Το δικαστήριο έκρινε ότι δεν υπήρχε εγκληματική πρόθεση – «Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν είναι έγκλημα»
Είκοσι τέσσερεις εργαζόμενοι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις, που δικάζονταν για τη συμμετοχή τους σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στο νησί της Λέσβου και κατηγορούνταν για διακίνηση μεταναστών, αθωώθηκαν από ελληνικό δικαστήριο το βράδυ της Πέμπτης.
Μετά από περισσότερα από επτά χρόνια νομικής αβεβαιότητας, το Εφετείο Λέσβου απάλλαξε τους κατηγορούμενους από τις κατηγορίες, οι οποίες περιλάμβαναν συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, διευκόλυνση εισόδου υπηκόων τρίτων χωρών στην Ελλάδα και νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, για την περίοδο από το 2016 έως το 2021.
Η ομάδα αντιμετώπιζε ποινή κάθειρξης έως και 20 ετών, σε περίπτωση καταδίκης.
Ο πρόεδρος του δικαστηρίου Βασίλης Παπαθανασίου δήλωσε ότι οι κατηγορούμενοι αθωώνονται, καθώς η πρόθεσή τους «δεν ήταν να διαπράξουν εγκληματικές πράξεις, αλλά να παράσχουν ανθρωπιστική βοήθεια», σύμφωνα με ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Πριν από την ανακοίνωση της απόφασης, ο εισαγγελέας είχε δηλώσει στο δικαστήριο ότι οι κατηγορίες τελικά στερούνταν αποδεικτικών στοιχείων, εισηγούμενος την αθώωση των κατηγορουμένων. Ελληνικά μέσα ανέφεραν ότι υπογράμμισε την έλλειψη στοιχείων που να αποδεικνύουν την ύπαρξη ιεραρχικής δομής, η οποία θα μπορούσε να συνιστά εγκληματική οργάνωση.
Ένα από τα βασικά σημεία της κατηγορούσας αρχής αρχικά επικεντρωνόταν στη χρήση του WhatsApp, της δημοφιλούς κρυπτογραφημένης εφαρμογής ανταλλαγής μηνυμάτων που ανήκει στη Meta, μέσω της οποίας οι κατηγορούμενοι επικοινωνούσαν για αφίξεις σκαφών με μετανάστες. Αυτό παρουσιάστηκε ως ένδειξη εγκληματικής συνωμοσίας.
Ωστόσο, και αυτό το επιχείρημα απορρίφθηκε από το δικαστήριο, με τον δικαστή να αποφασίζει ότι «μια ομάδα επικοινωνίας στο διαδίκτυο δεν μπορεί να θεωρηθεί εγκληματική οργάνωση».
Το Euronews επικοινώνησε με τις ελληνικές αρχές για σχόλιο, ωστόσο μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης δεν είχε λάβει απάντηση.
Κάποτε δημοφιλής τουριστικός προορισμός, η Λέσβος μετατράπηκε το 2015 στο κύριο σημείο εισόδου για ανθρώπους και μικρά σκάφη που προσπαθούσαν να φτάσουν στην Ευρώπη, χρονιά που σηματοδότησε την κορύφωση της μεταναστευτικής κρίσης στην ήπειρο.
Ενώ οι ελληνικές αρχές υποστήριζαν ότι η μακροχρόνια υπόθεση αφορούσε ζητήματα εθνικής ασφάλειας των συνόρων, οργανώσεις δικαιωμάτων χαρακτήρισαν από την αρχή τη δίωξη «αβάσιμη» και στάθηκαν στο πλευρό των κατηγορουμένων.
«Υπήρξε τεράστιο χειροκρότημα στην αίθουσα μετά την ανακοίνωση της απόφασης, οι κατηγορούμενοι έπεφταν ο ένας στην αγκαλιά του άλλου», δήλωσε στο Euronews ο Βις ντε Γκράεβε, εκτελεστικός διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας στο Βέλγιο, ο οποίος βρισκόταν μέσα στη δικαστική αίθουσα της Λέσβου.
Ο ντε Γκράεβε χαρακτήρισε την έκβαση της υπόθεσης «γλυκόπικρη», περιγράφοντας τις «σπαρακτικές» μαρτυρίες των κατηγορουμένων στο εδώλιο, οι οποίες ανέδειξαν «τις ψυχολογικές, οικονομικές και συναισθηματικές επιπτώσεις της δίκης στις ζωές τους».
«Τεράστια ανακούφιση που δεν θα περάσω τα επόμενα 20 χρόνια σε κελί»
Ο Σον Μπάιντερ, Γερμανοϊρλανδός πολίτης που ταξίδεψε στη Λέσβο το 2017 — στις αρχές της δεκαετίας των 20 του τότε — ήταν ανάμεσα σε εκείνους που αθωώθηκαν.
