Καθώς η Ουκρανία συμπληρώνει τέσσερα ζοφερά χρόνια από την έναρξη της ρωσικής πλήρους εισβολής στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε έναν εξαντλητικό πόλεμο οικονομικής αντοχής.
Την ώρα που το ανθρώπινο και το εδαφικό κόστος παραμένουν στο επίκεντρο της παγκόσμιας συνείδησης, οι υποκείμενοι οικονομικοί δείκτες της εισβολής πλήρους κλίμακας της Ρωσίας στην Ουκρανία αποκαλύπτουν την τεράστια πίεση που ασκείται στη χώρα και στους διεθνείς εταίρους της.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή διπλή πρόκληση: να χρηματοδοτεί την αδυσώπητη, καθημερινή άμυνα απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις και ταυτόχρονα να προετοιμάζεται για την πιο δαπανηρή εθνική ανασυγκρότηση στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία.
Η απόκρουση της ρωσικής πολεμικής μηχανής έχει απαιτήσει τα τελευταία τέσσερα χρόνια μια τεράστια και αδιάκοπη ένεση κεφαλαίων.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που επιβεβαίωσε ο Αντρίι Χνάτοφ, επικεφαλής του γενικού επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας, μία μόνο ημέρα πολέμου πλήρους κλίμακας κόστισε στη χώρα κατά μέσο όρο το 2025 το αστρονομικό ποσό των 172 εκατ. δολαρίων (145,7 εκατ. ευρώ).
Το 2024, το μέσο ημερήσιο κόστος των πολεμικών επιχειρήσεων ανερχόταν σε περίπου 140 εκατ. δολάρια (118,5 εκατ. ευρώ), γεγονός που αντιστοιχεί σε αύξηση σχεδόν 23%.
Με τον σημερινό ρυθμό επιχειρησιακών δαπανών του ουκρανικού στρατού εκτιμάται ότι απαιτούνται κάθε μήνα περίπου 5 δισ. δολάρια (4,2 δισ. ευρώ) για τη συντήρηση των στρατιωτών, την προμήθεια πυρομαχικών και την ανάπτυξη καινοτόμων πολεμικών τεχνολογιών, μεταξύ άλλων αναγκών.
Για να διατηρήσει αυτό το επίπεδο αντίστασης, η Ουκρανία διαθέτει πάνω από το 30% του ΑΕΠ της απευθείας στον στρατιωτικό προϋπολογισμό. Για σύγκριση, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη σε καιρό ειρήνης διαχρονικά δυσκολεύονται να πετύχουν τον κατώτατο στόχο του ΝΑΤΟ, που είναι το 2%.
Τέτοια ακραία επίπεδα δαπανών ασκούν τεράστια πίεση στην ουκρανική οικονομία, η οποία ουσιαστικά λειτουργεί σε καθεστώς ολοκληρωτικού πολέμου.
Ο αντιστράτηγος Χνάτοφ έχει προειδοποιήσει με δραματικούς τόνους ότι η χώρα δεν μπορεί να αντέξει μόνη αυτό το οικονομικό βάρος, τονίζοντας πως η συνέχιση της δυτικής οικονομικής βοήθειας είναι το μόνο στήριγμα που αποτρέπει την οικονομική κατάρρευση.
Καθώς τα εγχώρια αποθέματα έχουν εξαντληθεί στα όριά τους, η οικονομική εξάντληση των εμπλεκόμενων πλευρών εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς σε καθοριστικό παράγοντα στο πεδίο της μάχης.
Το κόστος της ανοικοδόμησης
Την ώρα που το Κίεβο πασχίζει να εξασφαλίσει τους πόρους για την άμεση επιβίωση της χώρας, ο μακροπρόθεσμος οικονομικός ορίζοντας γίνεται όλο και πιο καθαρός.
Παραμονή της συμπλήρωσης τεσσάρων ετών από την έναρξη του πολέμου, η κυβέρνηση της Ουκρανίας, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα Ηνωμένα Έθνη έδωσαν στη δημοσιότητα την επικαιροποιημένη κοινή Ταχεία Αξιολόγηση Ζημιών και Αναγκών (RDNA5).
Τα ευρήματα σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα ζοφερή εικόνα της καταστροφής.
