Τι έδειξαν οι πρόσφατες έρευνες για τα ζευγάρια που επιθυμούν να κάνουν οικογένεια
Η πτώση των ποσοστών γονιμότητας στην Ευρώπη αποτελεί σαφή τάση, αλλά μία χώρα που βασιζόταν παραδοσιακά στον νεανικό της πληθυσμό βρίσκεται πλέον σε ανησυχητική θέση: η Τουρκία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή μια καταστροφή», δήλωσε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Νοέμβριο του 2025, τη χρονιά που είχε ήδη ανακηρυχθεί «Έτος της Οικογένειας» στη χώρα, με στόχο την αναστροφή της πτώσης των ποσοστών γονιμότητας.
Μεταξύ 2013 και 2023, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας (TFR) στην Τουρκία έπεσε από 2,11 σε 1,51, σύμφωνα με την στατιστική υπηρεσία TurkStat. Μεταξύ 34 ευρωπαϊκών χωρών, η Τουρκία κατέγραψε τη μεγαλύτερη πτώση κατά την ίδια περίοδο, τόσο σε απόλυτους όρους (0,6) όσο και σε ποσοστιαία (28,4%). Την ίδια περίοδο, ο δείκτης γονιμότητας της ΕΕ μειώθηκε από 1,51 σε 1,38.
Η πτώση είναι ακόμα πιο έντονη μεταξύ 2014 και 2024, φτάνοντας τα 0,71 σε απόλυτους όρους και 32,4% σε ποσοστιαία. Ο δείκτης μειώθηκε από 2,19 σε 1,48, σύμφωνα με την TurkStat.
Περιορισμοί του συνολικού δείκτη γονιμότητας
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο συνολικός δείκτης γονιμότητας δίνει μόνο στιγμιότυπο των γεννήσεων σε ένα έτος και δεν αποτυπώνει πόσα παιδιά θα αποκτήσει τελικά μια γυναίκα στη ζωή της. Η δρ Σελίν Κεκσάλ από το London School of Hygiene & Tropical Medicine τόνισε στο Euronews Health ότι η καθυστερημένη αναπαραγωγή είναι βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης γονιμότητας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, ο δείκτης ολοκληρωμένης γονιμότητας στην Τουρκία παραμένει πάνω από 2,1, γεγονός που υποδηλώνει ότι η εικόνα είναι λιγότερο ανησυχητική από ό,τι δείχνουν τα στοιχεία του TFR περιόδου.
Οικονομική κρίση και καθυστέρηση τεκνοποίησης
Ωστόσο, η απότομη πτώση του TFR αντανακλά την επιδείνωση της οικονομικής κρίσης στην Τουρκία, επιβαρυμένη από την πανδημία και τη σημαντική μείωση της αγοραστικής δύναμης λόγω πληθωρισμού και υψηλού κόστους στέγασης, σύμφωνα με τη δρ Κεκσάλ. Σε αυτές τις συνθήκες, είναι φυσικό οι οικογένειες να αναβάλλουν ή και να εγκαταλείπουν την τεκνοποίηση.
Η δρ Χάντε Ινάντς από το Brandeis University προσθέτει ότι η πτώση οφείλεται τόσο στην καθυστέρηση τεκνοποίησης όσο και στη μείωση των οικογενειών που αποκτούν τρίτο ή τέταρτο παιδί. Οι οικογένειες στρέφονται όλο και περισσότερο στο πρότυπο δύο παιδιών και δίνουν έμφαση στην «ποιότητα αντί για την ποσότητα».
Μακροχρόνια τάση, αλλά όχι μοναδικά ανησυχητική
Η Τουρκία βρίσκεται σε δημογραφική μετάβαση που η Ευρώπη είχε περάσει πολύ νωρίτερα, σύμφωνα με τον καθηγητή Μεχμέτ Αλί Ερυούρτ του Πανεπιστημίου Hacettepe. Ο δείκτης γονιμότητας της χώρας από το 1960 ακολουθεί γενικά την παγκόσμια μέση τάση, ενώ η ΕΕ καταγράφει διαχρονικά χαμηλότερους δείκτες.
Αστικοποίηση, εκπαίδευση και γυναικεία απασχόληση
Οι ειδικοί αποδίδουν την πτώση της γονιμότητας στη γρήγορη αστικοποίηση, την αύξηση της εκπαίδευσης των γυναικών, τη μεγαλύτερη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας και τις αλλαγές στα κοινωνικά πρότυπα. Ωστόσο, οι δομικοί αυτοί παράγοντες εξηγούν τη μακροπρόθεσμη πτώση και όχι την απότομη μείωση των τελευταίων ετών.
Οικονομικά εμπόδια και κόστος ανατροφής παιδιών
Η αύξηση του κόστους ανατροφής παιδιών, ειδικά για εκπαίδευση και ιδιωτικά σχολεία, καθώς και η ανεπαρκής στήριξη μέσω επιδομάτων, παιδικών σταθμών και μερικής απασχόλησης, συμβάλλουν στην καθυστέρηση ή την αναβολή των τεκνοποιήσεων.
Η ηλικία πρώτου γάμου και πρώτου παιδιού αυξήθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία, ενώ οι διαζύγιοι αυξάνονται σταθερά, περιορίζοντας τον χρόνο για τεκνοποίηση.
Κοινωνικές αλλαγές και ανισότητες φύλου
Η απόκλιση ανδρών-γυναικών στην εκπαίδευση και την αγορά εργασίας δημιουργεί νέες προκλήσεις στη σύζευξη και την τεκνοποίηση. Οι γυναίκες έχουν καλύτερη μόρφωση και επαγγελματική επιτυχία από τους συνομηλίκους τους, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερημένα ή λιγότερα παιδιά.
Παρά τις προκλήσεις, η Τουρκία παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ: το 2023 ο δείκτης γονιμότητας ήταν 1,51 έναντι 1,38 στην ΕΕ, με τη Βουλγαρία στο 1,81 και τη Μάλτα στο 1,06.