεν ήταν όλες θετικές.
«Παραδόξως, η μεγαλύτερη κριτική ήρθε από άνδρες. Από τις γυναίκες έλαβα κυρίως στήριξη», σημειώνει.
Ο ίδιος τονίζει τη διάσταση της ευθύνης: «Πιστεύω ότι πρόκειται για μια πολύ ανδρική απόφαση. Βεβαίως, δεν θα τη συνιστούσα σε άτομα που σκέφτονται να αποκτήσουν παιδιά στο μέλλον».
Ιατρικός τουρισμός
Σε αντίθεση με τη βαζεκτομή, η απολίνωση σαλπίγγων «κατόπιν αιτήματος» απαγορεύεται στην Πολωνία. Το άρθρο 156 §1 του Ποινικού Κώδικα προβλέπει ποινές κάθειρξης από 3 έως και 20 έτη για πρόκληση βαριάς σωματικής βλάβης, συμπεριλαμβανομένης της μόνιμης απώλειας της ικανότητας τεκνοποίησης.
Ο Ράφαου Ζαντίκοβιτς, μαιευτήρας-γυναικολόγος, πρόεδρος του Τμήματος Ψυχοσωματικής της Πολωνικής Εταιρείας Γυναικολόγων και Μαιευτήρων και μέλος ομάδων εμπειρογνωμόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του πολωνικού Υπουργείου Υγείας, επισημαίνει ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το νομικό πλαίσιο είναι λιγότερο περιοριστικό.
«Στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης, η απολίνωση σαλπίγγων είναι νόμιμη. Συχνά, συνάδελφοι από το εξωτερικό εκπλήσσονται από το πόσο περιοριστικό είναι το νομικό πλαίσιο στη χώρα μας και ότι η επέμβαση επιτρέπεται μόνο για ιατρικούς λόγους», αναφέρει.
Όπως εξηγεί, πρόκειται για ιατρική πράξη που μπορεί να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά και αποτελεί βασική εκπαίδευση για ειδικευόμενους ιατρούς σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης.
Ο περιορισμός αυτός έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη του λεγόμενου «ιατρικού τουρισμού». Πολωνές ταξιδεύουν σε γειτονικές χώρες, όπως η Γερμανία, η Τσεχία και η Σλοβακία, όπου κλινικές διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους στα πολωνικά και προσφέρουν οργανωμένα πακέτα με μεταφορά και διαμονή.
Ευρώπη και κόσμος: διαφορετικές τάσεις
Στη Δυτική Ευρώπη, τόσο η βαζεκτομή όσο και η απολίνωση σαλπίγγων είναι νόμιμες. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενη προτίμηση στη βαζεκτομή, καθώς θεωρείται απλούστερη και λιγότερο επεμβατική.
Στη Γαλλία, ο αριθμός των βαζεκτομών αυξήθηκε από 1.940 το 2010 σε περισσότερες από 30.000 το 2022, κυρίως σε άνδρες κάτω των 40 ετών. Αύξηση καταγράφεται επίσης στην Ισπανία και την Αυστρία, αν και με βραδύτερους ρυθμούς, ενώ στην Ιταλία τα ποσοστά παραμένουν χαμηλά.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο ιατρικό περιοδικό The Lancet, η βαζεκτομή χρησιμοποιείται ευρέως στη Βόρεια Αμερική (12%), στην Ωκεανία και στη Βόρεια Ευρώπη (11%). Στον Καναδά αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους αντισύλληψης, ενώ υψηλά ποσοστά καταγράφονται επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νέα Ζηλανδία και τη Νότια Κορέα. Αντίθετα, στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες τα ποσοστά παραμένουν οριακά. Αντίστοιχα αναλυτικά στοιχεία για την Πολωνία δεν υπάρχουν.
Δημογραφική κρίση
Η συζήτηση για τη στείρωση συνδέεται με το ζήτημα της υπογεννητικότητας. Η Πολωνία καταγράφει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας παγκοσμίως. Σύμφωνα με την Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία, ο πληθυσμός αναμένεται να μειωθεί στα 37,3 εκατομμύρια έως το 2025, ενώ ο αριθμός παιδιών και εφήβων συνεχίζει να συρρικνώνεται.
Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας το 2024 διαμορφώθηκε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα — περίπου 1,1 παιδιά ανά γυναίκα. Το 2024 η Πολωνία κατέλαβε την τρίτη χαμηλότερη θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τη γονιμότητα.
Παρά την εφαρμογή από το 2016 προγράμματος οικονομικής ενίσχυσης οικογενειών — σήμερα 800 ζλότι μηνιαίως ανά παιδί — η πτωτική τάση δεν έχει αναστραφεί.
Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στο πώς μπορεί να ανακοπεί η δραματική μείωση των γεννήσεων. Ωστόσο, παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: γιατί ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, ενώ μπορούν βιολογικά και κοινωνικά να αποκτήσουν παιδιά, επιλέγουν τελικά να μην το κάνουν;