Το «όχι» στο δημοψήφισμα για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων θεωρείται μήνυμα προς τις Βρυξέλλες: τα βάρη της ένταξης υπερτερούν των ωφελημάτων στα μάτια της κοινής γνώμης.
Η Ισλανδία είπε «όχι» στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και το πλήγμα είναι ιδιαίτερα οδυνηρό.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Με οριακή διαφορά, 52,8% έναντι 47,2%, οι Ισλανδοί ψηφοφόροι απέρριψαν την ιδέα επανεκκίνησης της διαδικασίας προσχώρησης, η οποία είχε παγώσει το 2013.
Παρότι το δημοψήφισμα δεν αφορούσε άμεσα την ίδια την ένταξη στην ΕΕ, οι Ισλανδοί ουσιαστικά έκλεισαν την πόρτα, τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον, στερώντας από την Ένωση έναν πολλά υποσχόμενο πιθανό νέο εταίρο με σχετικά εύκολη πορεία προς την ένταξη.
Και παρόλο που η Ισλανδία είναι ήδη βαθιά ενταγμένη στην ΕΕ μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της ζώνης Σένγκεν, η απόφαση να μην επαναληφθούν οι συνομιλίες έρχεται σε μια εύθραυστη συγκυρία για την Ένωση.
Οι Βρυξέλλες προσπαθούν κατεπειγόντως να προβάλουν στρατηγική ισχύ στην Αρκτική απέναντι σε μια επιθετική κυβέρνηση των ΗΠΑ, την ώρα που η στρατηγική διεύρυνσης δυσκολεύεται να αποδώσει απτά αποτελέσματα στην Ανατολική Ευρώπη.
Η αλιεία μέτρησε περισσότερο από τις απειλές του Τραμπ
Μια πρώτη ανάγνωση του οριακού αποτελέσματος δείχνει ότι η επιθετική στάση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την Αρκτική δεν έφερε τους Ισλανδούς πιο κοντά στην ΕΕ.
Το επαναλαμβανόμενο ενδιαφέρον του για την απόκτηση της Γροιλανδίας – και οι δηλώσεις του που κατά διαστήματα θόλωναν τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο δανικό έδαφος και την Ισλανδία – ανέδειξαν τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία μιας κρίσιμης περιοχής για την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.
Η στρατηγική θέση της Ισλανδίας στον βόρειο Ατλαντικό έχει έτσι αποκτήσει νέα βαρύτητα. Για τους υποστηρικτές της ένταξης στην ΕΕ, η στάση των ΗΠΑ ενίσχυσε το επιχείρημα ότι η χώρα θα ήταν ασφαλέστερη εντός της Ένωσης.
Η απόρριψη μπορεί να σημαίνει ότι, για την πλειοψηφία του πληθυσμού του νησιού, αυτά τα επιχειρήματα δεν ήταν αρκετά ισχυρά ώστε να υπερκεράσουν τις ανησυχίες για την κυριαρχία και τον εθνικό έλεγχο.
Η προεκλογική εκστρατεία κυριαρχήθηκε αντίθετα από γνώριμες διαχωριστικές γραμμές που εδώ και χρόνια διαμορφώνουν τη συζήτηση στην Ισλανδία για την ένταξη στην ΕΕ: ο έλεγχος της αλιείας και της γεωργίας, η κυριαρχία και το οικονομικό μοντέλο της χώρας.
Η προοπτική να διαπραγματευθεί η Ισλανδία τη διαχείριση του αλιευτικού τομέα στο πλαίσιο της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής της ΕΕ φόβισε τους πολίτες περισσότερο από τις διεκδικήσεις του Τραμπ επί της γειτονικής Γροιλανδίας.
Οι υποστηρικτές του «Όχι» στήριξαν επίσης έντονα την καμπάνια σε προειδοποιήσεις ότι η παραχώρηση μεγαλύτερου λόγου στις Βρυξέλλες επί της οικονομικής πολιτικής θα είχε τίμημα τον περιορισμό του εθνικού ελέγχου.
Οι υποστηρικτές της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων δεν κατάφεραν να πείσουν την κοινή γνώμη ότι τα οφέλη της πλήρους πολιτικής ενοποίησης θα αντιστάθμιζαν την απώλεια αυτονομίας που συνεπάγεται η ένταξη, εν μέρει επειδή η στήριξη από τον κυβερνητικό συνασπισμό ήταν μάλλον χλιαρή.
