Η ΕΕ περικόπτει τη χρηματοδότηση της Μπιενάλε της Βενετίας λόγω της συμμετοχής της Ρωσίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση περικόπτει την επιχορήγηση ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ για την Μπιενάλε της Βενετίας λόγω της συμμετοχής της Ρωσίας στην 61η έκθεση σύγχρονης τέχνης, η οποία θα εγκαινιαστεί στις 9 Μαΐου**.**

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Αυτό ανακοίνωσε την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προσθέτοντας ότι το Ίδρυμα της Μπιενάλε ενημερώθηκε για την περικοπή της χρηματοδότησης για τα επόμενα 3 χρόνια και έχει πλέον 30 ημέρες για να δικαιολογήσει την απόφασή του να επιτρέψει στη Ρωσία να συμμετάσχει για πρώτη φορά μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022.

Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τόμας Ρενιέ υπενθύμισε ότι οι Βρυξέλλες είχαν ανακοινώσει στο παρελθόν την πρόθεσή τους να προβούν σε ένα τέτοιο βήμα:

"Καταδικάζουμε έντονα το γεγονός ότι το Fondazione La Biennale επέτρεψε την επαναλειτουργία του ρωσικού περιπτέρου", δήλωσε.

Οι διοργανωτές υπογράμμισαν:

"Η Μπιενάλε της Βενετίας απορρίπτει κάθε μορφή αποκλεισμού ή λογοκρισίας του πολιτισμού και της τέχνης. Η Μπιενάλε, όπως και η πόλη της Βενετίας, παραμένει ένας χώρος διαλόγου, ανοίγματος και καλλιτεχνικής ελευθερίας, με την ελπίδα να τερματιστούν οι συγκρούσεις και ο πόνος".

Αρχές της Μπιενάλε

Η Μπιενάλε της Βενετίας είναι η παλαιότερη και μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις τέχνης στον κόσμο. Περιλαμβάνει μια κύρια έκθεση και εθνικά περίπτερα που επιμελούνται οι συμμετέχουσες χώρες. Φέτος, 99 έθνη θα παρουσιάσουν τα περίπτερά τους, 29 από αυτά στο Giardini και τα υπόλοιπα στο Arsenale και σε όλη την πόλη.

Η Μπιενάλε έχει επίσης στο παρελθόν απορρίψει τις εκκλήσεις για αποκλεισμό μεμονωμένων χωρών, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν και του Ισραήλ.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να περικόψει την πολυετή επιχορήγηση της Μπιενάλε της Βενετίας ήταν μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των Βρυξελλών στον πολιτιστικό τομέα τα τελευταία χρόνια. Για την ΕΕ, η κίνηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής γραμμής έναντι της Μόσχας. Για την Μπιενάλε, είναι θέμα συμμόρφωσης με τους δικούς της κανόνες και τις νομικές της υποχρεώσεις.

Γιατί η επιστροφή της Ρωσίας έχει γίνει σημείο διαμάχης

Η Ρωσία δεν έχει συμμετάσχει στην Μπιενάλε από το 2019. Το 2022, οι διορισμένοι καλλιτέχνες αποσύρθηκαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το 2024, η Ρωσία δεν παρουσίασε έκθεση, παραδίδοντας προσωρινά το περίπτερό της στη Βολιβία.

Ωστόσο, το ρωσικό περίπτερο στους κήπους Giardini είναι ρωσική ιδιοκτησία από το 1914. Σύμφωνα με το καταστατικό της Μπιενάλε, κάθε χώρα που αναγνωρίζεται από την Ιταλική Δημοκρατία έχει το δικαίωμα να υποβάλει αίτηση συμμετοχής. Οι ιδιοκτήτες των εθνικών περιπτέρων υποχρεούνται μόνο να γνωστοποιήσουν στην οργάνωση την πρόθεσή τους.

