Η επικεφαλής του βασικού οργάνου χάραξης πολιτικής του ΟΗΕ μιλά στο Euronews: κατάχρηση βέτο από βασικά μέλη μπλοκάρει την πρόοδο.
Η ευθύνη για το γεγονός ότι οι πόλεμοι συνεχίζονται δεν μπορεί να αποδοθεί στα Ηνωμένα Έθνη, δήλωσε στο Euronews η πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (UNGA), Αναλένα Μπέρμποκ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αντίθετα, όπως υποστήριξε, η ευθύνη θα πρέπει να στρέφεται προς τα κράτη‑μέλη.
«Αν ένα κράτος‑μέλος εξαπολύει έναν επιθετικό πόλεμο, τότε δεν είναι ο ΟΗΕ που αποτυγχάνει ούτε ο Χάρτης που δεν είναι αρκετά σαφής ότι αυτός ο πόλεμος απαγορεύεται, αλλά το ίδιο το κράτος‑μέλος, το οποίο με πλήρη επίγνωση παραβιάζει τον Χάρτη επιμένοντας σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε η Μπέρμποκ στην εκπομπή συνεντεύξεων του Euronews 12 Minutes With.
«Για αυτό ο ΟΗΕ χρειάζεται και την αντίρροπη πίεση από τα άλλα κράτη‑μέλη», πρόσθεσε η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας.
Τα τελευταία χρόνια, ο ΟΗΕ δέχεται ολοένα και πιο έντονη κριτική, ακόμη και από τα ίδια τα κράτη‑μέλη του, για αυτό που ορισμένοι θεωρούν εγγενή αδυναμία να εκπληρώσει την κεντρική του αποστολή: τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Σε ομιλία του πέρυσι στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε τον οργανισμό ότι αποτυγχάνει να αναλάβει δράση για την επίλυση των κλιμακούμενων συγκρούσεων, καταγγέλλοντας τα όσα χαρακτήρισε «κούφια λόγια» που «δεν λύνουν τους πολέμους».
Ωστόσο, η Μπέρμποκ επεσήμανε ότι ο ΟΗΕ δεν είναι ένας ενιαίος δρών, αλλά ένα σύνολο 193 «πολύ διαφορετικών κρατών‑μελών». Πρόσθεσε ότι, από αυτή την άποψη, το έργο του ΟΗΕ μοιάζει με εκείνο των εθνικών δικαστικών συστημάτων, τα οποία επίσης βασίζονται σε πολλούς φορείς.
«Έχουμε σαφείς κανόνες ότι δεν πρέπει να σκοτώνεις κανέναν. Δυστυχώς, οι ανθρωποκτονίες εξακολουθούν να συμβαίνουν», σημείωσε.
«Αλλά κανείς δεν θα έλεγε: “Εντάξει, ας καταργήσουμε τώρα τον ποινικό κώδικα, επειδή δεν μπορέσαμε να αποτρέψουμε τις δολοφονίες”. Η αστυνομία και η κοινωνία πρέπει επίσης να τις αντιμετωπίσουν, και το ίδιο ισχύει για τον ΟΗΕ. Εξαρτόμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα κράτη‑μέλη».
Το πρόβλημα του βέτο
Σύμφωνα με τη Μπέρμποκ, το βασικό εμπόδιο για να μπορέσει ο ΟΗΕ να αντιμετωπίσει τις σημερινές συγκρούσεις βρίσκεται στις εξουσίες βέτο που διαθέτουν ορισμένα από αυτά τα μέλη στο Συμβούλιο Ασφαλείας, το όργανο που είναι επιφορτισμένο με τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Η Κίνα, η Γαλλία, η Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες – οι αποκαλούμενοι «Μόνιμοι Πέντε» (P5) ή «Μόνιμα Μέλη» – κατέχουν μόνιμες έδρες και δικαίωμα βέτο, που τους επιτρέπει να μπλοκάρουν οποιοδήποτε ψήφισμα του ΟΗΕ.
Αυτό το δικαίωμα βέτο, που έχει παραχωρηθεί σε μια μικρή ομάδα μελών, έχει προκαλέσει τα τελευταία χρόνια έντονες αντιδράσεις, καθώς παρεμποδίζει σοβαρά την ικανότητα του Συμβουλίου να προωθήσει τη διεθνή ειρήνη.