Η πρωθυπουργός Κριστρούν Φροσταδότιρ έχει κυρίως περιγράψει το δημοψήφισμα ως μια ευκαιρία να αποφασίσει η χώρα συλλογικά για το μέλλον της, επισημαίνοντας με προσοχή ότι είναι αδύνατον να γνωρίζει κανείς εκ των προτέρων αν τα οφέλη υπερτερούν των μειονεκτημάτων πριν από την πραγματική διαπραγμάτευση των όρων ένταξης.
Ένα πισωγύρισμα για το μήνυμα της ευρωπαϊκής διεύρυνσης
Για τις Βρυξέλλες, ο πολιτικός συμβολισμός της ψήφου είναι ακόμη πιο δυσμενής.
Η ΕΕ προσπαθεί να επαναφέρει τη διεύρυνση ως στρατηγικό σχέδιο, ιδίως μετά τη ρωσική πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, επιταχύνοντας τη διαδικασία για την Ουκρανία και τη Μολδαβία, ενώ κρατά κοντά τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων μέσω επενδύσεων και εταιρικών σχέσεων.
Η προσθήκη της Ισλανδίας, μιας σταθερής δημοκρατίας ευθυγραμμισμένης με τους κανόνες της ΕΕ, στο σύνολο των υποψήφιων χωρών θα προσέφερε μια νέα οπτική στη στρατηγική διεύρυνσης, δείχνοντας ότι η ένταξη εξακολουθεί να είναι ελκυστική για εύπορες χώρες και ότι η ΕΕ μπορεί να διευρυνθεί προς κάθε κατεύθυνση.
Αντί γι’ αυτό, μια πιθανή, σχετικά απλή ιστορία επιτυχίας μετατράπηκε σε πλήγμα για το κύρος των Βρυξελλών: ακόμη και μια χώρα στενά ευθυγραμμισμένη μπορεί να θεωρεί την ένταξη ένα βήμα πολύ μακριά.
Η ήττα στο δημοψήφισμα αναζωπυρώνει αναπόφευκτα μνήμες από ορισμένες από τις πιο οδυνηρές εμπειρίες της ΕΕ με δημοψηφίσματα, τόσο εντός όσο και εκτός Ένωσης.
Το 2005, οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί ψηφοφόροι απέρριψαν τη Συνταγματική Συνθήκη, καταφέροντας σοβαρό πλήγμα στην προσπάθεια της ΕΕ να αποκτήσει ένα βασικό καταστατικό χάρτη για το πολιτικό της σχέδιο.
Η Ιρλανδία έδωσε μια ακόμη υπενθύμιση των πολιτικών κινδύνων των δημοψηφισμάτων, απορρίπτοντας τη Συνθήκη της Λισαβόνας – τη διάδοχο της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης – το 2008, πριν την εγκρίνει σε δεύτερη ψηφοφορία έναν χρόνο αργότερα.
Το πιο κοντινό προηγούμενο στην απόφαση της Ισλανδίας είναι η απόρριψη της ένταξης στην ΕΕ από τη Νορβηγία δύο φορές, το 1972 και το 1994. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ανησυχίες για την κυριαρχία και τον έλεγχο των φυσικών πόρων – ιδίως της αλιείας – διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο, κάτι που μπορεί να ισχύει και για τους Ισλανδούς ψηφοφόρους.
Αντίστοιχα, η Ελβετία έχει επανειλημμένα απορρίψει βαθύτερες μορφές ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως η συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, ενώ διατηρεί εκτεταμένους οικονομικούς δεσμούς με την ενιαία αγορά μέσω ειδικά προσαρμοσμένων συμφωνιών.
Όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις, το «όχι» στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι Ισλανδοί είναι αντιευρωπαϊστές, ούτε ότι θα βλάψει τη σχέση της χώρας με την ΕΕ. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως μια ανεπιθύμητη υπενθύμιση για τους Ευρωπαίους ότι όσο πιο αβέβαιος γίνεται ο κόσμος, τόσο περισσότερο μπορεί να εκτιμάται ο εθνικός έλεγχος.