Εργαζόταν ως εθελοντής έρευνας και διάσωσης στο — πλέον ανενεργό — Emergency Rescue Centre International, μια καταγεγραμμένη ελληνική ανθρωπιστική ΜΚΟ.
«Είναι τεράστια ανακούφιση το ότι δεν θα περάσω τα επόμενα 20 χρόνια σε ένα κελί φυλακής, αλλά ταυτόχρονα είναι ανησυχητικό ότι αυτό υπήρξε ποτέ ενδεχόμενο», δήλωσε ο Μπάιντερ.
«Σήμερα κατέστη σαφές — όπως θα έπρεπε να ήταν πάντα — ότι η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας που σώζει ζωές είναι υποχρέωση, όχι έγκλημα», πρόσθεσε.
Μιλώντας στο Euronews τον Δεκέμβριο, ο Μπάιντερ εξήγησε ότι περνούσε «το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του σε βάρδιες εντοπισμού», παρακολουθώντας τις τουρκικές ακτές, λίγα ναυτικά μίλια μακριά, από όπου οι διακινητές έσπρωχναν ανθρώπους σε σκάφη και τους έστελναν να ζητήσουν άσυλο στην Ευρώπη.
«Τα σκάφη δεν θέλουν να γίνονται αντιληπτά, οπότε δεν υπάρχουν έντονα φώτα. Αντ’ αυτού, αναζητούσαμε κλήσεις κινδύνου, κραυγές και φωνές. Επικοινωνούσα με το λιμενικό σε εβδομαδιαία βάση και ενημέρωνα τις λιμενικές αρχές όταν βγαίναμε στη θάλασσα», θυμήθηκε.
Η δράση του Μπάιντερ σταμάτησε όταν συνελήφθη μαζί με τη Σάρα Μαρντίνι, της οποίας η ιστορία διάσωσης, όταν κολύμπησε στη Μεσόγειο, μεταφέρθηκε σε ταινία του Netflix το 2018.
Το 2023, οι δύο τους και μια ομάδα κατηγορουμένων αθωώθηκαν για πλημμελήματα, τα οποία περιλάμβαναν μεταξύ άλλων πλαστογραφία, παράνομη παρακολούθηση ραδιοσυχνοτήτων και κατασκοπεία. Οι εκκρεμείς πλημμεληματικές κατηγορίες για άλλους 16 κατηγορούμενους αποσύρθηκαν το επόμενο έτος.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις καταγγέλλουν την πολιτική αποτροπής της Ευρώπης
Ανθρωπιστικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη δίκη απέτρεψε τη δράση οργανώσεων έρευνας και διάσωσης στα νησιά του Αιγαίου, όπου η έκταση αυτών των επιχειρήσεων έχει μειωθεί δραματικά.
Παράλληλα, τονίζουν ότι η υπόθεση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης ποινικοποίησης της βοήθειας προς μετανάστες και αιτούντες άσυλο. Σύμφωνα με τη ΜΚΟ PICUM με έδρα τις Βρυξέλλες, 124 άτομα αντιμετώπισαν παρόμοιες δικαστικές διώξεις στην Ευρώπη μόνο το 2024.
Αντιδρώντας στην απόφαση, η Εύα Γκέντι, διευθύντρια του Γραφείου Ευρωπαϊκών Θεσμών της Διεθνούς Αμνηστίας, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να «εισαγάγει ισχυρότερες εγγυήσεις κατά της ποινικοποίησης της ανθρωπιστικής βοήθειας στο ευρωπαϊκό δίκαιο».
Τα τελευταία χρόνια, η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική έχει μετατοπιστεί, καθώς οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών υιοθετούν ολοένα και πιο αυστηρές θέσεις και αναζητούν νέους τρόπους περιορισμού των αφίξεων.
Η Ελλάδα και τα νησιά της καταγράφουν πρόσφατα νέα αύξηση αφίξεων μεταναστευτικών σκαφών, με περισσότερους από 1.000 μετανάστες να φτάνουν στην Κρήτη και τη Γαύδο, κυρίως από τη Βόρεια Αφρική, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές.
Έλληνες αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι διακινητές που δρουν από τη Λιβύη προτιμούν ολοένα και περισσότερο την Κρήτη και τη Γαύδο ως προορισμούς, λόγω βελτιωμένων καιρικών συνθηκών και της εγγύτητας με τις βορειοαφρικανικές ακτές.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, η Ελλάδα κατέγραψε 39.495 παράνομες διελεύσεις συνόρων έως το τέλος Οκτωβρίου 2025, αριθμός μειωμένος κατά 18% σε σύγκριση με τις 48.415 αφίξεις την ίδια περίοδο το 2024.