Η 60ήμερη διαπραγμάτευση για το πυρηνικό πρόγραμμα, η πιθανή άρση κυρώσεων, το μέλλον του Λιβάνου και οι επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία με στόχο τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, της στρατηγικής θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την Παρασκευή 19 Ιουνίου στη Γενεύη, έπειτα από διαμεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ. Μέχρι τότε θα προηγηθούν τεχνικές συζητήσεις για την εφαρμογή των όρων της.
Η ανακοίνωση προκάλεσε άμεση αποκλιμάκωση στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν τη Δευτέρα, αν και οι ειδικοί εκτιμούν ότι θα χρειαστούν μήνες μέχρι να αποκατασταθούν πλήρως οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο.
Εξήντα ημέρες διαπραγματεύσεων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα
Σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, μετά την υπογραφή θα ξεκινήσει περίοδος διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, με δυνατότητα παράτασης εφόσον το κρίνουν αναγκαίο οι δύο πλευρές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη πυρηνικού όπλου. Η ιρανική πλευρά απορρίπτει τις κατηγορίες, επιμένοντας ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η συμφωνία προβλέπει διαδικασία καταστροφής ή απομάκρυνσης των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν. Η Τεχεράνη, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιώσει ότι αποδέχεται αυτόν τον όρο.
Παραμένει επίσης ασαφές ποιος θα αναλάβει την επιτήρηση και επαλήθευση της εφαρμογής των δεσμεύσεων, καθώς και τι θα συμβεί με περίπου 441 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που εκτιμάται ότι βρίσκονται θαμμένα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις οι οποίες επλήγησαν από αμερικανικές επιδρομές.
Σταδιακή άρση κυρώσεων και αποδέσμευση κεφαλαίων
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει από τις διαπραγματεύσεις, η συμφωνία περιλαμβάνει σταδιακή άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν, καθώς και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Το ιρανικό πρακτορείο MEHR δημοσίευσε κείμενο το οποίο παρουσίασε ως προσχέδιο μνημονίου συνεννόησης. Μεταξύ άλλων, γίνεται λόγος για αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου των 60 ημερών. Η πληροφορία δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα ούτε από την Ουάσιγκτον ούτε από την Τεχεράνη.
Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, δήλωσε ότι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα βρεθούν η πλήρης άρση των κυρώσεων, το πυρηνικό πρόγραμμα, η οικονομική ανάπτυξη και ανοικοδόμηση της χώρας, καθώς και η δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
Τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν, αλλά η αγορά θέλει τον χρόνο της
Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν ουσιαστικά κλειστά από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι ενέκρινε το πλήρες άνοιγμα του περάσματος και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, καλώντας τα εμπορικά πλοία να επιστρέψουν στην περιοχή.
Ωστόσο, η επαναφορά της αγοράς σε κανονικούς ρυθμούς αναμένεται να είναι αργή. Δεκάδες δεξαμενόπλοια παραμένουν ακινητοποιημένα στον Περσικό Κόλπο, ενώ η αποναρκοθέτηση της περιοχής θεωρείται προϋπόθεση για την ασφαλή επανέναρξη της ναυσιπλοΐας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι θα απαιτηθούν αρκετοί μήνες μέχρι να αποκατασταθούν πλήρως οι εξαγωγές πετρελαίου, καθώς η μεταφορά, διύλιση και διανομή του αργού πετρελαίου είναι χρονοβόρες διαδικασίες.
Ορισμένες χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αναμένεται να επανέλθουν ταχύτερα στην κανονικότητα χάρη σε εναλλακτικές οδούς μεταφοράς. Αντίθετα, χώρες όπως το Ιράκ ενδέχεται να χρειαστούν έως και έναν χρόνο για να επαναφέρουν την παραγωγή τους στα προπολεμικά επίπεδα.
Αβέβαιο το μέλλον του Λιβάνου
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία της συμφωνίας αφορά τον Λίβανο.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν στον άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι οποιαδήποτε συνολική διευθέτηση πρέπει να περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ.
Ωστόσο, το Ισραήλ δεν έχει επιβεβαιώσει ότι αποδέχεται τον συγκεκριμένο όρο. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ προειδοποίησε ότι η χώρα του διατηρεί το δικαίωμα να αναλαμβάνει μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες κατά του Ιράν και ξεκαθάρισε ότι δεν σκοπεύει να αποχωρήσει από τις περιοχές που ελέγχει στον Λίβανο, τη Συρία, τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.
Μάλιστα, λίγες ώρες πριν από την ανακοίνωση της συμφωνίας, σημειώθηκε νέα ισραηλινή αεροπορική επιδρομή σε νότιο προάστιο της Βηρυτού, γεγονός που ανέδειξε την εύθραυστη φύση της εκεχειρίας.
Η συμφωνία αλλάζει το κλίμα στη σύνοδο της G7
Η επίτευξη συμφωνίας έρχεται λίγες ώρες πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής της G7 στην Εβιάν της Γαλλίας, όπου το θέμα του Ιράν αναμένεται να κυριαρχήσει στις συζητήσεις.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι οι ηγέτες θα εξετάσουν τις επιπτώσεις της συμφωνίας, τη στήριξη προς τον Λίβανο, το μακροπρόθεσμο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και το μέλλον των πυρηνικών και βαλλιστικών προγραμμάτων του Ιράν.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ χαιρέτισε την εξέλιξη, καλώντας όλες τις πλευρές να προχωρήσουν στην πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας ώστε να διασφαλιστεί η μόνιμη επαναλειτουργία του θαλάσσιου περάσματος.
Παράλληλα, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προειδοποίησε ότι απαιτείται αυτοσυγκράτηση μέχρι την επίσημη υπογραφή, ώστε να αποφευχθούν ενέργειες που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν τη διαδικασία.
Ικανοποίηση Γκουτέρες
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτήρισε τη συμφωνία «κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης», καλώντας όλες τις πλευρές να αξιοποιήσουν την ευκαιρία για μια μόνιμη διπλωματική διευθέτηση.
Παρά τις θετικές αντιδράσεις, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι πολλά βασικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά και ότι η επιτυχία της συμφωνίας θα κριθεί από το κατά πόσο οι δύο πλευρές θα μπορέσουν να καταλήξουν σε οριστική συμφωνία εντός των επόμενων δύο μηνών.