Τα τελευταία χρόνια, η Ρωσία και οι ΗΠΑ ήταν οι βασικοί υπεύθυνοι αυτής της παράλυσης, μπλοκάροντας αντίστοιχα ενέργειες που αφορούσαν την Ουκρανία και την κατάσταση στη Γάζα. Το 2024, τα μόνιμα μέλη άσκησαν οκτώ βέτο σε επτά σχέδια ψηφισμάτων, τον μεγαλύτερο αριθμό από το 1986. Πέρυσι, το Συμβούλιο κατέγραψε δύο αμερικανικά βέτο για τη Γάζα και δύο ρωσικά βέτο για την Ουκρανία.
«Δυστυχώς, στην εποχή μας δεν αναλαμβάνουν όλα τα κράτη‑μέλη τις ευθύνες τους, αλλά χρησιμοποιούν ακόμη και το δικαίωμα βέτο για να υπερασπιστούν την παραβίαση του διεθνούς δικαίου», δήλωσε η Μπέρμποκ.
«Αν κάνεις χρήση του βέτο με τρόπο που δεν επιτρέπει να ληφθεί απόφαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας και στη συνέχεια παραπονιέσαι ότι δεν κατέστη δυνατή μια συμφωνία, προφανώς η ευθύνη βαραίνει και εκείνους που ασκούν το βέτο».
Αυτό το αδιέξοδο στο Συμβούλιο Ασφαλείας αναζωπύρωσε τα αιτήματα για ουσιαστική μεταρρύθμιση, ώστε να περιοριστεί αυτή η εξουσία και να επεκταθεί η μόνιμη εκπροσώπηση στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική.
Τον Μάρτιο του 2025, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εγκαινίασε την πρωτοβουλία μεταρρύθμισης UN80, με αφορμή τη συμπλήρωση 80 ετών από την ίδρυση του οργανισμού. Στόχος της είναι η απλούστευση της δομής, των αρμοδιοτήτων και των οικονομικών του ΟΗΕ και περιλαμβάνει προσπάθειες για τον περιορισμό του δικαιώματος βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Ωστόσο, οι «Μόνιμοι Πέντε» δεν δείχνουν ιδιαίτερη διάθεση να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ισχύ ή την επιρροή τους. «Και δυστυχώς, απαιτείται η συμφωνία όλων των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας».
Ορισμένοι φοβούνται ότι ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει και μια άλλη απειλή που προέρχεται από τις ΗΠΑ, το λεγόμενο Board of Peace. Αρχικά εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ως μηχανισμός εποπτείας της εκεχειρίας στη Γάζα, αλλά ο Τραμπ υπαινίχθηκε κατά την έναρξή του ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κάτι μεγαλύτερο.
Η Μπέρμποκ, πάντως, απέρριψε τις ανησυχίες ότι το Board of Peace θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ανταγωνιστή του ΟΗΕ.
«Υπάρχει σοβαρός λόγος που στα Ηνωμένα Έθνη κάθε κράτος‑μέλος, ανεξάρτητα από το αν είναι μεγάλο ή μικρό, ισχυρό ή αδύναμο, έχει ισότιμη θέση στο τραπέζι. Αυτή είναι μια μοναδική ευθύνη και ο μοναδικός ρόλος που μπορεί να παίξει ο ΟΗΕ», τόνισε.
«Τα κράτη‑μέλη κατέστησαν απολύτως σαφές – και εκείνα που συμμετέχουν στο Board of Peace – ότι αυτό αφορά μόνο τη Γάζα και ότι για κάθε άλλο ζήτημα ειρήνης και ασφάλειας θα παραμένει, για καλούς λόγους, ο ΟΗΕ, όπου δεν χρειάζεται να πληρώνεις».
Σε αντίθεση με τον ΟΗΕ, οι χώρες που προσκαλούνται να συμμετάσχουν στο Board of Peace μπορούν να μετάσχουν χωρίς κόστος για έως και τρία χρόνια, αλλά για να παραμείνουν πέρα από αυτή την αρχική περίοδο πρέπει καθεμία να συνεισφέρει 1 δισ. δολάρια (περίπου 852,1 εκατ. ευρώ).