Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης: Τι θα πει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν;

Το πιο εύκολο να προβλέψει κανείς είναι πώς θα κλείσει.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

«Να ζήσει η Ευρώπη» είναι η φράση με την οποία η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κλείνει όλες τις ομιλίες της για την Κατάσταση της Ένωσης και τις μεγάλες παρεμβάσεις της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — με μία χαρακτηριστική εξαίρεση: το ιταλικό «Viva l’Europa» που επέλεξε για την ομιλία της του 2021 , την οποία εκφώνησε στο αποκορύφωμα της πανδημίας Covid-19.

Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα πει πριν φτάσει σε αυτό το γνώριμο κλείσιμο. Η ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης είναι ένα από τα καλύτερα φυλαγμένα μυστικά των Βρυξελλών και η τελική της εκδοχή μπορεί να τροποποιηθεί μέχρι και την τελευταία στιγμή.

«Μόνο δύο άνθρωποι την έχουν στην τσέπη τους: η φον ντερ Λάιεν και [ο επικεφαλής του ιδιαίτερου γραφείου της] Bjoern Seibert», όπως το έθεσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.

Βασιζόμενο σε συνομιλίες με δημοσίους υπαλλήλους, διπλωμάτες και ευρωβουλευτές, το Euronews σκιαγράφησε τα βασικά ζητήματα που αναμένεται να περιληφθούν στην ομιλία της προέδρου της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Τετάρτη.

Απαγόρευση των social media — ένα ανοικτό μυστικό;

Πέρυσι, οι εξαγγελίες της φον ντερ Λάιεν για την κατασκευή ενός «τείχους drones» και την επιβολή κυρώσεων σε Ισραηλινούς ακραίους υπουργούς δεν υλοποιήθηκαν μέσα στο έτος, καθώς αποδυναμώθηκαν ή καθυστέρησαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Φέτος, η κεντρική εξαγγελία ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου αμφιλεγόμενη.

Η πρόεδρος της Επιτροπής αναμένεται να ανακοινώσει μια πρόταση για πανευρωπαϊκή απαγόρευση των social media για ανηλίκους, η οποία ετοιμάζεται εδώ και καιρό και πρόκειται σε μεγάλο βαθμό να ακολουθήσει τις συστάσεις μιας ομάδας εμπειρογνωμόνων που δημοσιεύτηκαν τον Ιούλιο.

Η Επιτροπή δήλωσε ότι θα παρουσιάσει την Πέμπτη μια πρόταση με την ονομασία «EU Kids Act», στην οποία είναι πιθανό να περιληφθεί η απαγόρευση.

Μένει να φανεί μέχρι ποιου σημείου η φον ντερ Λάιεν θα επιχειρήσει να εναρμονίσει το κατώτατο όριο ηλικίας σε όλη την Ευρώπη — και ποια ηλικία θα προτείνει.

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς αγγίζει έναν τομέα που τα κράτη μέλη θεωρούν αυστηρά εθνική αρμοδιότητα και θα μπορούσε να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας για επιβλαβείς διαδικτυακές υπηρεσίες, με χώρες όπως η Ολλανδία και η Ισπανία να ζητούν ήδη την ίδια προσέγγιση για τα βιντεοπαιχνίδια και τους συνοδούς τεχνητής νοημοσύνης.

Ουκρανία — παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και νέες κυρώσεις;

Η Ουκρανία αναμένεται να βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα, καθώς το Κίεβο αντιμετωπίζει ένα τεράστιο δημοσιονομικό κενό και η συζήτηση για τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων επανέρχεται στο προσκήνιο.

Η Επιτροπή έχει κληθεί να βρει δημιουργικές λύσεις που θα προστατεύουν το Βέλγιο, όπου εδρεύει ο πλέον εκτεθειμένος διαχειριστής περιουσιακών στοιχείων, η Euroclear, από πιθανές δικαστικές προσφυγές. Αν κάποια από αυτές τις λύσεις είναι έτοιμη, η ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης είναι η κατάλληλη στιγμή για να παρουσιαστεί.

Όπως και σε προηγούμενες ομιλίες, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επαναβεβαιώσει τη στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία και να φέρει στη σκηνή έναν ουκρανό προσκεκλημένο, δίνοντας ανθρώπινο πρόσωπο στις δεσμεύσεις προς τη χώρα που έχει πληγεί από τον πόλεμο.

Φέτος, πιθανότατα θα είναι η νεαρή Ουκρανή αθλήτρια Oleksandra Paskal, μια 10χρονη ρυθμική γυμνάστρια που έχασε το αριστερό της πόδι σε ρωσική πυραυλική επίθεση το 2022, κατά τη διάρκεια αεροπορικής επιδρομής στο χωριό Zatoka, στη Μαύρη Θάλασσα. Αφού έλαβε τεχνητό μέλος και υποβλήθηκε σε αποκατάσταση, επέστρεψε στη ρυθμική γυμναστική σε ανταγωνιστικό επίπεδο και αγωνίζεται πλέον δίπλα σε γυμνάστριες χωρίς αναπηρία με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Στην άλλη πλευρά, η φον ντερ Λάιεν ενδέχεται επίσης να ανακοινώσει το επόμενο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, παρότι τα κράτη μέλη δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να συμφωνήσουν σε νέους βιομηχανικούς κλάδους-στόχους.