Αυτή η νομική πτυχή έχει καταστεί βασική: η Μπιενάλε δεν έχει την εξουσία να απαγορεύσει τη συμμετοχή κρατών, ακόμη και αν επικρίνεται το πολιτικό πλαίσιο.

Η προσέγγιση της ΕΕ: Ο πολιτισμός ως μέρος της πολιτικής ευθύνης

Για τις Βρυξέλλες, η συμμετοχή της Ρωσίας στη μεγαλύτερη έκθεση τέχνης στον κόσμο εκλαμβάνεται ως προσπάθεια της Μόσχας να αποκαταστήσει την πολιτιστική νομιμότητα στο πλαίσιο του συνεχιζόμενου πολέμου.

Οι περικοπές των επιχορηγήσεων είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιεί η ΕΕ για να καταδείξει τη θέση της: οι πολιτιστικές πλατφόρμες που λαμβάνουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το πολιτικό πλαίσιο και τις αξίες της Ένωσης.

Η κίνηση αυτή αντανακλά μια ευρύτερη τάση: ο πολιτισμός θεωρείται όλο και περισσότερο στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής και της διεθνούς αλληλεγγύης.

Επιπτώσεις για την Μπιενάλε και την ευρωπαϊκή πολιτιστική πολιτική

Η απόφαση της ΕΕ μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για την Μπιενάλε της Βενετίας, επηρεάζοντας διάφορα επίπεδα των δραστηριοτήτων της. Η μείωση της επιχορήγησης θα επηρεάσει αναπόφευκτα τα εκπαιδευτικά προγράμματα, τις ερευνητικές πρωτοβουλίες και τα έργα υποδομής, τα οποία παραδοσιακά χρηματοδοτούνται με ευρωπαϊκά κονδύλια.

Ταυτόχρονα, η Μπιενάλε βρίσκεται σε δύσκολη πολιτική θέση: πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ της πίεσης των κρατών και των δικών της αρχών αυτονομίας, τις οποίες ο οργανισμός υπερασπίζεται με συνέπεια εδώ και δεκαετίες.

Δημιουργεί επίσης ένα προηγούμενο που θα μπορούσε να επηρεάσει άλλους πολιτιστικούς χώρους στην Ευρώπη - οι δωρητές και οι πολιτικές οντότητες μπορεί να αρχίσουν να προβάλλουν παρόμοιες απαιτήσεις, συνδέοντας τη χρηματοδότηση με πολιτικές αποφάσεις.

Παρ' όλα αυτά, η συμμετοχή 99 χωρών φέτος αποδεικνύει ότι η Μπιενάλε διατηρεί την ιδιότητά της ως η μεγαλύτερη διεθνής πλατφόρμα για τη σύγχρονη τέχνη και παραμένει ένας σημαντικός χώρος για τον παγκόσμιο πολιτιστικό διάλογο.

Η σύγκρουση δύο μοντέλων πολιτιστικής αυτονομίας

Η σύγκρουση για το ρωσικό περίπτερο καταδεικνύει μια θεμελιώδη απόκλιση μεταξύ δύο προσεγγίσεων:

• Η ΕΕ θεωρεί τον πολιτισμό ως μέρος της πολιτικής ευθύνης και της πολιτικής κυρώσεων.
• Η Μπιενάλε εμμένει στο κλασικό μοντέλο της πολιτιστικής αυτονομίας, όπου η τέχνη πρέπει να προστατεύεται από πολιτικές παρεμβάσεις.

Η διαφωνία αυτή υπερβαίνει ένα μεμονωμένο περίπτερο. Θέτει το ερώτημα κατά πόσον ένας διεθνής πολιτιστικός οργανισμός μπορεί να παραμείνει ουδέτερος μπροστά σε παγκόσμιες συγκρούσεις και πού βρίσκεται η γραμμή μεταξύ καλλιτεχνικής ελευθερίας και πολιτικής ευθύνης.