Έως τον Δεκέμβριο του 2025, το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης και ανάκαμψης στην Ουκρανία εκτιμάται σε σχεδόν 588 δισ. δολάρια (500 δισ. ευρώ) για την επόμενη δεκαετία.
Για να αντιληφθούμε το μέγεθος αυτού του ποσού, είναι σχεδόν τριπλάσιο από το προβλεπόμενο ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας για πέρυσι.
Μόνο οι άμεσες υλικές ζημιές έχουν πλέον ξεπεράσει τα 195 δισ. δολάρια (165 δισ. ευρώ). Η καταστροφή συγκεντρώνεται κυρίως στις περιοχές της πρώτης γραμμής και σε κομβικές μητροπολιτικές ζώνες, με τις κατοικίες, τις μεταφορές και τις ενεργειακές υποδομές να υφίστανται το μεγαλύτερο πλήγμα.
Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας καταγράφει αύξηση 21% στις ενεργειακές υποδομές που έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί μέσα στον τελευταίο χρόνο, κάτι που συνδέεται άμεσα με την εντατικοποίηση των ρωσικών πληγμάτων κατά τη διάρκεια ενός εξαιρετικά ψυχρού χειμώνα.
Επιπλέον, το 14% του συνόλου των κατοικιών στη χώρα έχει υποστεί ζημιές ή έχει καταστραφεί, με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό και την άμεση επίδραση σε πάνω από τρία εκατομμύρια νοικοκυριά.
Παρά το συνεχώς διευρυνόμενο αποτύπωμα της καταστροφής, οι ουκρανικές αρχές παραμένουν αμετακίνητες.
Με τη δημοσιοποίηση της έκθεσης, η πρωθυπουργός της Ουκρανίας Γιούλια Σβιριέντενκο δήλωσε ότι «εν μέσω άνευ προηγουμένου ρωσικών επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές και στα σπίτια σε όλη την Ουκρανία αυτόν τον χειμώνα, ο λαός μας δείχνει αντοχή, οι επιχειρηματίες μας συνεχίζουν να δουλεύουν. Καταφέρνουμε ακόμη να αποκαθιστούμε γρήγορα και να συνεχίζουμε την ανάπτυξη».
Ο δρόμος προς ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος
Οι διεθνείς θεσμοί έχουν ήδη αρχίσει να βάζουν τα θεμέλια ώστε η ανοικοδόμηση να μην περιοριστεί στην αντικατάσταση όσων χάθηκαν, αλλά να εκσυγχρονίσει συνολικά τη χώρα.
Από τον ιδιωτικό τομέα αναμένεται να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην κινητοποίηση του απαραίτητου εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου.
Η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, επανέλαβε τη δέσμευση των Βρυξελλών στην προσπάθεια ανάκαμψης μετά τη δημοσίευση της επικαιροποιημένης RDNA5.
«Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας έχει φέρει μια καταστροφή που δεν έχει ξαναδεί η ήπειρός μας εδώ και γενιές», σημείωσε η Κος, προσθέτοντας ότι η απάντηση της ΕΕ είναι ξεκάθαρη: «θα ανοικοδομήσουμε την Ουκρανία ως μια ισχυρή, σύγχρονη χώρα-μέλος της ΕΕ. Μέσα από τολμηρές μεταρρυθμίσεις και με το Επενδυτικό Πλαίσιο για την Ουκρανία ως εργαλείο για την κινητοποίηση επενδύσεων μεγάλης κλίμακας, θα μετατρέψουμε την καταστροφή σε ευημερία».
Καθώς ο πόλεμος μπαίνει στο πέμπτο του έτος, οι γραμμές του μετώπου χαράζονται όχι μόνο στις λασπωμένες τάφρους της ανατολής, αλλά και στους διεθνείς ισολογισμούς.
Για την Ουκρανία, η νίκη θα απαιτήσει τόσο την αντοχή στο εξοντωτικό καθημερινό κόστος της άμυνας όσο και την εξασφάλιση της κολοσσιαίας επένδυσης, ύψους μισού τρισεκατομμυρίου δολαρίων, που χρειάζεται για να μπορέσει πραγματικά να αναγεννηθεί από τις στάχτες της.