Η πρόσφατη απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, στην οποία εμπλέκεται ένας από τους υπόπτους που εισήλθε στη ζώνη Σένγκεν με τουριστική βίζα που εξέδωσε η Ιταλία, έχει επίσης αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τον περιορισμό των θεωρήσεων για Ρώσους τουρίστες και την απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ πρώην μαχητών.

Η επικεφαλής της Επιτροπής μπορεί να επιχειρήσει να αξιοποιήσει το «μομέντουμ της Λειψίας» για να προωθήσει την απαγόρευση, η οποία προς το παρόν συναντά την αντίθεση της Γαλλίας και της Ιταλίας.

Μετανάστευση - μια (ακόμη) πιο αυστηρή γραμμή

Νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης είναι πολύ πιθανό να συμπεριληφθούν στην ομιλία της φον ντερ Λάιεν, μετά τη μαζική εισροή μεταναστών στη Θέουτα τον περασμένο Ιούλιο, που ανησύχησε τις κυβερνήσεις της ΕΕ και έθεσε υπό πίεση ακόμη και τη ζώνη Σένγκεν ελεύθερης κυκλοφορίας.

Τρεις βασικές επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι, και δεν αλληλοαποκλείονται.

Η πιο ανατρεπτική θα ήταν μια προσωρινή αναστολή των κανόνων ασύλου σε περιπτώσεις αιφνίδιων, μαζικών αφίξεων. Ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Πολωνία και η Ελλάδα, έχουν υιοθετήσει παρόμοια μέτρα τα τελευταία χρόνια, ενώ άλλες χώρες της ΕΕ, όπως η Ιταλία, η Δανία και η Σουηδία, τάσσονται υπέρ του περιορισμού των δικαιωμάτων ασύλου.

Επίσης αναμένεται ενίσχυση της Frontex, με μια ευρείας κλίμακας μεταρρύθμιση της εντολής της ευρωπαϊκής υπηρεσίας συνόρων να προγραμματίζεται έως το τέλος του έτους. Η φον ντερ Λάιεν, η οποία δεσμεύτηκε πριν από δύο χρόνια να τριπλασιάσει το προσωπικό της Frontex, μπορεί να ανακοινώσει έναν μεγαλύτερο ρόλο για την υπηρεσία στις απελάσεις παράτυπων μεταναστών, μαζί με διευρυμένες αρμοδιότητες για την παρακολούθηση μεταναστευτικών διαδρομών πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης.

Λιγότερο αναμενόμενη θα ήταν μια δέσμευση για χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων στη χρηματοδότηση των αμφιλεγόμενων «return hubs» — κέντρων απέλασης σε χώρες εκτός ΕΕ, όπου θα μπορούσαν να σταλούν απορριφθέντες αιτούντες άσυλο.

Σήμερα, οι εθνικές κυβερνήσεις αναμένεται να χρηματοδοτούν πλήρως αυτά τα κέντρα και μπορούν επίσης να παρέχουν πρόσθετη χρηματοδότηση, εμπορικές συνεργασίες ή άλλα κίνητρα στις χώρες εταίρους. Ωστόσο, μια ευρωπαϊκή λύση για τη μερική κάλυψη του κόστους δεν μπορεί να αποκλειστεί, καθώς η πλειονότητα των χωρών της ΕΕ στηρίζει το σχέδιο.

Διεύρυνση — ή πρώτα μεταρρύθμιση;

Η διεύρυνση — ή «επανένωση», όπως την αποκάλεσε η φον ντερ Λάιεν στην περσινή ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης — βρίσκεται σε σταυροδρόμι.

Η διαδικασία προσχώρησης φαίνεται να αποκτά δυναμική στα Δυτικά Βαλκάνια και στην Ανατολική Ευρώπη, ενώ το πρόσφατο δημοψήφισμα στην Ισλανδία επιβεβαίωσε ότι η ΕΕ δυσκολεύεται να προσελκύσει τους πλουσιότερους γείτονές της μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένων ανησυχιών για την ασφάλεια.

Το Μαυροβούνιο, η Αλβανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία σημειώνουν πρόοδο στις πορείες προσχώρησής τους, αλλά ταυτόχρονα εγείρουν ερωτήματα για το πώς θα λειτουργεί μια διευρυμένη Ένωση και αν υπάρχουν καλύτεροι τρόποι να διατηρούνται οι υποψήφιες χώρες ενεργά δεσμευμένες, δίνοντάς τους νωρίτερα ορισμένα οφέλη.

Όλα αυτά τα ερωτήματα θα εξεταστούν στην επικείμενη αναθεώρηση της πολιτικής πριν από τη διεύρυνση, μια πρόταση που θα παρουσιάσει η Επιτροπή στο τέλος του μήνα.

Η φον ντερ Λάιεν, ωστόσο, ενδέχεται να έχει κρατήσει κρυφές ορισμένες «βόμβες» ανακοινώσεων, όπως η μείωση των τομέων όπου απαιτείται ομοφωνία για τη λήψη αποφάσεων ή η εγκατάλειψη της αρχής του ενός Επιτρόπου ανά κράτος μέλος.

Τέτοιες προτάσεις θα μπορούσαν να διευκολύνουν τον δρόμο των υποψήφιων χωρών, συμβάλλοντας στη μείωση της αντίστασης στη διεύρυνση, αλλά θα αποδειχθούν επίσης ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες για τα σημερινά κράτη μέλη.

Κλίμα — αρχίζει η εποχή της υλοποίησης

Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να χρησιμοποιήσει τη φετινή ομιλία για να υποστηρίξει ότι η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική μπαίνει σε μια νέα φάση: από τον καθορισμό στόχων στην υλοποίησή τους, με ταυτόχρονο έλεγχο του κόστους ενέργειας και της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας.

Η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει δεσμευτικό στόχο για μείωση των εκπομπών κατά 90% έως το 2040 και οι Βρυξέλλες θα πρέπει τώρα να δείξουν πώς μπορεί το μονοπάτι αυτό να γίνει οικονομικά και πολιτικά βιώσιμο.

Το πολιτικό μήνυμα θα είναι πιθανότατα ότι η απανθρακοποίηση είναι πλέον αλληλένδετη με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Μετά τα επανειλημμένα ενεργειακά σοκ της περσινής χρονιάς, η φον ντερ Λάιεν μπορεί να υποστηρίξει ότι η μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων είναι ταυτόχρονα κλιματική πολιτική και στρατηγική αναγκαιότητα.

Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη έμφαση στον εξηλεκτρισμό, τα δίκτυα, την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, την πυρηνική ενέργεια και το χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, και όχι μόνο στην κλιματική ρύθμιση.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναμένεται επίσης να καταλάβει πολύ πιο κεντρική θέση σε σχέση με προηγούμενες ομιλίες.

Μετά από ένα δραματικό καλοκαίρι με ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες και ξηρασία, η φον ντερ Λάιεν θα επιχειρήσει να μετατοπίσει το μήνυμα από την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής στην προστασία των Ευρωπαίων από τις συνέπειές της.

Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ισχυρότερη δράση της ΕΕ για την ανθεκτικότητα στις υψηλές θερμοκρασίες, τη διαχείριση των υδάτων, την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και τις υποδομές ανθεκτικές στο κλίμα. Ωστόσο, το βασικό αγκάθι παραμένει: από πού θα βρεθούν τα χρήματα;

Κίνα — και μια νέα συμμαχία με τον Καναδά;

Η Κίνα αναμένεται επίσης να έχει θέση στην ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης, αν και δεν είναι σαφές τι τόνο θα επιλέξει η φον ντερ Λάιεν — και ποια γλώσσα θα χρησιμοποιήσει απέναντι στο Πεκίνο.

Σύμφωνα με αξιωματούχους και διπλωμάτες της ΕΕ, οι διαπραγματεύσεις για την εξισορρόπηση της εμπορικής σχέσης — η ΕΕ καταγράφει ιστορικό εμπορικό έλλειμμα 1 δισ. ευρώ την ημέρα — δεν πάνε καλά.

Τον περασμένο Ιούνιο, τα κράτη μέλη της ΕΕ κάλεσαν την Επιτροπή να παρουσιάσει συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και την ενίσχυση των εμπορικών αμυντικών εργαλείων του μπλοκ, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση επιθετικής κινεζικής εμπορικής στρατηγικής.

Με μόλις δύο εβδομάδες να απομένουν μέχρι την κρίσιμη αποστολή του επιτρόπου Εμπορίου της ΕΕ Maroš Šefčovič στο Πεκίνο στις αρχές Οκτωβρίου, η φον ντερ Λάιεν βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα.

Θα επιλέξει σκληρή στάση απέναντι στην Κίνα, όπως έκανε το 2023 όταν ξεκίνησε την έρευνα για επιδοτήσεις στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, ή θα προτιμήσει μια πιο συμφιλιωτική προσέγγιση;

Τέλος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney θα είναι ο ειδικός προσκεκλημένος στην ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης, καθισμένος στην πρώτη σειρά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να ακούσει την ομιλία της φον ντερ Λάιεν.

Ο Carney έχει δηλώσει ότι επιθυμεί μια «μοναδική συμμαχία με την Ευρωπαϊκή Ένωση» — ένα καθεστώς που δεν υφίσταται σήμερα. Τουλάχιστον, όχι ακόμη.